Aktor, wokalista, autor tekstów piosenek, żołnierz AK, powstaniec warszawski, jeniec wojenny, popularny amerykański dziennikarz radiowy i telewizyjny, reżyser, producent, społecznik, zasłużony działacz polonijny. Postać niezwykła, o wyjątkowym życiorysie.
Działalność konspiracyjna
Bronisław Robert Lewandowski urodził się 13 maja 1920 r. w mieście Piotrkowo (obecnie Piotrków Kujawski). Po ukończeniu w 1937 r. Gimnazjum im. Józefa Piłsudskiego w Łodzi postanowił studiować aktorstwo. Naukę w Państwowym Instytucie Sztuki Teatralnej w Warszawie ukończył konspiracyjnie podczas niemieckiej okupacji. Swoją działalność w konspiracji rozpoczął w grudniu 1939 r. w II Obwodzie „Żoliborz” Warszawskiego Okręgu AK, w którym zajmował się kolportażem konspiracyjnej prasy. Po ukończeniu kursu w tajnej szkole podchorążych w lipcu 1942 r. został mianowany na dowódcę drużyny w kompanii por. „Nowiny" w VII Obwodzie.
Bronisław Robert Lewandowski urodził się 13 maja 1920 r. w mieście Piotrkowo (obecnie Piotrków Kujawski). Po ukończeniu w 1937 r. Gimnazjum im. Józefa Piłsudskiego w Łodzi postanowił studiować aktorstwo.
W chwili wybuchu Powstania Warszawskiego przebywał na Żoliborzu. Ponieważ nie mógł przedrzeć się do swojej jednostki na Śródmieściu, 2 sierpnia zgłosił się do zgrupowania „Żaglowiec”, wchodzącego w skład II Obwodu „Żywiciel” Warszawskiego Okręgu AK. Jako kapral podchorąży o pseudonimie „Zbigniew” był dowódcą 7-osobowej drużyny, która podczas walk na Żoliborzu zdobyła niemiecką podstację telefonów.
W sierpniu 1944 r. napisał tekst powstańczej pieśni „Marsz Żoliborza”. Od 2 września był spikerem powstańczej radiostacji „Syrena”, której z powodu niemieckiego ostrzału artyleryjskiego udało się wyemitować tylko dwie audycie. 3 października 1944 r., czyli w ostatnim dniu powstania został ranny w brzuch odłamkiem wybuchającej amunicji strzeleckiej, tzw. ekrazytówki.
Pierwsza strona doniesienia dotyczącego przyjęcia zorganizowanego przez Roberta Lewandowskiego w apartamencie hotelowym 26 marca 1968 r. w Warszawie. Dokument z akt osobowych cudzoziemca (z zasobu IPN)
Druga strona doniesienia dotyczącego przyjęcia zorganizowanego przez Roberta Lewandowskiego w apartamencie hotelowym 26 marca 1968 r. w Warszawie. Dokument z akt osobowych cudzoziemca (z zasobu IPN)
Notatka służbowa z 28 III 1968 r. po przejrzeniu negatywów z tajnej rewizji w apartamencie hotelowym, w którym zameldowany był Robert Lewandowski. Dokument z akt osobowych cudzoziemca (z zasobu IPN)
Notatka służbowa z 22 III 1968 r. z podsłuchu telefonicznego. Streszczenie rozmowy Roberta Lewandowskiego z jego ciotką Sabiną Lewandowską. Dokument z akt osobowych cudzoziemca (z zasobu IPN)
Z Warszawy do Ameryki
Po powstaniu wpadł w ręce okupantów i trafił do obozów jenieckich w Altengrabow, Sandbostel a następnie w Lubece. Po wyzwoleniu 2 maja 1945 r. przez wojska alianckie, zorganizował jedną z tzw. czołówek artystycznych finansowaną przez polski oddział Związku Chrześcijańskiej Młodzieży Męskiej (YMCA), która funkcjonowała przy I Dywizji Pancernej gen. Maczka. Jego obwoźny zespół jeździł do 15 czerwca 1947 r. po miejscowościach, w których przebywali Polacy, prezentując repertuar pełen polskich wierszy i utworów muzycznych. 7 sierpnia 1947 r. z Niemiec Lewandowski trafił do Anglii, gdzie podjął pracę dla brytyjskiego oddziału YMCA.
Pięknym podsumowaniem zawodowej kariery Lewandowskiego było przyjęcie go 20 czerwca 2003 r. do stowarzyszenia osób szczególnie zasłużonych dla amerykańskiego przemysłu medialnego.
