Skazańców, związanych drutem kolczastym, przywieziono na miejsce ciężarówkami. Egzekucji dokonali żandarmi z Przasnysza. Ciała rozstrzelanych pochowano w miejscu ich śmierci, w dole po wybranym żwirze.
Zabity ogrodnik pochodził z Pęchcina, niewielkiej miejscowości położonej pod Ciechanowem. Prowadził tam gospodarstwo ogrodnicze.
Zabici Polacy stanowili jedynie część aresztowanych przez Niemców w ramach prowadzonych w ciągu ostatnich dni działań odwetowych za śmierć jednego Niemca – ogrodnika miejskiego Gustawa Podlicha (w dokumentacji znajdującej się w Archiwum IPN figuruje również jako „Podlik”).
Zabity ogrodnik pochodził z Pęchcina, niewielkiej miejscowości położonej pod Ciechanowem. Prowadził tam gospodarstwo ogrodnicze. Posiadał szklarnie, w których zatrudniał również Polaków. Uważany był przez miejscowych za spokojnego i dobrego człowieka oraz za bardzo dobrego pracodawcę.
Pismo placówki Gestapo w Ciechanowie (Geheime Staatspolizei, Staatspolizeistelle Zichenau) do placówki Gestapo w Płocku informujące o rozstrzelaniu w Ciechanowie w dniu 3 VII 1944 r. pięciu mieszkańców wsi Wólka Drążdżewska: Teofila Dudka, Bolesława Zdunka, Stefana Zalewskiego, Czesława Dąbrowskiego oraz Wiktora Mikulaka. Ciechanów, 5 VII 1944 r. Nazwiska ww. nie figurują ani na tablicy masowego grobu przy ulicy Płońskiej, ani w kwaterze wojennej na cmentarzu komunalnym (z zasobu IPN)
„Kwestionariusz o grobach masowych i egzekucjach masowych” dotyczący egzekucji z 3 VII 1944 r. w odwecie za „zamordowanie przez nieznanych sprawców ogrodnika niemieckiego nazwiskiem Podlik”; Ciechanów, 21 XI 1945 r. Wbrew danym w kwestionariuszu figurujący jako ofiara egzekucji w Śmiecinie „Miedzowski Andrzej, lat 51, rolnik z Kotermania, gm. Regimin” zginął w obozie w Pomiechówku 30 VII 1944 r. (z zasobu IPN)
„Kwestionariusz o grobach masowych i egzekucjach masowych” dotyczący egzekucji z 3 VII 1944 r. w odwecie za „zamordowanie przez nieznanych sprawców ogrodnika niemieckiego nazwiskiem Podlik”; Ciechanów, 21 XI 1945 r. Wbrew danym w kwestionariuszu figurujący jako ofiara egzekucji w Śmiecinie „Miedzowski Andrzej, lat 51, rolnik z Kotermania, gm. Regimin” zginął w obozie w Pomiechówku 30 VII 1944 r. (z zasobu IPN)
Brutalny odwet za śmierć Niemca
W odwecie za śmierć jednego Niemca, zgodnie z zasadą odpowiedzialności zbiorowej, okupanci przeprowadzili wobec ludności polskiej szeroko zakrojone działania represyjne. Aresztowania objęły w większości przypadkowych ludzi, nie tylko niezwiązanych z tym jednostkowym mordem, ale w ogóle nieangażujących się w działalność konspiracyjną. W sumie represje związane z zabójstwem Podlicha miały dotknąć ok. 130 osób, w tym także osadzonych w areszcie Gestapo w związku z innymi śledztwami. Ostatecznie rozstrzelanych zostało 30 osób, pozostałych więźniów wywieziono do obozów w Pomiechówku, Działdowie i do KL Stutthof. Większość z nich nie przeżyła wojny.
W sumie represje związane z zabójstwem Podlicha miały dotknąć ok. 130 osób, w tym także osadzonych w areszcie Gestapo w związku z innymi śledztwami.
