Maria Kwaśniewska urodziła się 15 sierpnia 1913 roku w Łodzi. Uczęszczała do Żeńskiego Gimnazjum Romany Sobolewskiej-Konopczyńskiej, które ukończyła w 1933 roku. Była najmłodsza z rodzeństwa.
Początek kariery
Miała czterech braci, a za sprawą jednego z nich, Eugeniusza (był zawodnikiem klubu sportowego ŁKS), zainteresowała się lekkoatletyką. Niemały wpływ na sportową drogę Marii miały również sukcesy Haliny Konopackiej na letnich Igrzyskach Olimpijskich w Amsterdamie w 1928 roku (złoty medal w rzucie dyskiem).
Z kolei Ludwik Szumlewski zainteresował Marię także gimnastyką, koszykówką oraz siatkówką. W tej drugiej dyscyplinie wywalczyła razem z drużyną brązowy medal na III Światowych Igrzyskach Kobiet w Pradze w 1930 roku.
Lekkoatletka Maria Kwaśniewska. Drezno, sierpień 1935 r. (fot. z zasobu NAC)
Trenowała w Harcerskim Klubie Sportowym w Łodzi, po czym w latach 1927-1938 była związana z ŁKS, działającym w jej rodzinnym mieście. Nie koncentrowała się na jednej dyscyplinie sportowej. Trenowała rzut oszczepem, a także trójbój, pięciobój, skoki w dal oraz hazenę (gra będąca pierwowzorem piłki ręcznej, powstała na początku XX w. w Czechach).
W wieku 24 lat przeprowadziła się do Warszawy, gdzie studiowała matematykę. W stolicy, w latach 1938-1939, związała się z klubem Polonia Warszawa, a następnie z warszawskim AZS-em.
Olimpiada w Monachium
Kiedy w 1936 roku jechała na XI Letnie Igrzyska Olimpijskie do Berlina, nie była zaliczana do grona faworytów.
Mimo że przez większą cześć zawodów w rzucie oszczepem zajmowała pierwsze miejsce, ostatecznie uległa reprezentantkom gospodarzy, Othilie Fleischer oraz Luise Krüger, i z wynikiem 41,80 metrów zajęła trzecią lokatę, zdobywając brązowy medal. Tygodnik „Dziennik Polski” w dodatku „Wiadomości sportowe” zamieścił wówczas artykuł pt. „Polka zdobywa bronzowy medal w oszczepie” (pisownia oryginalna).
Jadwiga Wajsówna i Maria Kwaśniewska - reprezentantki Polski na Olimpiadzie w Berlinie w 1936 r. (fot. z zasobu AIPN)
Maria Kwaśniewska z Jadwigą Wajsówną – bohaterki XI Olimpiady na okładce ilustrowanego tygodnika społeczno-kulturalnego „Światowid” (domena publiczna)
Sportową rywalizację kobiet w tej dyscyplinie oglądał Adolf Hitler, który po uroczystej dekoracji pogratulował zawodniczkom, ale też poczynił pewne uwagi na temat wzrostu polskiej sportsmenki. Maria Kwaśniewska nie pozostała mu dłużna i odpowiedziała również w uszczypliwy sposób. Wówczas na Stadionie Olimpijskim (Olypmiastadion) wykonana została fotografia przedstawiająca przywódcę III Rzeszy wraz z trzema zwycięskimi zawodniczkami.
Ta fotografia z Hitlerem miała odegrać istotną rolę w życiu Marii Kwaśniewskiej w 1944 roku, ale o tym nieco później.
Medalistki olimpijskie w rzucie oszczepem. Stoją od lewej: Niemka Tilly Fleischer (złoto), Polka Maria Kwaśniewska (brąz), Niemka Luise Kruger (srebro). Berlin, 1936 r. (fot. z zasobu NAC)
Medalistki olimpijskie w rzucie oszczepem na fotografii z przywódcą III Rzeszy. Stoją od lewej: Maria Kwaśniewska (brąz), Luise Krüger (srebro), Adolf Hitler i Tilly Fleischer (złoto). Berlin, 1936 r. (fot. z zasobu Muzeum Sportu i Turystyki w Warszawie)
W ogarniętym wojną kraju
Maria Kwaśniewska przed wybuchem wojny wyjechała na Lazurowe Wybrzeże, a następnie do Genui, aby przygotowywać się do kolejnych sportowych zmagań olimpijskich, mających się odbyć w 1940 roku w Helsinkach (Japonia zrezygnowała z organizacji igrzysk w Tokio). Niestety, wybuch wojny przekreślił dalsze przygotowania. Mimo, że mogła zostać za granicą, zdecydowała się wracać do ogarniętego zawieruchą wojenną kraju.
Brała udział w obronie Warszawy, za co otrzymała Krzyż Walecznych. W czasie okupacji należała do ruchu oporu. Pracowała również w gospodzie „Pod Kogutem” przy ulicy Jasnej 6 w Warszawie.
Tu należy powrócić do wątku fotografii Marii Kwaśniewskiej z Hitlerem z 1936 roku. W sierpniu 1944 roku utworzono obóz przejściowy w Pruszkowie (Durchgangslager 121 Pruszków), do którego Niemcy kierowali ludność cywilną wypędzoną z ogarniętej powstaniem Warszawy. Polska olimpijka pokazywała fotografię niemieckim strażnikom na bramie i bez problemu wjeżdżała na teren obozu. W ten sposób uratowała wiele osób. Niektóre z nich znalazły bezpieczne schronienie w jej domu w Podkowie Leśnej.
Hala fabryczna zamieniona w obóz dla wysiedlonych z Warszawy. Pruszków, sierpień 1944 r. (fot. z zasobu AIPN)
Wejście wysiedlonych z Woli mieszkańców Warszawy do obozu w Pruszkowie, sierpień 1944 r. (fot. z zasobu AIPN)
* * *
Po zakończeniu wojny na krótko powróciła do sportu. W 1946 roku na mistrzostwach Europy w Oslo oddała ostatni w swej karierze sportowej rzut oszczepem. Przez następne lata była aktywną działaczką ruchu olimpijskiego. Odznaczona została m.in. Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski oraz medalem Kalos Kagathos.
Maria Kwaśniewska-Maleszewska (jej trzecim mężem był Władysław Maleszewski, koszykarz, trener) zmarła 17 października 2007 roku w Warszawie. Spoczęła na warszawskich Powązkach.
Wniosek o wydanie Marii Maleszewskiej paszportu na wyjazd do Meksyku. Warszawa, 26 lutego 1986 r. (z zasobu AIPN)
Maria Kwaśniewska, b.d. (fot. z zasobu AIPN)
Maria Kwaśniewska, zdjęcie z kwestionariusza akt paszportowych, 1984 r. (fot. z zasobu AIPN)
Więcej interesujących materiałów na profilu Archiwum IPN
