Po ukończeniu szkoły powszechnej kontynuowała naukę w państwowym żeńskim gimnazjum w Piotrkowie Trybunalskim, które ukończyła w 1902 r. Następnie podjęła studia na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie na kierunkach: język polski oraz historia.
Działalność zawodowa i społeczna
Niestety, z powodu śmierci rodziców, musiała przerwać naukę, aby zaopiekować się młodszym rodzeństwem.
Działała aktywnie w Polskim Związku Zachodnim, prowadząc wykłady na temat Słowiańszczyzny zachodniej. Udzielała się również w Kole Ligi Obrony Powietrznej Państwa. Wiosną 1939 r. odbyła szkolenie wojskowe.
Najpierw przyjęła posadę nauczycielki w Wieliszewie, następnie, w latach 1907-1923, pracowała w Gimnazjum Męskim Macierzy Szkolnej oraz Miejskim Gimnazjum w Łęczycy.
Od 1923 roku mieszkała w Pabianicach, gdzie uczyła historii i geografii w Gimnazjum Męskim im. Jędrzeja Śniadeckiego, a w latach 1923-1927 w Gimnazjum im. Królowej Jadwigi. W 1934 r. uzyskała tytuł magistra z historii na uniwersytecie w Poznaniu.
Działała aktywnie w Polskim Związku Zachodnim, prowadząc wykłady na temat Słowiańszczyzny zachodniej. Udzielała się również w Kole Ligi Obrony Powietrznej Państwa. Wiosną 1939 r. Helena Salska odbyła szkolenie wojskowe.
Lista Polek ewakuowanych do Szwecji dzięki interwencji Szwedzkiego Czerwonego Krzyża, pod numerem 33441 figuruje Helena Salska (źródło: baza Arolsen Archives)
Karta osobowa Heleny Salskiej z kartoteki byłych więźniarek obozów koncentracyjnych rejestrowanych w Szwecji (źródło: baza Arolsen Archives)
Lista transportowa osób skierowanych do KL Ravensbrück, pod poz. 17 figuruje Helena Salska (z zasobu IPN)
Nauczycielka z Ravensbrück
We wrześniu tamtego roku Salska nadzorowała ewakuację szpitala miejskiego przy ul. Żeromskiego w Pabianicach. Po zajęciu miasta przez Niemców, za swoją działalność w PZZ w okresie przedwojennym, została zadencjunowana i 25 września 1939 roku aresztowana. Osadzono ją w pabianickim areszcie przy ul. Garncarskiej, następnie przewieziono do Łodzi, skąd przetransportowano ją do innych miejsc odosobnienia: Wrocławia, Głogowa oraz Berlina.
W obozie Helena Salska przebywała do 28 kwietnia 1945 r. Później znalazła się w grupie kobiet ewakuowanych do Szwecji. Tam spisywała wspomnienia byłych współwięźniarek.
Ostatecznie, 2 listopada 1939 roku, Helena Salska została przewieziona do Frauen-Konzentrationslager Ravensbrück. Tu otrzymała numer obozowy 2323. Pracowała m.in. w obieralni znajdującej przy kuchni obozowej. Jednocześnie potajemnie wygłaszała wykłady i pogadanki na temat historii ojczystego kraju dla osadzonych w Ravensbrück Polek oraz dla komunistek niemieckich. Ich treść dotyczyła m.in. kwestii związanych z Gdańskiem i Śląskiem czy Słowiańszczyzny zachodniej.
Od lutego 1941 r. prowadziła w obozie tajne nauczanie w zakresie historii na poziomie gimnazjum oraz liceum. Uczyła młodsze więźniarki razem z innymi osadzonymi polskimi nauczycielkami: Julią Szartowską, Wandą Madlerową, Urszulą Wińską. Potajemne wykłady odbywały się na blokach 2., 14., 15.,17. i 19.
Współorganizowała uroczystości związane ze świętami narodowymi oraz religijnymi. Jej szopka zatytułowana „Häftling z Ravensbrück u Chrystusa w Betlejem” została wystawiona w obozie, na blokach 14. i 29. Wstąpiła do Tajnej Drużyny Harcerek Starszych „Mury”, utworzonej w listopadzie 1941 r. Przyrzeczenie złożyła w obecności druhny Józefy Kantor.W obozie Helena Salska przebywała do 28 kwietnia 1945 r. Później znalazła się w grupie kobiet ewakuowanych do Szwecji. Tam spisywała wspomnienia byłych współwięźniarek.
Helena Salska (fot. z zasobu IPN)
* * *
W listopadzie 1945 r. powróciła do Pabianic, gdzie ponownie podjęła pracę nauczycielki. Ponadto prowadziła liczne kursy dla młodzieży chcącej nadrobić swą edukację, przerwaną na skutek zawieruchy wojennej. Była również kuratorką sądu dla nieletnich. Działała w Związku Byłych Więźniów Politycznych i Komisji Dokumentacji Zbrodni Hitlerowskich. Napisała także opracowanie zatytułowane „Historia obozu Ravensbrück. Schemat władz obozowych i funkcjonowanie”, znajdujące się obecnie w Dziale Rękopisów w Zakładzie Narodowym im. Ossolińskich we Wrocławiu.
Helena Salska zmarła 11 grudnia 1956 r. w Pabianicach. Spoczęła na pabianickim cmentarzu komunalnym.
Więcej interesujących materiałów na profilu Archiwum IPN
