Walczyli wspólnie w powstaniu, ich losy złączyły się w czasie wojny, przed lub po niej, a miłość sprawiła, że razem spoczywają w polskiej ziemi.
Barbara i Zbigniew Adamczykowie
Barbara Adamczyk, z domu Maciaszek, w czasie okupacji wstąpiła w szeregi Armii Krajowej. Była łączniczką w Powstańczych Oddziałach Specjalnych „Jerzyki”. Posługiwała się pseudonimem „Wirska”. Przeszła szkolenie sanitarne, a także kurs dywersji. Brała udział w wielu akcjach rozpoznawczych. Opiekowała się rannymi, organizowała lokale dla ukrywających się członków podziemia, kolportowała prasę konspiracyjną. Mając siedemnaście lat walczyła w Powstaniu Warszawskim. W połowie września 1944 r. została zatrzymana wraz z siostrą i wywieziona do obozu w Turyngii, gdzie przebywała do 1945 r.
Zbigniew Adamczyk rozpoczął działalność konspiracyjną w Związku Walki Zbrojnej pod pseudonimem „Suez”. Zajmował się kolportowaniem prasy podziemnej. W tym czasie przeszedł również przeszkolenie wojskowe. Następnie został przydzielony do Obwodu „Obroża” Armii Krajowej, jako dowódca sekcji. W mieszkaniu Zbigniewa znajdował się jeden z magazynów broni. Podobnie jak Barbara brał udział w Powstaniu Warszawskim, a po jego upadku został zatrzymany i wywieziony do obozu pracy na terenie Niemiec. Barbara Maciaszek i Zbigniew Adamczyk po powrocie do kraju osiedlili się w Słupsku, gdzie ich drogi się złączyły. W latach 70. przeprowadzili się do Gdańska. Spoczywają na Cmentarzu Łostowickim (kwatera 103, rząd 6, numer grobu 4). Mogiła została wpisana do ewidencji grobów weteranów walk o wolność i niepodległość Polski.
Grób Barbary i Zbigniewa Adamczyków
Krystyna i Andrzej Nogajewscy
Krystyna Nogajewska brała udział w Powstaniu Warszawskim jako łączniczka o pseudonimie „Dziwożona”. Wówczas używała nazwiska Rzewuska. Po upadku powstania dostała się do niewoli niemieckiej i była jeńcem Stalagu VI C Oberlangen. Po wojnie zamieszkała w Gdyni i wyszła za mąż za Andrzeja Nogajewskiego, który również walczył w Powstaniu Warszawskim (w rejonie Politechniki, ulic Koszykowa, Jaworzyńska, Polna, Pola Mokotowskie). Po upadku powstania Andrzej także dostał się do niewoli niemieckiej i przebywał w obozie jenieckim Stalag XB w Sandbostel. Warto dodać, iż jego działalność w ruchu oporu rozpoczęła się już w styczniu 1940 r. gdy wstąpił do Związku Walki Zbrojnej, przybierając pseudonim „Żmudzin”. Po przekształceniu ZWZ w Armię Krajową walczył w 3. Batalionie Pancernym – Batalionie „Golski”. Zajmował się fotografowaniem obiektów niemieckich dla celów wywiadu. Ponadto udostępniał lokal przy ul. Marszałkowskiej jako magazyn broni, a także miejsce zbiórek i odpraw dowódców.
Krystyna i Andrzej Nogajewscy spoczywają na Cmentarzu Witomińskim w Gdyni (kwatera 15, rząd 4, numer grobu 7). Mogiła została wpisana do ewidencji grobów weteranów walk o wolność i niepodległość Polski.
Grób Krystyny i Andrzeja Nogajewskich
Maria i Tadeusz Gerwel
W Powstaniu Warszawskim walczyli Maria i Tadeusz Gerwel oraz ich 11-letni syn Sławomir, który pełnił funkcję łącznika, pseudonim „Szpon”, w 1. batalionie szturmowym Korpusu Bezpieczeństwa „Nałęcz”. Tadeusz Gerwel był lekarzem – otolaryngologiem. Dzień przed wybuchem II wojny światowej zgłosił się jako ochotnik do Dowództwa Marynarki Wojennej i otrzymał przydział na stanowisko zastępcy komendanta szpitala i ordynatora Oddziału Chirurgicznego filii Szpitala Marynarki Wojennej. Przeprowadził szereg operacji ratujących życie walczącym żołnierzom. Należał do Związku Walki Zbrojnej, był szefem sanitarnym Wydziału Marynarki Wojennej KG Armii Krajowej. Posługiwał się pseudonimem „Orda”.
