Pancernik „Gneisenau” zwodowano w 1936 r., a półtora roku później wszedł do służby w Kriegsmarine. W 1940 r. wziął udział w inwazji na Norwegię, po czym operował na Morzu Północnym i Oceanie Atlantyckim, ścierając się kilkakrotnie z okrętami Royal Navy.
Litania uszkodzeń
W czasie swojej służby „Gneisenau” został kilkakrotnie uszkodzony przez brytyjskie lotnictwo, ale zniszczenia szybko usuwano. Na skutek wybuchu miny magnetycznej, zimą 1942 r. skierowano go do naprawy w porcie w Kilonii.
W czasie nalotu bombowego brytyjskiego lotnictwa, do którego doszło w nocy z 26 na 27 lutego, został ciężko uszkodzony. Na skutek wybuchu bomby i zainicjowanej przez nią eksplozji, fragment dziobowy okrętu wymagał kapitalnego remontu.
Po wykonaniu części naprawy pancernik został odholowany do Gdyni, gdzie kontynuowano prace. Nie dokończono ich, ponieważ decyzją dowództwa Kriegsmarine w lipcu 1942 r. „Gneisenau” został wycofany ze służby i wymontowano z niego część uzbrojenia. Kiedy ostatecznie zrezygnowano z przebudowywania go, pozostawiono go przy jednym z nabrzeży gdyńskiego portu.
Wejście do portu w Gdyni zablokowane przez wrak okrętu „Gneisenau”, 1947 r. (fot. z zasobu AIPN)
Wrak okrętu „Gneisenau”, 1947 r. (fot. z zasobu AIPN)
Pożegnalne świństwo
W marcu 1945 r., spodziewając się rychłego nadejścia Armii Czerwonej, Niemcy rozpoczęli niszczenie gdyńskiego portu. Część jednostek pływających wycofywano na zachód, inne zatapiano.
W przypadku „Gneisenau” postąpiono inaczej. Po odholowaniu go do wejścia do portu ustawiono go tak, by zagradzał do niego dostęp, po czym dodatkowo uszkodzono i zatopiono.
Prezentowane materiały pochodzą z dokumentacji Oddziału II Sztabu Generalnego. Wywiad wojskowy otrzymał je od dowództwa Marynarki Wojennej. Serię zdjęć wykonano w sierpniu 1947 r., gdy zastanawiano się, co zrobić z pozostałościami pancernika „Gneisenau”.
Po przeprowadzeniu oględzin przez delegacje marynarek wojennych Związku Sowieckiego i Polski Ludowej sporządzono dwa protokoły, w których opisano skalę zauważonych zniszczeń. W konkluzji dokumentów stwierdzono, że są one na tyle poważne, że odbudowanie okrętu wojennego będzie niemożliwe. Do przygotowanej dokumentacji załączono także szkic obrazujący, które części okrętu zostały uszkodzone.
Protokół z oględzin wraku okrętu „Gneisenau” z 30 sierpnia 1947 r. (z zasobu AIPN)
Sowiecki egzemplarz protokołu z oględzin wraku okrętu „Gneisenau” z 29 sierpnia 1947 r. (z zasobu AIPN)
Schemat uszkodzonego okrętu „Gneisenau” (z zasobu AIPN)
* * *
Po przeanalizowaniu sytuacji, wiosną 1950 r. przystąpiono do rozpoczęcia skomplikowanej operacji przygotowującej wrak do wydobycia. Prace te trwały do września 1951 r., gdy po uszczelnieniu poszycia wypompowano z niego wodę i można go było odholować. Wkrótce potem „Gneisenau” został zdemontowany.
Więcej interesujących materiałów na profilu Archiwum IPN
Wrak okrętu „Gneisenau”, 1947 r. (fot. z zasobu AIPN)
Wrak okrętu „Gneisenau”, 1947 r. (fot. z zasobu AIPN)
Wrak okrętu „Gneisenau”, 1947 r. (fot. z zasobu AIPN)
