Urodziła się 22 lutego 1901 r. w Płocku jako Marianna Burzyńska. Od dzieciństwa była związana z teatrem, gdzie pracowali jej rodzice: tata, Jakub, był maszynistą i dekoratorem, a mama, Marianna z d. Barańska, m.in. bileterką i bufetową. Zarządzała też sprawami gospodarczymi teatru.
Kariera artystyczna
Na scenie pojawiła się już jako małe dziecko, a zadebiutowała w wieku siedmiu lat w sztuce Gabrieli Zapolskiej „Ich czworo”. Tak wspominała swój pierwszy „występ” sceniczny:
„W jakiejś sztuce ukraińskiej potrzebne było małe dziecko i mama mnie »wypożyczyła«. Miałam w sztuce płakać z głodu, ale mnie się płakać nie chciało […]. Wymyślili jednak przebiegle, jak mnie do tego płaczu zmusić – po prostu szczypali, za przeproszeniem, w pupę. Kiedy mama zobaczyła siniaki od tego szczypania, zrobiła awanturę”1.
W wieku 16 lat wyszła za mąż za Jana Zimińskiego, z którym wyjechała do Radomia. Występowała tam na deskach lokalnego Teatru Polskiego, gdzie została zauważona i zaangażowana przez Tadeusza Sobockiego – jednego z właścicieli warszawskiego teatrzyku Qui Pro Quo. Po raz pierwszy na jego scenie pojawiła się w 1920 r. W tym też roku rozpadło się jej małżeństwo.
Mira Zimińska-Sygietyńska w w jednej ze scen rewii „101 pociech” w teatrze Wielka Rewia w Warszawie, 1934 r. (fot. z zasobu NAC)
Mira w dwudziestoleciu międzywojennym pojawiała się m.in. na deskach Cyrulika Warszawskiego, Wielkiej Rewii, Ali Baby, a także Teatru Polskiego, Ateneum czy Kameralnego. Z powodzeniem występowała także w filmach, np. „Wszystko się kręci” (debiut), „Papa się żeni” czy „Ada! To nie wypada”.
Zajmowała się również konferansjerką, redagowała własny dodatek satyryczny „Duby smalone” do poczytnego „Kuriera Porannego” oraz nagrywała płyty. W latach trzydziestych, obok Zuli Pogorzelskiej i Hanki Ordonówny, była wielką gwiazdą polskiej sceny i filmu. W tym też okresie poznała swojego drugiego męża – kompozytora i dyrygenta Tadeusz Sygietyńskiego (ślub wzięli w 1954 r.).
Od Pawiaka do „Mazowsza”
Pasmo sukcesów przerwał wybuch II wojny światowej. Okupację Mira przeżyła w Warszawie. W 1940 r. została aresztowana przez Gestapo i osadzona na Pawiaku. Zarzucano jej przyjaźń i współpracę z Żydami, w tym Julianem Tuwimem czy Marianem Hemarem. Została zwolniona dzięki staraniom Tadeusza Sygietyńskiego, Adolfa Dymszy czy Stanisława Heinricha. Ceną za wolność były ponoć występy w jawnym teatrze Złoty Ul, będącym własnością tegoż Heinricha. Grała tam przez kilka miesięcy w trzech programach.
Mira Zimińska-Sygietyńska (fot. z zasobu AIPN)
Frontowym AK. W 1972 r. została odznaczona nadanym jej w Londynie Krzyżem Armii Krajowej.
W 1947 r. została pozytywnie zweryfikowana przez Komisję ZASP. Mimo to, w tym samym roku, rolą Kamilli w „Żołnierzu królowej Madagaskaru” pożegnała się ze sceną. W 1948 r. wspólnie z Sygietyńskim spełnili jego wielkie marzenie – założyli Państwowy Zespół Ludowy Pieśni i Tańca „Mazowsze”.
Po śmierci Sygietyńskiego w 1955 r. została kierownikiem artystycznym, a następnie – dyrektorem zespołu. Była również pomysłodawczynią Dziecięcego Zespołu Pieśni i Tańca „Varsovia” z siedzibą w Warszawie.
Nieuzasadnione podejrzenia
Tuż po wojnie Mira Zimińska i Tadeusz Sygietyński musieli mierzyć się z pogłoskami, jakoby w czasie okupacji wskazali funkcjonariuszom Gestapo aktorkę, dyrygentkę i piosenkarkę Annę (Andę) Marię Kitschman jako osobę pochodzenia żydowskiego.
Zarzuty były na tyle poważne, że prokuratura w Warszawie w 1947 r. wszczęła w tej sprawie śledztwo. Umorzono je w następnym roku. W uzasadnieniu tej decyzji napisano:
„Kitschmanowa […] nie sądzi, aby Zimińska i Sygietyński mieli z tym coś wspólnego, tym bardziej że stosunki między nimi układały się obojętnie i nie mieli ze sobą żadnych zatargów. Ponadto Kitschmanowa, jak zeznaje, nie jest żydowskiego pochodzenia […]. W tych warunkach zarzut, aby Zimińska i Sygietyński mieli donieść propagandzie niemieckiej, że Kitschmanowa jest żydowskiego pochodzenia wydaje się zupełnie nieprawdopodobny, tym bardziej że stosunek ich w czasie okupacji do prześladowanych Żydów był jak najbardziej obywatelski i wyrażał się w udzielaniu im czynnej pomocy […]. Jeśli chodzi o zarzut współpracy artystycznej z propagandą niemiecką – to również zarzut ten uznać należy za całkowicie bezpodstawny”.
Akta tej sprawy znajdują się w Archiwum IPN w Warszawie.
(z zasobu AIPN)
(z zasobu AIPN)
(z zasobu AIPN)
(z zasobu AIPN)
Więcej interesujących materiałów na profilu Archiwum IPN
1 Cyt. za: M. Zimińska-Sygietyńska, „Nie żyłam samotnie”, Warszawa 1988, s. 9.
