Był uznanym specjalistą w zakresie chorób uszu, nosa i gardła, człowiekiem o wyjątkowych zaletach charakteru i umysłu. Przełożeni charakteryzowali go jako bardzo dobrego oficera i wybitnego lekarza, który wyróżniał się sumiennością, pracowitością i lojalnością. Opanował perfekcyjnie technikę operacyjną i oddawał nieocenione usługi wojskowej służbie zdrowia. Swoje nieprzeciętne umiejętności i wiedzę wykorzystał niosąc pomoc zarówno walczącym, jak i ludności cywilnej powstańczej Warszawy.
Lekarz i wojskowy
Urodził się 3 maja 1890 r. w Żmerynce na Podolu (Ukraina). Wychowany w katolickiej rodzinie Jerzego i Kamili z Zakrzewskich. W 1910 r. zdobył średnie wykształcenie w gimnazjum filologicznym w Niemirowie i w tym samym roku rozpoczął studia na Uniwersytecie Medycznym w Kijowie, które ukończył 10 czerwca 1919 r. (dyplom lekarski notyfikował na Uniwersytecie Warszawskim w 1923 r.).
W czasie I wojny światowej wstąpił w 1915 r. do Czerwonego Krzyża i przez dwa lata pracował jako praktykant medyczny w Szpitalu Chirurgicznym w Kijowie. W 1918 r. otrzymał posadę ordynatora w Szpitalu Ziemskiej Organizacji w Żmerynce. Niestety, po zaledwie dwóch miesiącach zaraził się tyfusem plamistym i ciężko chorował. Na szczęcie młody i silny organizm pokonał chorobę, która zbierała śmiertelne żniwo w czasie wojny.
Po ukończeniu studiów pracował do 27 grudnia 1919 r. w Szpitalu Czerwonego Krzyża dla zakaźnie chorych w Żmerynce. Był już wówczas zarejestrowany w Wydziale Wojskowym Konsulatu Polskiego w Kijowie, z myślą o zaciągnięciu się w szeregi polskiej armii. Do Wojska Polskiego wstąpił jako ochotnik 19 lutego 1920 r. i zaliczony został do rezerwy personalnej Szpitala Ujazdowskiego w Warszawie. Już 2 marca otrzymał stały przydział i 10 marca wcielony został do I dywizjonu 1. pułku artylerii polowej Litewsko-Białoruskiego (I Brygada Artylerii 1. Dywizji Litewsko-Białoruskiej), na stanowisko naczelnego lekarza, w stopniu podporucznika.
Odznaka Dywizji Litewsko-Białoruskiej, 1919 (fot. Tadeusz Rostworowski (1860-1928), polish architector - Praca własna - domena publiczna)
Brał udział w walkach podczas wojny polsko-rosyjskiej. Za bój pod Radzyminem (14-18 sierpnia) oraz pełną męstwa i odwagi pomoc, niesioną na pierwszej linii walk, uhonorowany został w 1921 r. Krzyżem Walecznych. Warto dodać, że jednostka, w której służył, odznaczona została za zasługi bojowe Orderem Wojskowym Virtuti Militari V klasy.
Kariera w niepodległej Rzeczpospolitej
Wziął udział w tzw. buncie Żeligowskiego i zajęciu Wileńszczyzny. Po zakończeniu walk zadeklarował 4 maja 1920 r. wobec Komisji Weryfikacyjnej chęć pozostania w armii. We wrześniu 1921 r. oddział, w którym spędził całą swoją dotychczasową służbę, został przemianowany na 19. pap i skierowany na pobyt stały w różnych garnizonach w Wilnie i jego okolicach. Odbył kurs aplikacyjny dla oficerów sanitarnych (1 lipca – 15 września 1922 r.), który ukończył z wynikiem dostatecznym. Jako lekarz dywizjonu powrócił do 19. pap, a następnie mianowany został młodszym lekarzem pułku (15 września 1922 r. – 1 listopada 1924 r.).
Celem zdobycia specjalizacji w chorobach gardła, nosa i uszu odkomenderowany został 1 listopada 1924 r. do Oficerskiej Szkoły Sanitarnej (Wojskowego Instytutu Sanitarnego) w Warszawie. Po ukończeniu specjalizacji w 1. Szpitalu Okręgowym w Warszawie (równocześnie praktykował u prof. Feliksa Erbrichta w Klinice Laryngo-Otiatrycznej Uniwersytetu Warszawskiego), przekazany został 12 sierpnia 1925 r. do dyspozycji Departamentu VII Sanitarnego Ministerstwa Spraw Wojskowych i ostatecznie 1 listopada 1925 r. skierowany do 10. Szpitala Okręgowego w Przemyślu na stanowisko młodszego ordynatora i kierownika oddziału chorób uszu i gardła. Po dwóch latach przeniesiony został 23 grudnia 1927 r. do 2. Szpitala Okręgowego w Chełmie Lubelskim, nadal jako młodszy ordynator. Dopiero 24 lipca 1928 r. w 4. Szpitalu Okręgowym w Łodzi otrzymał stanowisko ordynatora.
Kolejny krokiem w jego wojskowej karierze był ponowny przydział do jednostki liniowej (23 sierpnia 1929), w której w październiku objął stanowisko starszego (naczelnego) lekarza 4. pułku artylerii ciężkiej. Jedynie epizodem, który nie zaszkodził ówczesnemu kapitanowi w kolejnych awansach, była kara trzech dni aresztu domowego obostrzonego za „nadmierne użycie alkoholu i nieoficerskie zachowanie w restauracji”, nałożona 31 maja 1929 r. przez dowódcę garnizonu łódzkiego gen. bryg. Józefa Olszynę-Wilczyńskiego.
