Psy służbowe dzielono na dwa rodzaje: psa tropiącego i psa obronnego. Pies tropiący pełnił głównie funkcje śledzące i poszukiwawcze w celu odnalezienia przedmiotu lub schwytania ukrywającej się osoby. Natomiast pies obronny, wbrew nazwie, nie był przewidziany do ochraniania funkcjonariusza. Psy te wykorzystywano do pościgu, zatrzymania, konwojowania lub pilnowania zatrzymanych osób.
Psy w służbie
Również obecnie psy pomagają jednostkom mundurowym szukać ludzi pod zawalonymi budynkami, wykrywać narkotyki na przejściach granicznych, odnajdywać zaginione osoby czy patrolować trudno dostępne tereny. Dziś pełnią też funkcje terapeutyczne i psów przewodników.
Nie wiemy, kiedy pies zaczął pełnić rolę czworonożnego przyjaciela, wiemy natomiast, że już 14 tysięcy lat temu jeden z nich zasłużył sobie na pochówek u boku człowieka.
Międzynarodowy Dzień Psa, który przypada 26 sierpnia, to doskonała okazja do pokazania zdjęć z zasobu IPN z wizerunkiem tych wiernych czworonogów.
Dziewczynka (z psem na rękach) w czasie nalotu bombowego na Warszawę, wrzesień 1939 r. Fot. Julien Bryan (fot. z zasobu AIPN)
Pies Ciapek, maskotka Dywizjonu Bombowego „Ziemi Wielkopolskiej”, na bombie, na której namalowano hasło „Na Berlin!!!” (fot. z zasobu AIPN)
Pies w obiektywie
Na naszych zdjęciach psy towarzyszą żołnierzom Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. Nierzadko przemierzają z nimi szlak bojowy, pełnią funkcję „maskotek”, umilając wojenną rzeczywistość. Psy widzimy też na zdjęciach zrobionych przez niemieckich okupantów. Fotografie te miały charakter głównie pamiątkowy lub propagandowy.
Na zdjęciach widoczni są funkcjonariusze Gestapo lub Wehrmachtu uśmiechający się, fotografujący się z psami w czasie przemarszu jednostek wojskowych, patrolu ulic okupowanych miast czy obozów zagłady.
Funkcjonariusz załogi SS w KL Płaszów, prawdopodobnie Oberscharführer Alois Zugsberger, z owczarkiem niemieckim, 1943-1945 (fot. z zasobu AIPN)
Stanisław Grabski (po lewej), polityk i działacz okresu międzywojennego, zwolniony z sowieckiego obozu, w miejscu formowania się jednostek Armii Polskiej w ZSRS gen. Władysława Andersa. Na pierwszym planie wychudzony pies (fot. z zasobu AIPN)
Pies towarzyszył także żołnierzom podziemia niepodległościowego oraz funkcjonariuszom milicji i UB. Był wykorzystywany do kształtowania obrazu Milicji Obywatelskiej w społeczeństwie. Z tego powodu organizowano np. pokazy sprawności psów, a dzieci mogły przywitać się z czworonogim funkcjonariuszem.
W zasobie archiwalnym IPN przechowujemy album ze szkolenia psów z Zakładu Tresury Psów Służbowych w Sułkowicach wraz z dokumentacją dotyczącą powstania ZTPS i zasad szkolenia. Psy siłą rzeczy uczestniczyły (i wciąż uczestniczą) w życiu codziennym człowieka. Wojna ani okupacja tego nie zmieniły. Niektóre fotografie ukazują dramat zarówno człowieka, jak i zwierzęcia – głód, strach, przemoc.
Po wojnie, mimo wielu trudności, ludzie starali się czerpać radość z życia, a psy idealnie im w tym pomagały...
