W 1936 r. ukończył Szkołę Podchorążych Piechoty, a w 1938 r. Szkołę Podchorążych Artylerii w Toruniu. Służył w 10. Pułku Artylerii Lekkiej i walczył w kampanii polskiej 1939 r. w ramach 10. Dywizji Piechoty Armii „Łódź”.
Praca konspiracyjna
W 1940 r. został w Wilnie przypadkowo aresztowany przez Litwinów i przekazany Niemcom. Osadzony w obozie w Działdowie, zbiegł i przez Warszawę przedostał się do Lidy, gdzie zorganizował placówkę wywiadowczą w ramach Referatu Wschód Wydziału Wywiadu Ofensywnego KG AK. Od 1943 r. działał w Wilnie, tymczasowo kierując siecią wileńską, następnie został mianowany zastępcą szefa do spraw organizacyjno-wywiadowczych. Spalony na tym terenie, wkrótce ewakuował się do Warszawy i objął stanowisko szefa Biura Studiów w centrali WW-72 (Wywiad Wschód).
Henryk Żuk z Barbarą Sadowską (z lewej) i siostrą Jadwigą (fot. z zasobu AIPN)
Wobec szybkiego przesuwania się frontu niemiecko-sowieckiego, w KG AK powstała koncepcja przerzucenia na tyły wojsk sowieckich zaufanych ludzi, celem nawiązania i podtrzymania pracy placówek wywiadowczych. Nie mogło być innego kandydata jak właśnie Henryk Żuk. W lipcu 1944 r. stanął na czele sześcioosobowej „Ekipy Wschód” i wyruszył w stronę Brześcia. Po odcięciu od ośrodka dowódczego i utracie kontaktu po wybuchu powstania warszawskiego, podjął decyzję o kontynuowaniu pracy wywiadowczej w nowych warunkach. W oparciu o podjęte placówki w Wilnie, Brześciu, Mińsku i Białymstoku oraz nowo zorganizowane w Siedlcach i Lublinie utworzył sieć o kryptonimie „Pralnia II”.
Razem ze swym zastępcą Barbarą Sadowską „Czarecką” wrócił do Warszawy w styczniu 1945 r., a na przełomie marca i kwietnia w Częstochowie nawiązał kontakt z KG. W maju 1945 r. „Pralnia II” weszła w skład Delegatury Sił Zbrojnych na Kraj jako największa z czterech ekspozytur wywiadowczych DSZ, licząc w szczytowym momencie nawet 70 osób. Swym zasięgiem objęła tereny na wschód od Wisły z placówkami w Warszawie, Lublinie, Siedlcach, Białymstoku, Wilnie i Mińsku Litewskim oraz zorganizowaną na rozkaz kpt. Jana Rzepeckiego w ramach akcji „Ż” komórką wywiadu wojskowego krypt. „Przystań”.
Powrót do Polski i aresztowanie
W wyniku zmian organizacyjnych i likwidacji DSZ, Żuk z Sadowską podjęli decyzję o wyjeździe na Zachód celem nawiązania kontaktu z władzami zwierzchnimi. Korzystając z drogi „Konrada” znaleźli się we Włoszech w Sztabie 2. Korpusu Polskiego. Wrócili do Polski w październiku 1945 r., zaopatrzeni w fundusze, instrukcje, aparat radiowy, z zadaniem kontynuowania pracy. Sieć przyjęła krypt. „Port”. Niestety, już 9 listopada Żuk został aresztowany na punkcie kontaktowym NSZ w Warszawie.
Instrukcje wywiadowcze dla Pralni II sporządzone przez Henryka Żuka (z zasobu AIPN)
Meldunek wywiadowczy Portu dla 2. Korpusu Polskiego (z zasobu AIPN)
Początkowo nierozpoznany, miał zostać dołączony do procesu NSZ. Jednak konfrontacja z Jerzym Kozarzewskim, a następnie aresztowania osób z komórki samochodowej „Pralni II” i konfrontacja z Tadeuszem Jachimkiem, jego bezpośrednim zwierzchnikiem w DSZ, zdemaskowały przed oficerami śledczymi MBP faktyczną funkcję i działalność Żuka. Przeszedł okrutne śledztwo, był bity i przetrzymywany w karcerze. Nie wiedział o kontynuowaniu przez Sadowską pracy sieci pod krypt. „Liceum”. Po jej aresztowaniu w marcu 1946 r. oboje, chcąc ratować swych współpracowników, dokonali w więzieniu ujawnienia sieci „Pralnia II” i „Liceum”.
Henryk Żuk dołączony został do procesu I Zarządu Głównego Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość, który toczył się w dniach 4–30 stycznia 1947. Wyrokiem Wojskowego Sądu Rejonowego w Warszawie skazany został na 12 lat więzienia. Miał wówczas 30 lat. W ramach amnestii wyrok zmniejszono do 6 lat. Wyszedł na wolność w 1951 r.
* * *
Pozostał do końca życia człowiekiem niezłomnym. Nadal represjonowany, nie mógł nigdzie znaleźć pracy. Ożenił się z siostrą Barbary Sadowskiej, Teresą. Dzięki ukończeniu przez nią Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, mógł u jej boku zajmować się różnymi pracami plastycznymi.
Henryk Żuk z siostrą Jadwigą (fot. z zasobu AIPN)
Od lewej NN, Henryk Żuk, Barbara Sadowska (fot. z zasobu AIPN)
Specjalizował się w kompozycjach szachowych, co wyniósł z więzienia, kiedy przetrzymywany wiele lat w izolacji, na drzwiach celi bez końca mógł rysować figury. Był mistrzem krajowym w kompozycji szachowej, autorem książki pt. „Wybrane problemy szachowe”. Nigdy nie zapisał się do ZBoWiD, ani nie wystąpił o odszkodowanie.
Zmarł 8 października 2001 r., został pochowany na cmentarzu w Powsinie.
Więcej interesujących materiałów na profilu Archiwum IPN
