„Posłuchajcie opowieści o Wojtku, Czarnym, Staśce i kilku innych cudownych ludziach oraz o niezapomnianych czasach 1943-1944 roku, o czasach bohaterstwa i grozy. Posłuchajcie opowiadania o ludziach, którzy w tych niesamowitych latach potrafili żyć pełnią życia, których czyny i rozmach wycisnęły piętno na stolicy oraz rozeszły się echem po Kraju. Którzy w życie wcielić potrafili dwa najwspanialsze ideały: Braterstwo i Służbę”
– tak rozpoczyna się książka Juliusza Góreckiego, a właściwie Aleksandra Kamińskiego, harcmistrza, żołnierza Armii Krajowej, zatytułowana „Kamienie na szaniec”.
Dwa wydania
Pierwsze konspiracyjne wydanie ukazało się w sierpniu 1943 r. i opisywało wydarzenia do kwietnia tego roku oraz losy dwóch bohaterów: Wojtka i Czarnego. Rok później, w czerwcu 1944 r., Podziemny Dom Wydawniczy M. K. i Spółka wydał po raz drugi historię młodych konspiratorów, obejmującą wydarzenia do września 1943 r. Inicjały M. K. oznaczały Michała Kmitę, właśc. Jerzego Rutkowskiego. W drugim wydaniu Aleksander Kamiński wprowadził jeszcze jednego bohatera – Staśkę.
Wydanie z 1944 r. liczyło siedem rozdziałów, w tym kolejne dwa dopisane przez Kamińskiego.
Na okładce wykonanej przez Stanisława Kunstettera „Krzysztofa” widniał symbol Polski Walczącej umieszczony na tle szarych cegieł. Dziesięć ilustracji zostało wykonanych przez Romana Hussarskiego „Stanisława Tukana”. Książkę wydrukowano w Tajnych Wojskowych Zakładach Wydawniczych, określanych „warsztatami”, które były rozlokowane w różnych punktach na terenie okupowanej Warszawy, były to m.in.: „W-2” przy ul. Solec 30 a, „W-5” ul. Dantyszka 10 oraz „W-9” przy ul. Dobrej 34. Nakład książki wynosił 2000 egzemplarzy.
Okładka wydania drugiego „Kamieni na szaniec”, opublikowanego przez Podziemny Dom Wydawniczy M.K. i S-ka w 1944 r. (z zasobu IPN)
„Kamienie na szaniec” Aleksandra Kamińskiego (strona tytułowa), wydane w 1944 r. przez Podziemny Dom Wydawniczy M.K. i S-ka pod konspiracyjnym pseudonimem Juliusz Górecki (z zasobu IPN)
Słowo wstępne „od wydawców” zamieszczone w książce pt. „Kamienie na szaniec”, czerwiec 1944 r. (z zasobu IPN)
Ostatni rozdział, zatytułowany „Wielka gra”, opisuje akcję pod Czarnocinem (nazywaną również „Madryt”) przeprowadzoną w nocy z 5 na 6 czerwca 1943 r. przez Grupy Szturmowe, którymi dowodził ppor. Tadeusz Zawadzki.
Wojtek, Czarny i Staśka
W obu wydaniach z okresu okupacji ze względów konspiracyjnych główni bohaterowie nosili następujące pseudonimy: „Czarny” – Jan Bytnar „Rudy”, „Staśka” – Tadeusz Zawadzki „Zośka”. „Wojtkiem” był Maciej Aleksy Dawidowski „Alek”.
Ilustracja zamieszczona w wydaniu drugim „Kamieni na szaniec”, opublikowanym przez Podziemny Dom Wydawniczy M.K. i S-ka w 1944 r., pochodząca z egzemplarza książki przechowywanego w zasobie Archiwum IPN w Warszawie (z zasobu IPN)
Ilustracja zamieszczona w wydaniu drugim „Kamieni na szaniec”, opublikowanym przez Podziemny Dom Wydawniczy M.K. i S-ka w 1944 r., pochodząca z egzemplarza książki przechowywanego w zasobie Archiwum IPN w Warszawie (z zasobu IPN)
Ilustracja zamieszczona w wydaniu drugim „Kamieni na szaniec”, opublikowanym przez Podziemny Dom Wydawniczy M.K. i S-ka w 1944 r., pochodząca z egzemplarza książki przechowywanego w zasobie Archiwum IPN w Warszawie (z zasobu IPN)
Pseudonim Aleksandra Kamińskiego – Juliusz Górecki – nawiązywał do imienia jego przyjaciela zamordowanego w 1941 r. przez Niemców. Nazwisko wywodziło się od miejscowości Górki Wielkie, w których bywał autor.
Pseudonim Aleksandra Kamińskiego – Juliusz Górecki – nawiązywał do imienia jego przyjaciela zamordowanego w 1941 r. przez Niemców.
Właściwą historię trzech przyjaciół poprzedza wstęp od wydawców nawiązujący do brutalnej okupacji oraz istotnej roli konspiracji w tym okresie, a zamykają słowa:
„Kończy się w tym miejscu opowieść, choć walka toczy się dalej. (…) Opowieść o wspaniałych ideałach BRATERSTWA i SŁUŻBY, o ludziach, którzy potrafią pięknie umierać i PIĘKNIE ŻYĆ”.
Więcej interesujących materiałów na profilu Archiwum IPN
