Stanisława Leszczyńska z d. Zambrzycka urodziła się 8 maja 1896 r. w Łodzi. W wieku 7 lat rozpoczęła naukę w prywatnej szkole, następnie kontynuowała edukację w progimnazjum Wacława Maciejewskiego (nauka w tego typu szkołach trwała cztery lata).
Przed II wojną światową
Przerwała naukę w trzeciej klasie, gdy w marcu 1908 roku, wskutek wielkiego „boomu” emigracyjnego do Brazylii, jej rodzina wyjechała do Rio de Janeiro w celach zarobkowych.
W 1920 r. rodzina Leszczyńskich przeprowadziła się do Warszawy. Tam Stanisława podjęła naukę w Warszawskiej Miejskiej Szkole Położniczej przy ulicy Karowej, którą ukończyła z wyróżnieniem.
W Brazylii ojciec Stanisławy, Jan Zambrzycki, prowadził wraz z innym Polakiem sklep kolonialny, a matka, Henryka, zajmowała się domem. Tu Stanisława kontynuowała naukę. Po dwóch latach rodzina zdecydowała się powrócić do Łodzi.
Po powrocie z Brazylii Stanisława podjęła edukację w progimnazjum, które ukończyła tzw. małą maturą. W okresie I wojny światowej pracowała w Komitecie Niesienia Pomocy Biednym. W październiku 1916 roku wyszła za mąż za Bronisława Leszczyńskiego. Wkrótce na świat przyszła dwójka dzieci – syn Bronisław i córka Sylwia.
W 1920 r. rodzina Leszczyńskich przeprowadziła się do Warszawy. Tam Stanisława podjęła naukę w Warszawskiej Miejskiej Szkole Położniczej przy ulicy Karowej, którą ukończyła z wyróżnieniem. W 1922 roku Leszczyńscy ponownie zamieszkali w Łodzi. Wtedy urodzili się ich kolejni synowie: Stanisław i Henryk.
Aresztowanie i uwięzienie
Wybuch wojny zburzył spokój rodziny. Leszczyńscy przeprowadzili się z ulicy Żurawiej 7 (budynek został włączony w teren getta), na Wspólną 3. Synowie Stanisławy oraz córka zaangażowali się w pracę konspiracyjną, podobnie jak jej mąż (z zawodu zecer), który wyrabiał fałszywe dokumenty dla Żydów. Ponadto rodzina pomagała Żydom z łódzkiego getta m.in. dostarczając im żywność.
Swoje tragiczne doświadczenia z czasów okupacji opisała w „Raporcie położnej z Oświęcimia” opublikowanym w Przeglądzie Lekarskim w 1965 r. 27 stycznia 1970 roku Stanisława Leszczyńska spotkała się z matkami oraz dziećmi urodzonymi w Auschwitz.
W nocy 19 na 20 lutego 1943 r. Stanisława oraz jej bliscy zostali aresztowani na skutek denucjacji. Jedynie jej mąż (zginął w Powstaniu Warszawskim w 1944 r.) i syn Bronisław zdołali uciec. Stanisława oraz jej córka zostały poddane przesłuchaniu, a następnie w kwietniu, obie przewieziono do KL Auschwitz-Birkenau.
Stanisława otrzymała numer 41335. Spędziła razem z Sylwią dwa tygodnie na kwarantannie, następnie została przydzielona do pracy przy wywożeniu gliny w jednym z komand zewnętrznych. W maju 1943 r. zgłosiła się do sztuby położniczej. Tu, w ciężkich warunkach sanitarnych, przyjęła ok. 3 tysiące porodów. Robiła wszystko, aby w tragicznych warunkach obozowej rzeczywistości chronić matki oraz ich potomstwo, mimo rozkazu dr. Josefa Mengele, który kazał zabijać narodzone dzieci.
„Raport położnej z Oświęcimia”, wygłoszony jako referat przez Stanisławę Leszczyńską na uroczystości jubileuszu pracy położnych w Łodzi (z zasobu IPN)
„Raport położnej z Oświęcimia”, wygłoszony jako referat przez Stanisławę Leszczyńską na uroczystości jubileuszu pracy położnych w Łodzi (z zasobu IPN)
„Raport położnej z Oświęcimia”, wygłoszony jako referat przez Stanisławę Leszczyńską na uroczystości jubileuszu pracy położnych w Łodzi (z zasobu IPN)
„Raport położnej z Oświęcimia”, wygłoszony jako referat przez Stanisławę Leszczyńską na uroczystości jubileuszu pracy położnych w Łodzi (z zasobu IPN)
Dalsze życie
Po wyzwoleniu Auschwitz, na początku lutego 1945 r., Stanisława Leszczyńska oraz jej córka Sylwia opuściły obóz i powróciły do Łodzi. Szczęśliwie jej synowie także przeżyli wojnę.
Podjęła pracę w Szpitalu Kasy Chorych im. Heleny Wolff przy ul. Łagiewnickiej 36. Swoje tragiczne doświadczenia z czasów okupacji opisała w „Raporcie położnej z Oświęcimia” opublikowanym w Przeglądzie Lekarskim w 1965 r. 27 stycznia 1970 roku Stanisława Leszczyńska spotkała się z matkami oraz dziećmi urodzonymi w Auschwitz.
Zmarła 11 marca 1974 roku. W 1987 r. wszczęto przygotowania do jej procesu beatyfikacyjnego.
* * *
Stanisławie Leszczyńskiej poświęcony został film dokumentalny pt. „Położna” w reżyserii Marii Stachurskiej, który otrzymał Złoty Opornik, główną nagrodę na XIII Międzynarodowym Festiwalu Filmowym „Niepokorni Niezłomni Wyklęci”. Jej postać upamiętnia również biograficzna wystawa elementarna, prezentowana w marcu 2024 r. z inicjatywy Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w Łodzi na rynku łódzkiej Manufaktury.
Więcej interesujących materiałów na profilu Archiwum IPN
