Mimo że przez prawie ćwierć wieku prowadził jeden z najpopularniejszych programów w historii polskiej telewizji, trudno go określić mianem gwiazdy. Spokojny, stonowany, zawsze ubrany tak, jakby właśnie wybierał się na pierwszy obiad do domu przyszłych teściów. Nie było w tym żadnej pozy, bowiem jeszcze przed pojawieniem się Adama Słodowego na szklanym ekranie wyrażano o nim podobne opinie.
„Odznacza się inicjatywą i zaradnością w kwestiach organizacyjnych w zakresie przygotowania nowych środków reklamy handlowej. Inteligentny, taktowny i uczynny”
– czytamy w aktach paszportowych przed służbowym wyjazdem do ZSRS w 1959 roku.
„Żadna sztuka dobudować resztę”
Niesamowitą kreatywność wykazywał podobno już od dzieciństwa. Chętnie poznawał świat i nie zmieniła tego nawet wojna, podczas której pracował w fabryce maszyn rolniczych. Wręcz przeciwnie, nauczył się wielu praktycznych rzeczy, które znakomicie wykorzystywał w dalszym życiu. W 1944 roku na ochotnika zaciągnął się do wojska. Służył w 12. Dywizji Piechoty w Szczecinie i z akt znajdujących się w Instytucie Pamięci Narodowej wiadomo, że po dwóch latach na pewno był już podporucznikiem.
Jako żołnierz miał styczność z różnego rodzaju sprzętem z demobilu i dość szybko ją wykorzystał.
„W 1946 roku w składnicy złomu znalazłem reflektor samochodowy. Przyszedłem do domu i mówię do żony: jeżeli mam reflektor w dobrym stanie to żadna sztuka dobudować resztę”
– opowiadał po latach w programie z cyklu „Mój ślad w telewizji”. Jak powiedział tak zrobił i po pół roku jako jedna z nielicznych podówczas osób jeździł po okolicy swoim prywatnym samochodem z prędkością sięgającą 40 km/h.
Niesamowitą kreatywność wykazywał podobno już od dzieciństwa. Chętnie poznawał świat i nie zmieniła tego nawet wojna, podczas której pracował w fabryce maszyn rolniczych. Wręcz przeciwnie, nauczył się wielu praktycznych rzeczy, które znakomicie wykorzystywał w dalszym życiu.
Karierę wojskową kontynuował jako wykładowca w Wyższej Szkole Artylerii Przeciwlotniczej, a następnie w Wojskowej Akademii Technicznej, ale pod koniec lat 50. zakończył ją dosłużywszy się stopnia majora. Został kierownikiem Biura Projektów w Przedsiębiorstwie Usług Reklamowych „Reklama”, gdzie mógł wdrażać swoje pomysły m.in przy organizacji różnego rodzaju targów, pokazów czy imprez. W międzyczasie rosła wieść o jego aucie własnej konstrukcji. W 1958 roku w Warszawie zorganizowano wystawę, podczas której ów cud techniki był tak oblegany, że Wydawnictwa Komunikacyjne zaproponowały Słodowemu napisanie książki na ten temat.
Budowa samochodu amatorskiego okazała się bestsellerem. Potrzebne były dodruki, a sam autor też na tym skorzystał, bowiem stać go było na luksusowy, jak na ówczesne czasy, zakup, czyli telewizor. Ale radość dość szybko została przykryta rozczarowaniem. Edukacyjny program telewizyjny o majsterkowaniu wzburzył go na tyle, że osobiście pofatygował się do budynku przy ul. Powstańców Warszawy, by zgłosić swoje zastrzeżenia i wrócił z… propozycją napisania scenariusza do programu.
Zgoda władz na ostatni wyjazd służbowy Adama Słodowego. Warszawa, 24 II 1983 r. (z zasobu IPN)
Pismo Włodzimierza Sokorskiego, przewodniczącego Komitetu do spraw Radia i Telewizji o wydanie Adamowi Słodowemu paszportu na wyjazd do Finlandii. Warszawa, 16 V 1969 r. (z zasobu IPN)
Pismo ministra handlu wewnętrznego o wydanie Adamowi Słodowemu paszportu na wyjazd do ZSRS. Warszawa, 3 X 1959 r. (z zasobu IPN)
Zrób to sam
Tak narodził się program „Zrób to sam”, którego naczelne założenie można opisać jako „stwórz coś z niczego”. W czasach, kiedy sklepy praktycznie nie oferowały zabawek, a o materiały też nie było łatwo, Adam Słodowy starał się wymyślać urządzenia, które dzieci byłyby w stanie wykonać same, używając do tego wszelkich dostępnych i na ogół zbędnych komponentów typu: zużyty wkład do długopisu, kawałek blachy czy szprycha ze starego koła od roweru. Z dzisiejszego punku widzenia śmiało można ten program nazwać „zielonym”, choć jak wiemy ów swoisty recykling był wymuszony z zupełnie innych powodów.
W czasach, kiedy sklepy praktycznie nie oferowały zabawek, a o materiały też nie było łatwo, Adam Słodowy starał się wymyślać urządzenia, które dzieci byłyby w stanie wykonać same, używając do tego wszelkich dostępnych i na ogół zbędnych komponentów typu: zużyty wkład do długopisu, kawałek blachy czy szprycha ze starego koła od roweru.
Przez 24 lata nagrano ponad 500 odcinków. Formuła audycji stopniowo ewoluowała, tak jak zmieniały się potrzeby społeczeństwa i sytuacja gospodarcza. Konsekwentnie ulepszano materiały, a w sklepach typu Składnica Harcerska można było nawet kupić gotowe półprodukty. Stałe natomiast pozostawało to, że mistrz Słodowy z nieodłącznym wskaźnikiem ze strzałką w ręku pokazywał, co i jak wykonać, przemycając przy tym wiedzę z zakresu choćby fizyki czy mechaniki.
W 1983 roku uznano, że program przestał spełniać swą rolę. Mimo że półki sklepowe w PRL były puste, w placówkach „dewizowych” zaczęły pojawiać się urządzenia, przy których zabawki ze „Zrób to sam” wyglądały jak polska gumka do ścierania przy chińskiej.
Adam Słodowy przeszedł na emeryturę i mógł cieszyć się poznawaniem świata, odwiedzając przy okazji synów mieszkających w Australii i USA. Dość długo pozostał aktywny, m.in. promując wchodzącą pod koniec XX wieku na polski rynek markę Castorama hasłem
„Nie rób tego sam, rób to z nami”.
Adam Słodowy, emeryt, zdjęcie z akt paszportowych (fot. z zasobu IPN)
Okładka książki Adama Słodowego pt. „Lubię majsterkować”, Wydawnictwa Naukowo-Techniczne 1989
Adam Słodowy – zdjęcie z paszportu służbowego (fot. z zasobu IPN)
* * *
Zmarł 10 grudnia 2019 roku, kilka dni po swoich 96 urodzinach. Choć większość jego programów telewizyjnych nie zachowała się, niektóre można odnaleźć w Internecie. Na szczęście zostawił po sobie też książki o majsterkowaniu, które sprzedano w łącznym nakładzie 2,5 mln egz., oraz znane kreskówki („Pomysłowy Dobromir” i „Pomysłowy wnuczek”), do których napisał scenariusze.
„Aby budować, trzeba poznawać, aby poznawać, trzeba po prostu być ciekawym”
– napisał w jednej z książek.
Więcej interesujących materiałów na profilu Archiwum IPN