Po wybuchu powstania rozkazem szefa sanitarnego Obwodu Śródmieście został przydzielony do szpitala polowego „Wspólna 27”. W czasie walk na skutek wybuchu pocisku artyleryjskiego doznał poważnych obrażeń. Po upadku powstania Maria, Tadeusz i ich syn dostali się do niewoli niemieckiej. Spoczywają na Cmentarzu Witomińskim w Gdyni (sektor 63, rząd 5, numer grobu 20). Mogiła została wpisana do ewidencji grobów weteranów walk o wolność i niepodległość Polski.
Grób Marii i Tadeusza Gerwel
Zuzanna i Stanisław Czuperscy
Zuzanna Czuperska, z domu Hawryluk już w grudniu 1939 r. rozpoczęła działalność w ruchu oporu, kolportując ulotki oraz prasę podziemną. Była łączniczką i sanitariuszką AK, działała pod pseudonimem „Olga”. W czasie Powstania Warszawskiego na Woli pełniła funkcję dowódcy patrolu sanitarnego na pierwszej linii ognia. Walczyła w 5. kompanii batalionu „Kiliński”. Patrolując teren w poszukiwaniu rannych i chorych, została odcięta przez oddziały niemieckie i wraz z ludnością cywilną wyprowadzona ze stolicy. Podczas transportu do obozu w Pruszkowie udało jej się uciec. Dalej pracowała w szpitalu jako sanitariuszka.
Stanisław Czuperski na początku okupacji został członkiem Tajnej Armii Polskiej, później Związku Walki Zbrojnej/Armii Krajowej. Działał pod pseudonimem „Stachurski”. Brał udział w Powstaniu Warszawskim, walcząc, podobnie jak Zuzanna, w szeregach 5. kompanii batalionu „Kiliński”. Został aresztowany 8 sierpnia 1944 r., w czasie wycofywania się oddziałów powstańczych na Starówkę. Udało mu się zbiec z transportu do obozu jenieckiego. Ukrywał się, aż do zakończenia wojny. Zuzanna i Stanisław Czuperscy spoczywają na Cmentarzu Srebrzysko w Gdańsku (rejon VIII, kwatera KW IV PRZY DRODZE, nr grobu 39). Mogiła została wpisana do ewidencji grobów weteranów walk o wolność i niepodległość Polski.
Grób Zuzanny i Stanisława Czuperskich
Urszula Krzyżanowska i Mieczysław Szemelowski
Urszula Krzyżanowska, z domu Biedermann w czasie okupacji aktywnie włączyła się w działalność konspiracyjną. W listopadzie 1942 r. została aresztowana przez Niemców i uwięziona na Pawiaku po wykryciu radiostacji w Józefowie. 17 stycznia 1943 r. przewieziono ją do obozu koncentracyjnego na Majdanku, gdzie przebywała do kwietnia tegoż roku. Ojcu udało się wykupić córkę dzięki jednej z pacjentek. Po opuszczeniu obozu zaangażowała się w działalność konspiracyjną w Narodowych Siłach Zbrojnych – w Samodzielnym Batalionie im. bryg. Cz. Mączyńskiego, którego dowódcą był Mieczysław Szemelowski, pseudonim „Miłosz”, późniejszy jej mąż. Razem walczyli w Powstaniu Warszawskim. Warto dodać, iż Mieczysław walczył w kampanii polskiej 1939 r. w 6. Pułku Ułanów Kaniowskich. Brał udział w walkach Podolskiej Brygady Kawalerii nad Bzurą i pod Kutnem oraz w obronie Warszawy. Dostał się do jenieckiego obozu przejściowego w Puławach, z którego po miesięcznym pobycie został zwolniony. Wstąpił do Związku Walki Zbrojnej, w którym był instruktorem wyszkolenia bojowego pod pseudonimami „Mirosław”, „Miłosz”, „Marek”.
W kwietniu 1942 r., w związku z poszukiwaniem go przez gestapo za działalność konspiracyjną w ZWZ/AK, schronił się w Warszawie i rozpoczął pracę w Fabryce Papieru w Jeziornie, działając dalej w konspiracji. Urszula Krzyżanowska i Mieczysław Szemelowski spoczywają na Cmentarzu Witomińskim w Gdyni (kwatera 26 , rząd 17, nr grobu 7). Mogiła została wpisana do ewidencji grobów weteranów walk o wolność i niepodległość Polski.
Grób Urszuli Krzyżanowskiej i Mieczysława Szemelowskiego
* * *
Miłość nie analizuje, nie szacuje, nie oblicza. Walczy. Tak jak Powstańcy Warszawscy – z miłości do Polski. Cześć ich pamięci!
