System komunistyczny, narzucony Polsce po II wojnie światowej, miał jeden cel: podporządkować sobie społeczeństwo, wyciszyć głosy sprzeciwu, zepchnąć ludzi na margines życia publicznego. Jednak energia społeczna, potrzeba działania na rzecz dobra wspólnego i solidarność z najbardziej pokrzywdzonymi nie dały się stłumić. Znalazły swoje naturalne ujście przy Kościele katolickim, który stał się ostoją wolności, sumienia i społecznego oporu.
Duszpasterstwo jako symbol oporu społecznego
Właśnie w tym duchu narodziło się Duszpasterstwo Hutników przy parafii Matki Bożej Częstochowskiej na osiedlu Szklane Domy w Nowej Hucie. To nie była zwykła grupa religijna – to była wspólnota ludzi odważnych, zdeterminowanych, gotowych przeciwstawić się systemowi. Pracownicy Kombinatu Huty im. Lenina, ale też przedstawiciele innych środowisk, zjednoczeni głęboką wiarą i pamięcią o ideałach „Solidarności”, stworzyli fenomen, który wykraczał poza klasyczne ramy religijności.
Duszpasterstwo Hutników stało się symbolem społecznego oporu – miejscem, gdzie rodziła się odwaga, gdzie kształtowały się postawy obywatelskie i patriotyczne.
Duszpasterstwo Hutników stało się symbolem społecznego oporu – miejscem, gdzie rodziła się odwaga, gdzie kształtowały się postawy obywatelskie i patriotyczne. W czasach stanu wojennego, gdy represje i strach miały paraliżować społeczeństwo, tu budowano jedność i wzajemne wsparcie. Hasła „Solidarności” nie były pustymi słowami – żyło się nimi na co dzień, traktując je jako zobowiązanie wobec siebie i innych.
To właśnie w tej wspólnocie, w cieniu dyktatury, hartował się duch oporu. Duszpasterstwo Hutników pokazało, że nawet w najtrudniejszych czasach można być razem, wspierać się i walczyć o godność. Ich odwaga i jedność stały się inspiracją dla kolejnych pokoleń – dowodem na to, że prawdziwa siła tkwi w solidarności i wspólnym działaniu.
„Honor – Wiara – Praca” jako fundament wspólnoty. Uroczyste powołanie Duszpasterstwa Hutników
W maju 1977 r. arcybiskup krakowski, kard. Karol Wojtyła, wydzielił z parafii w Mogile nowy rejon Duszpasterski Nowa Huta Centrum. Rozpoczęły się starania o budowę kościoła na osiedlu Szklane Domy – w miejscu, gdzie od 1880 r. stał przydrożny krzyż, symbol wiary i trwania. W grudniu 1982 r., w prowizorycznej kaplicy, odprawiono pierwszą pasterkę. To właśnie tu, w cieniu stanu wojennego, zaczęli gromadzić się działacze hutniczej „Solidarności”, szukając wsparcia, schronienia i wspólnoty.
Inicjatorem tych spotkań był Zbigniew Ferczyk – kresowiak, żołnierz Armii Krajowej, wieloletni pracownik Huty im. Lenina i współzałożyciel „Solidarności”. Wspominał:
„Był pusty plac… kopali rowy pod kable… nawet baraków nie było… Trudno było się zebrać. Byliśmy porozbijani, nasi przywódcy siedzieli. Organizowaliśmy się w tych środowiskach, gdzie znaliśmy się jakoś. Grupa tworzyła się powoli, nie było nazwy, nie wiedzieliśmy nawet, co będziemy robić. Ale, tak jakoś w naturalny sposób wiedzieliśmy (i tak też było), że przy Kościele znajdziemy jakieś schronienie, że będziemy mogli coś tam robić”.
Oficjalnie Duszpasterstwo Hutników zostało powołane do życia przez kard. Franciszka Macharskiego 4 maja 1984 r., w święto św. Floriana, patrona hutników. Podczas Mszy św. z udziałem ponad 1500 osób poświęcono sztandar z hasłem: „Honor – Wiara – Praca”. Matką chrzestną sztandaru została Irena Włosik, matka zastrzelonego przez milicję Bogdana Włosika. Opiekę duchową nad Duszpasterstwem objęli o. Jacek Stożek i o. Niward Karsznia.
