Studia lekarskie Szyja Fakler ukończył w 1933 r. na Uniwersytecie Jagiellońskim. W 1937 r. uzyskał tytuł doktora medycyny i wydał, napisaną w Zakładzie Higieny UJ, pracę „Własności higieniczne futer polskich” (Wilno 1937).
W lutym 1922 r., jako 17-letni uczeń VII Gimnazjum w Krakowie, wziął udział w wycieczce krajoznawczej do wsi Piaski Wielkie (obecnie dzielnica Krakowa), celem wykonania zdjęć z zabawy ludowej tzw. pokuśników. Wycieczkę zorganizował nauczyciel Leopold Węgrzynowicz, organizator Kół Krajoznawczych Młodzieży oraz redaktor miesięcznika krajoznawczego „Orli Lot", w którym Szyja Fakler opublikował opis wycieczki.
Okładka czasopisma „Orli Lot” 1922, nr 3 (domena publiczna, kopia z zasobu Jagiellońskiej Biblioteki Cyfrowej)
Artykuł Szyi Faklera w miesięczniku „Orli Lot” 1922, nr 3 (domena publiczna, kopia z zasobu Jagiellońskiej Biblioteki Cyfrowej)
Ilustracja tzw. pokuśników przedstawionych w artykule Szyi Faklera w miesięczniku „Orli Lot” 1922, nr 3 (domena publiczna, kopia z zasobu Jagiellońskiej Biblioteki Cyfrowej)
Z Francji do Auschwitz
Przed wybuchem II wojny światowej Szyja Fakler był lekarzem w Krakowie. Podczas okupacji sowieckiej, pracował jako główny lekarz w szpitalu w Dunajowie, w województwie tarnopolskim. Po zajęciu Galicji Wschodniej przez Niemców, wraz z żoną Stefanią (z domu Bazes) i 4-letnim synem Henrykiem, w grudniu 1942 r. wyjechał do Francji.
30 maja 1944 r. rodzina Faklerów została deportowana z obozu koncentracyjnego w Drancy (Francja) do Auschwitz-Birkenau, gdzie wszyscy zginęli.
Łącznie z okupowanej Francji do obozów zagłady, głównie Auschwitz-Birkenau, trafiło 77 transportów. Rodzina Faklerów znalazła się w 75 z nich (obejmował 1086 osób, w tym 32 dzieci). Transport ten wysłano w czasie trzeciej fazy deportacji Żydów z terenu Francji (lipiec 1943 r. – sierpień 1944 r.), gdy szefem Sonderkommando – specjalnej jednostki do spraw żydowskich we Francji, odpowiedzialnej za aresztowania Żydów i ich deportacje – został Alois Brunner, który był również zarządcą obozu w Drancy.
Dr Szyja Fakler (fot. z zasobu AIPN)
Z rodziny Faklerów w Auschwitz-Birkenau zginęli także: siostra Szyi, Anna Rozalia wraz z mężem Oskarem Lichtmanem i córką Reginą, oraz mąż drugiej siostry, Malki – Salomon Zucker (znalazł się również w 75 transporcie z Drancy); reszta rodzeństwa – siostry Malka i Sara oraz bracia Mojżesz i William Faklerowie z rodzinami wyemigrowali do USA.
Ślady w dokumentacji
W Archiwum IPN znajduje się dokumentacja Izby Zdrowia w Generalnym Gubernatorstwie Dystryktu Galicja (Gesundheitskammer in Generalgouvernement) z lat 1941-1943. Izba Zdrowia w Generalnym Gubernatorstwie powstała na mocy rozporządzenia Generalnego Gubernatora Hansa Franka z 28 lutego 1940 r. i miała swoją siedzibę w Krakowie. Istniała do 1945 r. jako instytucja m.in. prowadząca rejestrację czynnych zawodowo lekarzy, dentystów, techników dentystycznych, felczerów, położnych, pielęgniarek i tzw. pomocniczego personelu sanitarnego. Na okupowanym terenie GG istniały 4 okręgowe Izby Zdrowia: w Krakowie, Warszawie, Lublinie i Radomiu, a od 1941 r. – po zajęciu Galicji Wschodniej przez Niemcy – także piąta we Lwowie. Galicja Wschodnia została włączona 1 sierpnia 1941 r. w skład Generalnego Gubernatorstwa pod nazwą Dystrykt Galicja.
Kwestionariusz dla pierwszego zgłoszenia zawodów leczniczych; Dunajów, 23 marca 1942 r. (z zasobu AIPN)
W zespole zachowały się kwestionariusze personalne 226 osób narodowości żydowskiej wykonujących zawody medyczne na terenie Galicji Wschodniej. Kwestionariusze zawierają oprócz podstawowych danych informacje o narodowości i wyznaniu osoby wypełniającej kwestionariusz, a także dziadków tej osoby i jej małżonka. Kwestionariusze należało wypełnić w trzech jednobrzmiących egzemplarzach oraz dołączyć do nich 4 zdjęcia. Przy rejestracji wydawano legitymację mającą zapewnić jej właścicielowi prawo do miejsca zamieszkania i wykonywania praktyki lekarskiej. Wśród dokumentów zachowanych w zespole, oprócz kwestionariuszy, znajdują się legitymacje, dyplomy ukończenia studiów medycznych lub ich odpisy, świadectwa pracy, korespondencja oraz karty przydziału spirytusu i środków do mycia.
Więcej interesujących materiałów na profilu Archiwum IPN