Ppor. Adam Bachleda-Curuś, żołnierz 1. Samodzielnej Kompanii Komandosów (No. 6 Troop No. 10 Inter-Allied Commando), na motocyklu z maskotką kompani – psem Myszką, 1942 r. (fot. z zasobu AIPN)
Żołnierze Czołówki Warsztatowo-Naprawczej Samodzielnej Brygady Strzelców Karpackich: plut. Emil Ilicz, plut. Walerian Michalak i kpr. Wacław Dawidziński, z psem Medorem, w obozie w Bir el Tachemet w pobliżu Al-Kubba (Giovanni Berta) w gminie Darna w Libii, styczeń 1942 r. Fot. Karol Angerman (fot. z zasobu AIPN)
Kpr. pchor. Stanisław Woźniak ps. „Panurg” ze zgrupowania Armii Krajowej „Kampinos” z pieskiem na rękach, 2 sierpnia 1944 r. (fot. z zasobu AIPN)
Dwie dziewczynki, trzymające na rękach kota i psa, siedzą przed chatą w podwarszawskim Rembertowie w 1945 r. (fot. z zasobu AIPN)
Kapral Michał Bar (z pieskiem) z kolegami podczas służby w 2. Warszawskiej Dywizji Pancernej we Włoszech, ok. 1945 r. (fot. z zasobu AIPN)
Dowódca 5. Wileńskiej Brygady Armii Krajowej mjr Zygmunt Szendzielarz ps. „Łupaszka” (po lewej) oraz por. Marian Pluciński ps. „Mścisław” - dowódca 4. szwadronu brygady (po prawej), z psem, 1945/1946 (fot. z zasobu AIPN)
ołnierze, skupieni wokół dowódcy 5. Wileńskiej Brygady Armii Krajowej mjr. Zygmunta Szendzielarza ps. „Łupaszka”, pozują do zdjęcia z psem, 24 kwietnia 1946 r. (fot. z zasobu AIPN)
Żołnierz AK, ROAK, NZW, dowódca oddziału bojowego 11. Grupy Operacyjnej NSZ (NZW), sierż. Wiktor Stryjewski ps. „Cacko” z psem, b.d. (fot. z zasobu AIPN)
Żołnierz Wojsk Ochrony Pogranicza na patrolu z psem, b.d. (fot. z zasobu AIPN)
Układanie psów użytkowych w Zakładzie Tresury Psów Służbowych MO w Sułkowicach, b.d. (fot. z zasobu AIPN)
Funkcjonariusze Milicji Obywatelskiej w czasie przeszkolenia spadochronowego, na pierwszym planie pies rasy owczarek niemiecki, b.d. Fot. CAF (fot. z zasobu AIPN)
Pokaz sprawności psów milicyjnych. Fotografię wykonano prawdopodobnie podczas pokazów na stadionie przy ulicy 22 Lipca (obecnie 6 Sierpnia 71) w Lublinie w latach 60. XX w. (fot. z zasobu AIPN)
Obserwacja operacyjna osób związanych z działalnością Karola Modzelewskiego, Jacka Kuronia i Adama Michnika. Na zdjęciu Magdalena Czaplicka- Wieczorek (fig. ps. „Róża”), w trakcie spaceru z psem, stoi przy kiosku „Ruchu” na ul. Kaliskiej w Warszawie, 2 kwietnia 1964 r. (fot. z zasobu AIPN)
Pies (z fajka w pysku i w okularach) w ciemni zakładu fotograficznego Henryka Śmigacza przy ul. Piotrkowskiej 6 w Łodzi. Fot. H. Śmigacz (fot. z zasobu AIPN)
Pies w czasie Juwenaliów na Rynku Głównym w Krakowie, 1975 r. Fot. Jan Hausbrandt (fot. z zasobu AIPN)
Piesi z psem na przejściu, w głębi hasła na ogrodzeniu w alei Grunwaldzkiej w Gdańsku („Radio i telewizja własnością narodu”, „Durnie z bezpieki - zamalowują hasła »Solidarności« - oni boją się prawdy i własnego cienia”). Fot. Stanisław Składanowski, 1981 r. (fot. z zasobu AIPN)
Więcej interesujących materiałów na profilu Archiwum IPN