Wśród osób rozstrzelanych 3 lipca znaleźli się m.in. mieszkańcy wsi Wólka Drążdżewska w pow. makowskim, zatrzymani 29 czerwca: Teofil Dudek, Bolesław Zdunek, Stefan Zalewski, Czesław Dąbrowski oraz Wiktor Mikulak. Byli oni zamieszani w sprawę prowadzoną przez Gestapo przeciwko sołtysowi ww. wsi Władysławowi Parzychowi i jego synowi Antoniemu. Zarzucono im, że za ich namową sołtys nie zgłosił na posterunku żandarmerii faktu pojawienia się we wsi dwóch obcych mężczyzn. Z dokumentacji sprawy wynika, że ich śmierć nastąpiła w związku z akcją odwetową za zabicie Podlicha.
Kwatera wojenna poświęcona żołnierzom Wojska Polskiego poległym we wrześniu 1939 r. oraz mieszkańcom Ciechanowa i okolic – ofiarom egzekucji dokonanych przez Niemców w czasie II wojny światowej, znajdująca się na cmentarzu komunalnym przy ul. Gostkowskiej w Ciechanowie (fot. E. Strzeszewska, IPN)
Kwatera wojenna poświęcona żołnierzom Wojska Polskiego poległym we wrześniu 1939 r. oraz mieszkańcom Ciechanowa i okolic – ofiarom egzekucji dokonanych przez Niemców w czasie II wojny światowej, znajdująca się na cmentarzu komunalnym przy ul. Gostkowskiej w Ciechanowie (fot. E. Strzeszewska, IPN)
Grób ofiar egzekucji dokonanej przez Niemców 3 VII 1944 r. na żwirowni w podciechanowskim Śmiecinie, znajdujący się na cmentarzu parafialnym przy ul. Płońskiej w Ciechanowie (fot. E. Strzeszewska, IPN)
Pomnik upamiętniający żołnierzy Wojska Polskiego poległych we wrześniu 1939 r. oraz mieszkańców Ciechanowa i okolic – ofiary egzekucji dokonanych przez Niemców w czasie II wojny światowej, znajdujący się w kwaterze wojennej na cmentarzu komunalnym przy ul. Gostkowskiej w Ciechanowie (fot. E. Strzeszewska, IPN)
Nigdy nie wskazano sprawców śmierci niemieckiego ogrodnika. Żadna organizacja podziemna nie przyznała się też do wykonania na nim kary śmierci. Jednak zarówno Niemcy, jak i Polacy uważali, że za zabójstwo Podlicha odpowiada Armia Ludowa.
Podejrzewano szczególnie młodego Michała Gwiazdowicza, syna znanego na tym terenie działacza społecznego i politycznego Michała Gwiazdowicza, również ogrodnika z Pęchcina. Obaj jego synowie – Kazimierz i Michał – działali w pepeerowskiej Gwardii Ludowej, a później w Armii Ludowej. Michał Gwiazdowicz (syn) jeszcze w 1944 r. został ciężko ranny w trakcie starcia z żandarmami pod Ojrzeniem. Zabrany przez Gestapo ze szpitala w Ciechanowie, nie przeżył śledztwa.
Pamięć o zamordowanych
W 1945 r. zwłoki ofiar egzekucji zostały wydobyte z tymczasowego grobu na żwirowni i przeniesione na cmentarz parafialny przy ul. Płońskiej w Ciechanowie. W 1972 r. na cmentarzu komunalnym w Ciechanowie powstała kwatera wojenna poświęcona żołnierzom Wojska Polskiego poległym we wrześniu 1939 r. oraz mieszkańcom Ciechanowa i okolic – ofiarom egzekucji niemieckich dokonanych przez Niemców w czasie II wojny światowej, w tym również zamordowanym w dniu 3 lipca 1944 r.
Pamięć o pomordowanych upamiętnia także tablica z ich nazwiskami umieszczona z inicjatywy Towarzystwa Miłośników Ziemi Ciechanowskiej w kościele parafii pw. Matki Boskiej Fatimskiej w Ciechanowie.
Więcej interesujących materiałów na profilu Archiwum IPN
