Sprawa ta wywołała falę protestów w kraju, szczególnie w środowisku studenckim. Z inicjatywy działacza NZS UW, Jacka Czaputowicza, zorganizowano protest głodowy, w którym uczestniczyli również: Piotr Niemczyk, Roland Kruk, Jarosław Dubiel, Konstanty Radziwiłł, Rafał Szczerba, Józef Taran, Tomasz Wacko, Marek Krukowski, Mirosław Witkowski, Maciej Kuroń, Piotr Dąbrowski, Krystyna Surowiec, Aleksandra Sarata, Lech Jaworski, Ksawery Wolski, Waldemar Szafrański, Marek Bieńkowski.
Rzecznikami głodujących byli pracownicy naukowi UW: Barbara Malak i Janusz Grzelak. Również gospodarz – proboszcz parafii ks. Leon Kantorski – w geście solidarności zapowiedział post o chlebie i wodzie.
Marek Adamkiewicz (fot. z zasobu IPN)
Sam, we własnym sumieniu
Protestujący domagali się natychmiastowego uwolnienia Marka Adamkiewicza, przestrzegania praw człowieka oraz wprowadzenia dobrowolności składania przysięgi wojskowej.
Pierwszego dnia, podczas wieczornej mszy świętej, odczytano oświadczenie głodujących o treści:
„Uważamy za chwalebne przysięganie Ojczyźnie. Przysięga taka oznacza, że będzie się jej służyć wedle lepszego rozumienia jej interesów, ale nakazuje ona również każdemu patriocie, by zawsze uczciwie sam, we własnym sumieniu rozsądził, co dobre, a co złe dla Ojczyzny i postępował zgodnie z dokonanym wyborem. Na tym polega wierność Ojczyźnie i wierność sumieniu zarazem. Dlatego zrozumiała jest odmowa przysięgi na wierność konkretnym ideologiom, programom politycznym i sojuszom”.
Z kolei Konstanty Radziwiłł w swym wystąpieniu inaugurującym głodówkę stwierdził:
„Osią całej sprawy jest wolność. To słowo, obok słowa pokój, najczęściej padać będzie w ciągu najbliższego tygodnia”.
Oświadczenie uczestników protestu głodowego, 17 III 1985 r. Dokument przekazany do zasobu Archiwum IPN przez p. Tomasza Radomskiego (z zasobu IPN)
Oświadczenie uczestników protestu głodowego, 17 III 1985 r. Dokument przekazany do zasobu Archiwum IPN przez p. Tomasza Radomskiego (z zasobu IPN)
Czas w pełni wykorzystany
Przez cały czas, od 17 do 24 marca, uczestnicy akcji brali udział w licznych seminariach, wykładach i dyskusjach, które poprowadzili dla nich: Stanisława Grabska, Jan Józef Lipski, Bronisław Geremek, ks. Michał Czajkowski, Stefan Bratkowski, Bohdan Skaradziński. Seminarium pod hasłem „Społeczeństwo polskie a ruchy pokojowe” poprowadził Jacek Kuroń, a udział w nim wzięli również Jacek Szymanderski i Leszek Budrewicz.
Swego poparcia protestującym udzielili przywódcy Regionalnej Komisji Wykonawczej Regionu Mazowsze NSZZ „Solidarność”, odczytano również przesłany głodującym list od Lecha Wałęsy. Wywiadu dla „Tygodnika Mazowsze” udzielił Jacek Czaputowicz, podkreślając w nim, że zorganizowana głodówka w obronie Adamkiewicza w szerszej perspektywie dotyczy walki o poszanowanie godności osoby ludzkiej również w wojsku i zwrócenie uwagi przez zachodnie ruchy pacyfistyczne na zagrożenie dla pokoju, jakim jest zniewolenie.Zapowiedział dyskusję nad kwestią powołania niezależnego ruchu pokojowego w Polsce. Na zakończenie protestu jego uczestnicy wystosowali list do papieża Jana Pawła II, odpowiadając tym samym na Jego orędzie na XVIII Światowy Dzień Pokoju „Pokój i młodzi idą razem”.
Depesza dotycząca podjęcia głodówki w Podkowie Leśnej, 17 marca 1985 r. (z zasobu IPN)
Depesza dotycząca podjęcia głodówki w Podkowie Leśnej, 17 III 1985 r. (z zasobu IPN)
Informacja Departamentu III MSW dotycząca głodówki w Podkowie Leśnej, 19 III 1985 r. (z zasobu IPN)
Informacja Departamentu III MSW dotycząca głodówki w Podkowie Leśnej, 19 III 1985 r. (z zasobu IPN)
Wolność i Pokój
Akcja protestacyjna nie zakończyła się uwolnieniem Marka Adamkiewicza. Został on zwolniony warunkowo dopiero 8 września 1986 r. Jednak przeprowadzona głodówka była jednym z wydarzeń, które doprowadziły do ogłoszenia 14 kwietnia w Krakowie deklaracji założycielskiej Ruchu „Wolność i Pokój”.
2 maja do ruchu przystąpiła grupa z Warszawy, a w następnych miesiącach dołączyły do niego kolejne osoby z kilkunastu miast Polski. Właśnie kwestia sprzeciwu wobec obowiązkowej służby wojskowej i treści składanej przysięgi była najbardziej charakterystyczna dla działalności „WiP”, a sam ruch stał się jednym z głównych ugrupowań opozycji demokratycznej lat 80.
Rok później, dokładnie w tym samym miejscu, od 16 do 23 marca 1986 r., zorganizowano głodówkę kobiet, które protestowały przeciwko uwięzieniu działaczy „WiP” – Jacka Czaputowicza i Piotra Niemczyka. Udział w niej wzięły: Małgorzata Świerżewska, Magda Kowalczyk, Anna Gawlik, Zuzanna Dąbrowska, Joanna Radecka, Małgorzata Trojanowska, Janina Wronko, Małgorzata Krukowska i Małgorzata Gorczewska.
Ponownie w trakcie protestu odbył się szereg seminariów i dyskusji. W komunikacie końcowym zapisano:
„Jesteśmy przekonane, że potrzebny jest wielki ruch społeczny na rzecz wychowania do wolności i pokoju – demokracji”.
Informacja o głodówce podjętej w obronie Marka Adamkiewicza. Dokument przekazany do zasobu Archiwum IPN przez p. Tomasza Radomskiego (z zasobu IPN)
Więcej interesujących materiałów na profilu Archiwum IPN
