Maria Straszewska urodziła się 28 kwietnia 1919 roku w Warszawie. Uczęszczała do szkoły Zofii Wróblewskiej-Kurmanowej mieszczącej przy ul. Brackiej 9.
Młodość i działalność społeczna
Należała do harcerstwa, m.in. uczestniczyła w zlocie Chorągwi Warszawskiej, odbywającym się w 1935 r. w Spale pod patronatem prezydenta Ignacego Mościckiego. W wieku 17 lat zdała maturę. Wówczas ujawniło się jej zainteresowanie twórczością Cypriana Kamila Norwida, którego twórczość miała istotny wpływ na jej pracę zawodową.
W 1936 roku rozpoczęła studia polonistyczne na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Józefa Piłsudskiego (zmieniono nazwę Uniwersytetu Warszawskiego dekretem prezydenta z 26 sierpnia 1935 r.). W czasach studiów należała do Zrzeszenia Akademickiego Kręgów Starszoharcerskich „Kuźnica Harcerska”, którym kierował Kazimierz Sabbat. Maria Straszewska była jego zastępcą.
W 1938 roku została komendantką Pogotowia Wojennego Harcerek, odpowiadającą za szkolenie wojskowe.
W czasie II wojny światowej
W czasie wojny obronnej 1939 r. została ranna w czasie nalotu. Podczas okupacji zaangażowała się w działalność konspiracyjną, początkowo w ramach organizacji Służba Zwycięstwu Polski, a następnie Związku Walki Zbrojnej i Armii Krajowej. Działała m.in. w Szarych Szeregach. Nosiła pseudonimy: „Anna”, ,,Emma”. Pracowała jak sekretarka w redakcji „Biuletynu Informacyjnego” wydawanego od 5 listopada 1939 r. oraz w Sekcji Opieki nad Dziećmi i Młodzieżą Polskiego Czerwonego Krzyża. Jednocześnie studiowała na tajnym uniwersytecie i pisała pracę magisterską dotycząca twórczości Norwida, którą ukończyła pod koniec lipca 1944 roku.
Maria Straszewska na zdjęciu z mikrofilmu akt sprawy ewidencyjno-obserwacyjnej założonej „na Straszewską Marię jako na b. działaczkę reakcyjnego harcerstwa” (fot. z zasobu AIPN)
Pierwsza strona „Biuletynu Informacyjnego” – tygodnika konspiracyjnego z 24 września 1944 r. (z zasobu AIPN)
W czasie Powstania Warszawskiego nadal była w zespole redakcyjnym „Biuletynu Informacyjnego”. Rozkazem numer 35, który brzmiał:
„Za okazaną wyjątkową pracę i poświęcenie w okresie konspiracji i w czasie walk powstańczych (…)”.
Antoni Chruściel ps. „Monter”, komendant Okręgu Warszawskiego Armii Krajowej, odznaczył „Emmę”, Srebrnym Krzyżem Zasługi z Mieczami. Po kapitulacji powstania została osadzona w obozie jenieckim Stalag IVB/H Zeithain, numer jeniecki 299644, a następnie w Stalagu IVB Mühlberg.
Maria Straszewska na zdjęciu z kwestionariusza z akt paszportowych, 1975 r. (fot. z zasobu AIPN)
Maria Straszewska na zdjęciu z kwestionariusza z akt paszportowych, 1986 r. (fot. z zasobu AIPN)
Była działaczka reakcyjnego harcerstwa…
Do Polski powróciła 16 maja 1945 roku. Podjęła pracę nauczycielki w liceum w Piasecznie oraz w szkole wieczorowej dla dorosłych Towarzystwa Uniwersytetów Robotniczych i Ludowych w Warszawie. Jednocześnie pisała pracę doktorską nt. „Norwid a współczesne mu życie literackie”, obronioną z wyróżnieniem w 1948 r.
Niestety od dłuższego czasu pozostawała w zainteresowaniu Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego. Była inwigilowana w ramach sprawy ewidencyjno-obserwacyjnej jako „była działaczka reakcyjnego harcerstwa”. W 1949 r., w czasie przesłuchania, postawiono jej m.in. zarzut usiłowania stworzenia podziemnej organizacji harcerskiej. Ostatecznie otrzymała zakaz mieszkania i pracy w Warszawie. Przebywała wówczas domu w Chyliczkach niedaleko Piaseczna. Przez krótki okres uczyła polskiego i historii w gimnazjum i liceum w Warce.
Oświadczenie Marii Straszewskiej z 22 marca 1954 r. (z zasobu AIPN)
Wniosek prof. Zdzisława Mikulskiego, prorektora Uniwersytetu Warszawskiego, o wydanie paszportu dla Marii Straszewskiej w związku z wyjazdem do Paryża na konferencję lektorów języka polskiego. Warszawa, 5 lutego 1976 r. (z zasobu AIPN)
Karta dotycząca Marii Straszewskiej z kartoteki pomocniczej Biura „C” Ministerstwa Spraw Wewnętrznych – Klub Krzywego Koła (z zasobu AIPN)
Od 1954 r. Maria Straszewska pracowała w Katedrze Historii Literatury Uniwersytetu Warszawskiego. W 1961 r. uzyskała habilitację, a w 1973 r. nadano jej tytuł profesora nadzwyczajnego. Ponadto, od 1975 roku była dyrektorem Studium Języka i Kultury dla Cudzoziemców „Polonicum”.
W latach 1979-1985 przebywała w Paryżu, pełniąc funkcję dyrektora Ośrodka Kultury Polskiej przy Uniwersytecie Paryskim, Sorbona IV. W okresie stanu wojennego 1981-1983 była zaangażowana w pomoc dla Polaków w kraju. W 1989 r. przeszła na emeryturę. W 1990 r., w wyborach samorządowych, została wybrana radną Warszawy. W 2012 roku otrzymała Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski.
Zmarła 1 sierpnia 2021 r. Spoczęła w grobie rodzinnym na cmentarzu komunalnym w Piasecznie.
Więcej interesujących materiałów na profilu Archiwum IPN
