Nazwisko gen. Zbigniewa Pudysza stało się znane za sprawą jego bezpośredniego udziału w nadzorowaniu postępowania w sprawie zabójstwa ks. Jerzego Popiełuszki i przygotowywaniu tzw. procesu toruńskiego.
Prawnik i funkcjonariusz MSW
Zbigniew Pudysz urodził się 6 listopada 1931 r. w Jaworniku Polskim k. Rzeszowa. Jako nastolatek wstąpił do Związku Walki Młodych. Po zjednoczeniu organizacji młodzieżowych należał do Związku Młodzieży Polskiej. Z czasem został członkiem PZPR i przez wiele lat był aktywnym działaczem partyjnym.
Studiował na Wydziale Prawa Uniwersytetu im. A. Mickiewicza w Poznaniu. Ucząc się, pracował w Delegaturze Ministerstwa Szkolnictwa Wyższego w tym mieście, a następnie jako pomocnik prokuratora powiatowego w Szamotułach. Po zakończeniu nauki przeniósł się do Warszawy, gdzie od 1953 r. był podprokuratorem Departamentu Nadzoru nad Śledztwem i Dochodzeniem Generalnej Prokuratury PRL. Dzięki dobrym opiniom służbowym został dostrzeżony przez oficerów MSW, którzy zaproponowali mu przeniesienie do resortu.
W ten sposób od 1 sierpnia 1957 r. był funkcjonariuszem Biura Śledczego MSW, z którym był związany przez większą część swojej kariery w organach bezpieczeństwa PRL.
W ciągu kolejnych lat Pudysz zdobył sobie opinię solidnego i samodzielnego oficera. Dzięki temu powierzano mu do prowadzenia coraz bardziej złożone śledztwa. Gdy w 1962 r. Centrum Wyszkolenia MSW w Legionowie zwróciło się do dyrektora Biura Śledczego MSW o pomoc w znalezieniu wykładowców z dziedziny prawa, dyrektor Idzi Bryniarski polecił im kandydaturę por. Pudysza. W ten sposób w październiku 1962 r. zaczął pracować jako starszy wykładowca na Katedrze Prawa i Kryminalistyki, na głównej resortowej uczelni.
Po trzech latach udziału w kształceniu funkcjonariuszy, latem 1965 r. Zbigniew Pudysz poprosił o przeniesienie do Biura Śledczego MSW. Z początkiem września zaczął służyć w Wydziale Inspekcji, po czym bardzo szybko trafił do Wydziału Ogólnego. W tych latach zajmował się głównie wydawaniem opinii prawnych, problemami natury organizacyjnej i szkoleniem zawodowym.
Zbigniew Pudysz, 1957 r. Zdjęcie z akt osobowych funkcjonariusza (fot. z zasobu IPN)
Zbigniew Pudysz, 1982 r. Zdjęcie z akt dotyczących wydania zezwolenia na posiadanie broni palnej (fot. z zasobu IPN)
Kariera w Wydziale II
Po blisko czterech latach awansowano go na stanowisko zastępcy naczelnika Wydziału II, zajmującego się prowadzeniem postępowań karnych o przestępstwa przeciwko istotnym interesom gospodarczym PRL. W ciągu kilkuletniej pracy na tym stanowisku wyspecjalizował się w tej dziedzinie.
Wysoko oceniono wkład Zbigniewa Pudysza w sprawę mającą na celu wyjaśnienie okoliczności zabójstwa posła na Sejm PRL Jana Gerharda. Dzięki jego inicjatywie i pomysłowości ustalono sprawców zbrodni i odzyskano dowody rzeczowe, które pomogły w skazaniu ich na karę śmierci.
Kolejnym krokiem w jego karierze było stanowisko zastępcy naczelnika Wydziału Inspekcji. Do jego ówczesnych obowiązków należał nadzór nad postępowaniami karnymi prowadzonymi przez wydziały śledcze komend wojewódzkich MO, głównie obejmującymi sprawy dotyczące nadużyć w handlu zagranicznym. Dzięki jego pracy odzyskano i zabezpieczono mienie warte wiele milionów złotych.
