W sierpniu 1944 r. przemianowano powstały w Lublinie Resort Bezpieczeństwa Publicznego w Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego, które już wkrótce przeniosło swoją siedzibę do Warszawy.
Grupy operacyjne
Już 10 stycznia 1945 r. Biuro Polityczne KC PPR podjęło uchwałę „O przygotowaniu aparatu bezpieczeństwa na pozostałe województwa nie wyzwolonej Rzeczpospolitej Polskiej”. W celu realizacji tych zadań utworzonych zostało siedem tzw. grup operacyjnych. Miały one zbudować struktury resortu w województwach: poznańskim, łódzkim, śląskim, krakowskim, kieleckim i pomorskim.
W tym szczególnym okresie istotną rolę odegrał Wydział Personalny MBP, który kierował ludzi do poszczególnych grup operacyjnych. Adela Jaworowska, pracownica tej jednostki, wówczas młoda zarówno stażem, jak i wiekiem, wspominała:
„Praca Wydziału Personalnego polegała m.in. na tym, by w odpowiednim momencie montować grupy operacyjne (tak to się wówczas nazywało). Grupy te wyjeżdżały natychmiast do wyzwalanych miast i tam tworzyły Wojewódzkie Urzędy Bezpieczeństwa Publicznego. […] Grupa taka składała się z od 72 do 108 mężczyzn łącznie z kierownikiem grupy, który z zasady zostawał mianowany kierownikiem Wojewódzkiego Urzędu”.
Z uwagi na szybkie przesuwanie się frontu, tempo i żywiołowość tych działań były ogromne. Już 12 stycznia 1945 r. powołano pierwszą grupę operacyjną, która wyruszyła na teren województwa kieleckiego. Dzień później sformowano rozkaz personalny dotyczący grupy kierowanej do Małopolski. Jako ostatnia – 22 stycznia – powstała pomorska grupa operacyjna.
Rozkaz personalny nr 6 z 12 stycznia 1945 r. dotyczący powołania Grupy Operacyjnej na województwo kieleckie (z zasobu AIPN)
Rozkaz personalny nr 11 z 15 stycznia 1945 r. dotyczący powołania Warszawskiej Grupy Operacyjnej (z zasobu AIPN)
Rozkaz personalny nr 16 z 21 stycznia 1945 r. dotyczący zorganizowania Grupy Operacyjnej województwa śląskiego (z zasobu AIPN)
Twarze bezpieki
Skład personalny tych jednostek stanowili przede wszystkim funkcjonariusze służący do tej pory w urzędach bezpieczeństwa na terenie tzw. Polski Lubelskiej. W dużej mierze byli to członkowie komunistycznej partyzantki, osoby skierowane do służby przez aparat PPR oraz absolwenci szkoły MBP, działającej wówczas w Lublinie. Oczywiście decyzje odnośnie do nazwisk dowódców poszczególnych grup zapadały na szczeblu kierownictwa ministerstwa.
Kierownikiem grupy operacyjnej województwa kieleckiego został mjr Adam Kornecki, były zastępca dowódcy i szef sztabu Brygady AL im. Ziemi Kieleckiej. Grupą krakowską dowodził mjr Stanisław Imiołek (właśc. Władysław Śliwa), w czasie wojny współorganizator 1. Brygady AL im. Bartosza Głowackiego, a później pierwszy kierownik WUBP w Rzeszowie.
Adam Kornecki, kierownik GO na województwo kieleckie (fot. z zasobu AIPN)
Władysław Śliwa, organizator struktur UB w Małopolsce (fot. z zasobu AIPN)
Grupie łódzkiej przewodził Mieczysław Moczar, który pod koniec wojny był dowódcą Obwodu III Radomsko-Kieleckiego AL. Z kolei całe już województwo warszawskie miało zostać opanowane przez GO dowodzoną przez Józefa Czaplickiego, który dla odmiany został skierowany do resortu z Polskiego Samodzielnego Batalionu Specjalnego.
Na Śląsku struktury bezpieki budował Józef Jurkowski, również skierowany z PSBS. Zastąpił on pierwotnie nominowanego na tę funkcję Hipolita Duliasza. Do Wielkopolski trafił ppłk Stanisław Szot, oficer polityczny Armii Czerwonej.
Mieczysław Moczar, pierwszy kierownik WUBP w Łodzi (fot. z zasobu AIPN)
Józef Czaplicki, organizator struktur bezpieki w województwie warszawskim (fot. z zasobu AIPN)
Stanisław Szot, kierownik grupy operacyjnej skierowanej do województwa poznańskiego (fot. z zasobu AIPN)
Na sowieckich bagnetach
Kierownicy i członkowie grup operacyjnych otrzymywali zadania jak najszybszego opanowania powierzonego im terenu i budowy struktur aparatu na szczeblu wojewódzkim i powiatowym. Jak wynika z ustaleń historyków, w pierwszych tygodniach funkcjonowania ich obecność, przy tak nikłej obsadzie personalnej, była wręcz symboliczna i nie miałaby racji bytu bez wsparcia sowieckich służb specjalnych.
Z ich pomocą również „merytoryczny” aparat szybko zaczął się rozwijać. Warto dodać, że jednostki zorganizowane w styczniu 1945 r. już trzy miesiące później stały się podstawą – zwłaszcza kadrową – do budowy kolejnych grup operacyjnych resortu bezpieczeństwa na tzw. Ziemiach Odzyskanych.
Więcej interesujących materiałów na profilu Archiwum IPN