W 1951 r. Lewandowski przeniósł się na stałe do Stanów Zjednoczonych. Na emigracji zmienił imię Bronisław na Robert (Bob). Na początku znalazł pracę w Głosie Ameryki i Radiu Wolna Europa w Nowym Jorku. Następnie zamieszkał w Detroit, a w 1953 r. osiadł ostatecznie w Chicago. Przez dwa lata studiował w Columbia College dziennikarstwo telewizyjne. Równocześnie pracował w stacjach radiowych, gdzie uczestniczył w produkcji programów w języku polskim. Na początku w rozgłośni WHFC, a od 1963 r. na ponad trzy dekady zadomowił się w stacji 1240 WSBC. To wówczas powstał jego popularny „The Bob Lewandowski Radio Show” – poranny, półtoragodzinny program radiowy, przekazujący najświeższe wiadomości z Chicago, Polski i świata. Informacje przeplatane były wywiadami z gośćmi i muzyką.
W latach 1956-1957 Lewandowski prowadził program „It’s Polka Time!” dla stacji telewizyjnej WBKB powiązanej z siecią ABC TV, zaś od 1957 r. przez cztery lata był redaktorem programu rozrywkowego „Polka-go-Around”. W tym okresie rozpoczął także nadawanie swojego autorskiego programu publicystycznego „Press International”, w którym prezentował artystów i naukowców zapraszanych z Polski. Audycja cieszyła się wielką popularnością, otrzymała nawet nominację do nagrody Emmy (Emmy Award).
Zdjęcie przedstawiające Roberta Lewandowskiego i przyznany mu dyplom przez Polish Arts Club of Chicago. Wnętrze Centralnego Archiwum Polonii Amerykańskiej, Polska Misja w Orchald Lake. (Fot. M. Kwaśniak, 2018 r.)
49 strona pamiętnika z okresu powstania warszawskiego autorstwa Stefana Szuby, członka pułku „Żaglowiec”. Relacja z przebiegu wydarzeń z dnia 30 sierpnia (fot. z zasobu IPN)
49 strona pamiętnika z okresu powstania warszawskiego autorstwa Stefana Szuby, członka pułku „Żaglowiec”. Relacja z przebiegu wydarzeń z dnia 30 sierpnia (fot. z zasobu IPN)
Sukcesy zawodowe
W 1964 r. Robert Lewandowski założył pierwszy w Stanach Zjednoczonych program telewizyjny w języku polskim emitowany na kanale 26 przez WCIU-TV. Przez prawie trzydzieści lat program „The Bob Lewandowski Show" mogli oglądać widzowie Chicago, Milwaukee i South Bend. To właśnie w tym programie na zakończenie każdego odcinka powtarzał swoją maksymę:
„Uśmiechnij się, jutro będzie lepiej”.
Przez wiele lat Lewandowski występował jako aktor polskiego teatru „Nasza Reduta” w Chicago. W Polsce popularność przyniosła mu wspominana już rola w komedii Sylwestra Chęcińskiego z 1977 r. pt. „Kochaj albo rzuć”. Lewandowski zagrał tam adwokata pochodzenia polskiego o nazwisku Robert September (Wrzesień).
Do końca swojego życia redagował kolumnę w weekendowym wydaniu Dziennika Związkowego, w której na bieżąco komentował co wydarzyło się w Polsce.
Robert Lewandowski udzielał się również społecznie. Był członkiem Krajowej Rady Dyrektorów Kongresu Polonii Amerykańskiej, a także Amerykańskiego Kongresu Żydowskiego. Wspierał zbiórki pieniężne Polonii m.in. na rzecz „Solidarności” czy Fundacji Jana Pawła II w Rzymie. Przez lata regularnie przyjeżdżał co roku do Polski, gdzie utrzymywał kontakty z instytucjami, a także środowiskiem artystyczno-kulturalnym.
Lewandowski swoją współpracę z radiem i telewizją zakończył w 1996 r. Do końca swojego życia redagował kolumnę w weekendowym wydaniu Dziennika Związkowego, w której na bieżąco komentował co wydarzyło się w Polsce. Nawet u kresu swojego życia, gdy ze względu na stan zdrowia musiał się poruszać na wózku inwalidzkim, podnosił rangę wydarzeń polonijnych (na które był dowożony) swoim aktywnym uczestnictwem.
Pięknym podsumowaniem zawodowej kariery Lewandowskiego było przyjęcie go 20 czerwca 2003 r. do stowarzyszenia osób szczególnie zasłużonych dla amerykańskiego przemysłu medialnego. Jest jedynym do tej pory polonijnym dziennikarzem i producentem telewizyjnym, który został włączony do tzw. „Srebrnego Kręgu” (Silver Circle). Był też dożywotnim członkiem Amerykańskiej Akademii Telewizyjnej.
Robert „Bob” Lewandowski. Zdjęcie portretowe z lat 60. XX w. z akt osobowych cudzoziemca (fot. z zasobu IPN)
* * *
Robert „Bob” Lewandowski przeżył 86 lat. Zmarł w nocy z 14 na 15 września 2006 r. Został pochowany 21 września na cmentarzu św. Wojciecha w Niles, na przedmieściu Chicago.
Więcej interesujących materiałów na profilu Archiwum IPN