Wysoko oceniono też wkład Zbigniewa Pudysza w sprawę mającą na celu wyjaśnienie okoliczności zabójstwa posła na Sejm PRL Jana Gerharda. Dzięki jego inicjatywie i pomysłowości ustalono sprawców zbrodni i odzyskano dowody rzeczowe, które pomogły w skazaniu ich na karę śmierci.
Oprócz tego, w ramach swoich obowiązków służbowych, oficer pracował jako wykładowca na resortowej uczelni i publikował opracowania na tematy fachowe. Był też aktywnym działaczem Zrzeszenia Prawników Polskich.
Z początkiem czerwca 1980 r. płk Zbigniew Pudysz awansował na naczelnika Wydziału II, stając się jednym z najważniejszych oficerów Biura Śledczego MSW. To jemu powierzono koordynowanie czynności śledczych w postępowaniu karnym przeciwko członkom kierownictwa Konfederacji Polski Niepodległej. Zdaniem przełożonych wywiązał się z tego zadania bardzo dobrze. Dzięki niemu udało się wykorzystać propagandowo ustalenia procesowe zgodnie z oczekiwaniem władz.
W ścisłym kierownictwie aparatu represji
Działania te ugruntowały jego pozycję, dzięki czemu w październiku 1982 r. powierzono mu pełnienie obowiązków zastępcy dyrektora Biura Śledczego MSW.
Współuczestniczył w konstruowaniu i wcielaniu w życie strategii walki z antykomunistyczną opozycją oraz przeprowadzaniu najważniejszych śledztw zgodnie z oczekiwaniami politycznych decydentów.
Kolejne awanse nastąpiły bardzo szybko. Już w maju 1983 r. mianowano go wicedyrektorem jednostki. Po kilku miesiącach, z początkiem sierpnia 1983 r., został następcą dotychczasowego dyrektora płk. Hipolita Starszaka.
W latach osiemdziesiątych płk Pudysz był zaangażowany w nadzorowanie najważniejszych śledztw przeciwko członkom „Solidarności”. Z uwagi na swoją specjalizację i zaufanie, jakim się cieszył, należał do ścisłego grona kierowniczego SB.
Współuczestniczył w konstruowaniu i wcielaniu w życie strategii walki z antykomunistyczną opozycją oraz przeprowadzaniu najważniejszych śledztw zgodnie z oczekiwaniami politycznych decydentów. W uznaniu zasług dla resortu, w tym poprowadzenia działań, które w praktyce utrudniły wyjaśnienie sprawy zabójstwa ks. Jerzego Popiełuszki, 20 czerwca 1985 r. został powołany na podsekretarza stanu. Dodatkowo w październiku 1986 r. mianowano go generałem brygady MO.
Opinia służbowa dot. Zbigniewa Pudysza z listopada 1960 r. (z zasobu IPN)
Zaświadczenie o przebiegu służby gen. bryg. Zbigniewa Pudysza, 30 VII 1990 r. (z zasobu IPN)
Opinie służbowe dot. Zbigniewa Pudysza, zawarte w materiałach z przeglądów kadrowych z lat 1982-1984 (z zasobu IPN)
Raport Zbigniewa Pudysza ws. wydania zezwolenia na posiadanie broni palnej (z zasobu IPN)
* * *
Zbigniew Pudysz służył w MSW aż do momentu jego rozwiązania, w lipcu 1990 r. Mimo bezpośredniego zaangażowania w wiele działań o charakterze represyjnym, nigdy nie poniósł odpowiedzialności prawnej za swoje czyny. Przez wiele lat unikał przesłuchań tłumacząc się ciężką chorobą.
Generał Pudysz zmarł 19 maja 2010 r. Tym samym uniknął m.in. postawienia mu przez pion prokuratorski IPN zarzutów dotyczących utrudniania postępowania w sprawie śmierci Stanisława Pyjasa w 1977 r.
Więcej interesujących materiałów na profilu Archiwum IPN