Zaledwie kilka miesięcy po objęciu stanowiska naczelnego lekarza w 4. pac przydzielony został (18 kwietnia 1930 r.) do Centrum Wyszkolenia Sanitarnego na stanowisko starszego ordynatora oddziału usznego w Szpitalu Szkolnym w Warszawie. W tym okresie zaczęły się pojawiać jego artykuły w fachowych czasopismach, a on sam występował z wykładami podczas zjazdów lekarzy wojskowych. W 1933 r. odbył dwumiesięczne szkolenie dla oficerów lekarzy sztabowych (24 październik – 21 grudzień), a 30 czerwca 1934 r. wydelegowany został na podróż taktyczną Wyższej Szkoły Wojennej (zakończyła się 13 lipca).
Święto szkolne w Centrum Wyszkolenia Sanitarnego w Warszawie, 1936 r. Gen. Sławoj Składkowski wręcza dowódcy szkoły sztandar szkolny ufundowany przez Wydział Lekarski Uniwersytetu Warszawskiego (fot. z zasobu NAC)
Po powrocie czekało go ważne życiowe wydarzenie. W parafii wojskowej pw. NMP Królowej Polski w Warszawie 1 grudnia 1934 r. wziął ślub z Kamilą Ireną z Tumiłowiczów. Pan młody liczył sobie 44, a pani młoda 27 lat. Zamieszkali w centrum stolicy przy ul. Wilczej 6. Ich jedyne dziecko, Józef, urodził się 14 marca 1936 r. w Warszawie (ochrzczony 26 maja 1936 r. w parafii św. Aleksandra w Warszawie).
II wojna światowa
We wrześniu 1939 r. był komendantem 161. szpitala polowego w ramach 41. Dywizji Piechoty Rezerwowej. Szpital był mobilizowany przez warszawski batalion sanitarny i 7 września został ewakuowany do Mińska Mazowieckiego. Między 30 września a 15 listopada 1939 r. przebywał w obozie jenieckim w Radomiu, z którego został zwolniony. Podczas okupacji był kierownikiem Oddziału Laryngologicznego w Szpitalu Ujazdowskim w Warszawie. Brał udział w tajnym nauczaniu otolaryngologii dla studentów Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Ziem Zachodnich. W okupowanej Warszawie współpracował z mjr. dr. Józefem Wilochem, z którym razem służyli w przedwrześniowej armii w 4. Szpitalu Okręgowym w Łodzi i którego był następcą na stanowisku naczelnego lekarza 4. pac w Łodzi.
W Powstaniu Warszawskim komendant szpitala polowego przy ul. Hożej 24/26 (oddział "Bakcyl" – Sanitariat Okręgu Warszawskiego Armii Krajowej). Udzielał również pomocy lekarskiej dla ludności cywilnej w jednym z kilkunastu punktów zorganizowanych przez Dział Sanitarny Rejonowej Delegatury Rządu IV Śródmieście Południe. Mimo bardzo trudnych warunków, w miejscu zlikwidowanego szpitala przy ul. Hożej 24 do ostatnich dni walk w stolicy prowadził punkt opatrunkowy.
Pacjenci jednego z powstańczych szpitali (fot. z zasobu AIPN)
Po upadku powstania wraz grupą lekarzy brał udział w ewakuacji Szpitala Ujazdowskiego do mieszczącego się w Krakowie przy ul. Kopernika 26 Domu Pojezuickiego, znajdującego się naprzeciwko Szpitala św. Łazarza i stanowiącego jego filię. Przez kolejnych kilka miesięcy (licząc od 31 października 1944 r.), pracował i wraz z rodziną mieszkał w stolicy Małopolski. W zupełnie nowych warunkach starał się podtrzymać nawiązane w czasie wojny więzy przyjaźni, m.in. z ppłk. dr. Stefanem Tarnawskim, płk. prof. Teofilem Kucharskim czy mjr. dr. Witoldem Waligórskim, organizując spotkania towarzyskie w swoim gościnnym mieszkaniu.
* * *
Nowa, komunistyczna władza szybko objęła przedwrześniowych oficerów baczną obserwacją jako niepewnych politycznie. Jednak konieczność zapewnienia odpowiedniej opieki lekarskiej, także dla najwyższych dowódców tzw. ludowego Wojska Polskiego, spowodowała naturalne sięgnięcie po doświadczonych lekarzy. Z tego względu 6 marca 1945 r. płk dr S. Ankudowicz mianowany został szefem Oddziału Laryngologicznego Szpitala Okręgowego w Warszawie (później szpital centralny Ministerstwa Obrony Narodowej). Informacji Wojskowej nie udało się zgromadzić wystarczających materiałów „kompromitujących” jego osobę, dlatego w 1958 r. wybrakowano poświęconą jego osobie, niezbyt obszerną, zawierającą 31 kart, teczkę kontroli operacyjnej (TKO). Co ciekawe, mimo pozostawania w zainteresowaniu służb, wyróżniony został 12 października 1953 r. odznaką „Za wzorową pracę w służbie zdrowia”. Zmarł 11 września 1960 r. w Warszawie.