Ojciec Jacek Stożek oraz (w głębi) Zbigniew Ferczyk (fot. z zasobu Fundacji Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego w Krakowie, DH_468)
Solidarność w praktyce – codzienna działalność Duszpasterstwa Hutników
Duszpasterstwo Hutników, wraz z Tajną Komisją Robotniczą Hutników i Społecznym Funduszem Pomocy Pracowniczej, tworzyło jeden z najlepiej zorganizowanych ośrodków podziemnej „Solidarności” w Polsce. Zbigniew Ferczyk podkreślał:
„Niepowtarzalny charakter tej działalności polegał na tym, że od tysięcy ludzi zbierano normalne składki na zakazaną przez władze komunistyczne niezależną działalność związkową”.
Pomoc przybierała różne formy: wsparcie finansowe, zakup leków dla chorych, pokrywanie kosztów pogrzebów, zapomogi dla rodzin internowanych i zwolnionych z pracy, paczki z żywnością i ubraniami z darów zagranicznych i od mieszkańców Krakowa.
Szczególne miejsce w działalności DH zajmowała pomoc dzieciom. Organizowano kolonie letnie, paczki świąteczne, choinki i spotkania mikołajkowe.
Duszpasterstwo Hutników to nie tylko walka i opór, ale także codzienna troska o ludzi. Przez lata przewinęły się przez nie setki członków „Solidarności” z różnych wydziałów Huty, MPK i innych zakładów. W parafialnej bibliotece na osiedlu Szklane Domy przekazywano sobie ulotki, pisma drugoobiegowe, materiały informacyjne. W okresie Bożego Narodzenia organizowano łamanie się opłatkiem, a coroczne wyjazdy do Czernej na rocznicę Powstania Styczniowego stały się tradycją.
Szczególne miejsce w działalności DH zajmowała pomoc dzieciom. Organizowano kolonie letnie, paczki świąteczne, choinki i spotkania mikołajkowe. Zbigniew Ferczyk wspominał:
„Pierwszą naszą większą sprawą były kolonie dla dzieci. Myśmy się nastawili głównie na to, żeby pomagać potrzebującym, pokrzywdzonym. Te dzieci były najbardziej pokrzywdzone”.
Organizacja wypoczynku była wyzwaniem – trzeba było znaleźć miejsce, zapewnić aprowizację, opiekę medyczną. Pomagały całe rodziny, księża udostępniali salki i domy katechetyczne, a dzieci wracały szczęśliwe, choć warunki były skromne.
Pierwsza strona opracowania autorstwa Zbigniewa Romaszewskiego pt. „Minimalizm Radykalny” z dedykacją autora dla Duszpasterstwa Hutników (z zasobu Fundacji Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego w Krakowie, DH_016_052)
Centrum oporu i nadziei – czas strajków i wyborów
Wiosną 1988 r., podczas strajków w Hucie im. Lenina, kościół na Szklanych Domach stał się centralą informacyjną i wsparcia dla strajkujących. Tu przerzucano bibułę, zbierano pieniądze, żywność i leki. Tu odbywały się negocjacje między liderami „Solidarności” a dyrekcją Huty.
Po brutalnej pacyfikacji strajku przez ZOMO Duszpasterstwo organizowało pomoc finansową i prawną dla represjonowanych hutników.
W 1989 r., w czasie wyborów czerwcowych, pomieszczenia parafialne stały się sztabem wyborczym „Solidarności” dla całej Nowej Huty. Duszpasterstwo Hutników było nie tylko miejscem modlitwy, ale prawdziwym centrum społecznego oporu, solidarności i nadziei.
Boże Ciało, 1988 rok (fot. z zasobu Fundacji Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego w Krakowie, DH_110)
Piesza pielgrzymka na Jasną Górę, Duszpasterstwo Hutników, 1984 r. (fot. z zasobu Fundacji Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego w Krakowie, DH_099)
Symbol Duszpasterstwa Hutników przy ołtarzu w czasie procesji Bożego Ciała w 1987 roku (fot. z zasobu Fundacji Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego w Krakowie, DH_139)
Trwanie i pamięć – dziedzictwo Duszpasterstwa Hutników
Duszpasterstwo Hutników istnieje do dziś. Jego członkowie spotykają się co wtorek, a sztandar DH jest obecny podczas najważniejszych uroczystości patriotycznych i religijnych w Krakowie i Nowej Hucie. To wspólnota, która przetrwała próbę czasu – symbol odwagi, jedności i społecznego oporu, który zmienił bieg historii.
Logo Duszpasterstwa Hutników (zasobu Fundacji Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego w Krakowie, DH_020_031)
Logo Duszpasterstwa Hutników (z zasobu Fundacji Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego w Krakowie, DH_020_026)
Sztandar Duszpasterstwa Hutników z wizerunkiem patrona św. Floriana (fot. z zasobu Fundacji Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego w Krakowie, DH_117)
Wszystkie fotografie pochodzą z Fundacji Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego w Krakowie.
