12 grudnia 1965 r., w wieku zaledwie 56 lat, zmarł profesor Jan Sehn. Urodził się 22 kwietnia 1909 r. w Tuszowie Małym w powiecie mieleckim w rodzinie przybyłych do Galicji niemieckich kolonistów. Uczęszczał do gimnazjum w Krakowie i w Mielcu. W 1933 roku ukończył studia prawnicze na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie.
W latach 1933-1937 był aplikantem sądowym w Sądzie Okręgowym w Krakowie. W 1937 r., po złożeniu egzaminu sędziowskiego, został mianowany asesorem sądowym i rozpoczął pracę w Oddziale Śledczym w tymże sądzie.
Zdjęcie prof. Jan Sehna siedzącego przy biurku nad notatkami, 1960 r. (fot. z zasobu AIPN)
W czasie II wojny światowej pracował jako sekretarz w Związku Restauratorów i Pokrewnych Zawodów w Krakowie. Po 1945 r. był m.in. sędzią śledczym Sądu Okręgowego w Krakowie, sędzią śledczym do spraw wyjątkowego znaczenia przy Sądzie Apelacyjnym w Krakowie, wiceprokuratorem Prokuratury Okręgowej w Krakowie. Od 1949 r. aż do swojej śmierci kierował Instytutem Ekspertyz Sądowych w Krakowie.
Równolegle od 1945 r. był członkiem Głównej Komisji Badania Zbrodni Niemieckich w Polsce (GKBZNwP) oraz przewodniczącym Okręgowej Komisji Badania Zbrodni Niemieckich (OKBZN) w Krakowie. W l. 1945-1946 prowadził z ramienia Komisji prace badawcze i wizje lokalne na terenie byłego hitlerowskiego obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau.
Doświadczenie kryminalistyczne zdobyte przez Jana Sehna miało istotne znaczenie dla rozwoju prac naukowo-śledczych prowadzonych w Oświęcimiu. W niekonwencjonalny sposób docierał do świadków, którzy przetrwali piekło obozów, materiały dowodowe odnajdywał w ruinach i w śmietnikach.
Wizyta delegacji angielskiej na terenie byłego obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau. Od lewej stoją: dr Wolken, NN, NN, dr Johnson, NN, NN, NN, prof. D'eye z Oxfordu, Jan Sehn, 29 maja 1945 r. (fot. z zasobu AIPN)
Wizyta delegacji angielskiej na terenie byłego obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau. Na zdjęciu: Jan Sehn (pierwszy od lewej), prof. D'eye (czwarty od prawej), dr Johnson (trzeci od prawej), dr Wolken (pierwszy od prawej), 29 maja 1945 r. (fot. z zasobu AIPN)
Badanie zbrodni hitlerowskich
Zdobyty wówczas materiał dowodowy – bezcenne źródło wiedzy o niemieckiej okupacji w Polsce – posłużył Sehnowi, jako sędziemu śledczemu, w przygotowywaniu procesów przed Najwyższym Trybunałem Narodowym – polskim sądem szczególnym utworzonym 18 lutego 1946 r.
Jan Sehn uczestniczył m.in. w sporządzaniu aktów oskarżenia przeciwko: Rudolfowi Hoesowi, byłemu komendantowi obozu koncentracyjnego w Oświęcimiu (skazanemu w 1947 r. w Warszawie), Josefowi Bühlerowi, byłemu sekretarzowi stanu w rządzie Generalnego Gubernatorstwa i zastępcy Hansa Franka (skazanemu w lipcu 1948 r. w Krakowie), 40 członkom załogi obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau (tzw. pierwszy proces załogi obozu Auschwitz Birkenau, skazani w 1947 r. w Krakowie).
W l. 1948-1951 był również kierownikiem działu dokumentacji Muzeum Państwowego w Oświęcimiu, a od 1959 r. członkiem jego Rady.
Delegacja angielska z dr H. Johnsonem (pierwszy od lewej) zwiedza jeden z baraków byłego KL Auschwitz-Birkenau. Delegację po baraku oprowadza sędzia Komisji Oświęcimskiej Jan Sehn (w środku, w kapeluszu), 29 maja 1945 r. (fot. z zasobu AIPN)
Zwiedzanie terenu byłego obozu Auschwitz-Birkenau przez delegację angielską. Zebranym o obozie opowiada sędzia Jan Sehn (drugi od prawej), 29 maja 1945 r. (fot. z zasobu AIPN)
Jako pełnomocnik Ministra Sprawiedliwości PRL do spraw ścigania zbrodniarzy hitlerowskich organizował wizję lokalną na terenie byłego obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau, dokonaną przez sąd przysięgłych z Frankfurtu nad Menem, oraz przesłuchania świadków przez sądy polskie przy udziale stron procesowych sądu frankfurckiego w sprawie oświęcimskiej podczas drugiego procesu załogi obozu Auschwitz-Birkenau, który toczył się od 20 grudnia 1963 roku do 20 sierpnia 1965 r.
Ponadto pełnił wiele funkcji o charakterze społecznym, m.in. był członkiem: Rady Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa w Warszawie, Komisji Nauk Medycznych Oddziału Polskiej Akademii Nauk w Krakowie, Komisji Medycyny Sądowej Rady Naukowej przy Ministrze Zdrowia, Międzynarodowej Akademii Medycyny Sądowej i Społecznej w Brukseli, doradcą Międzynarodowego Komitetu Oświęcimskiego.
Archiwum Robla
Miał także swój udział w ukryciu i ocaleniu tzw. Archiwum Robla, czyli spuścizny katyńskiej zgromadzonej przez dr. Jana Zygmunta Robla.
Dokumenty i przedmioty odnalezione w 1943 r. w trakcie ekshumacji ofiar zbrodni katyńskiej, prowadzonej w Katyniu przez władze niemieckie i Komisję Techniczną Polskiego Czerwonego Krzyża, w tym samym roku zostały przewiezione do Instytutu Medycyny Sądowej i Kryminalistyki w Krakowie (późniejszego Instytutu Ekspertyz Sądowych).
Dr Jan Robel, podczas okupacji kierownik Oddziału Chemicznego w tymże Instytucie, kierował zespołem, który na polecenie Niemców dokumentował sowiecką zbrodnię dokonaną w Katyniu. Odpowiadał za badanie przedmiotów znalezionych przy polskich oficerach w masowych grobach w Lesie Katyńskim. W tym czasie powstało tzw. Archiwum Robla, o którym Niemcy nie wiedzieli. Na polecenie polskich władz podziemnych dr Robel sporządził dokładną dokumentację zgromadzonych przedmiotów i kazał ją ukryć.
Pierwsza strona odpisu protokołu sędziego Jana Sehna z oględzin szpitala obozowego b. KL Auschwitz-Birkenau i znajdujących się tam chorych, maj 1945 r. (z zasobu AIPN)
Zaświadczenie wydane Janowi Sehnowi przez Okręgową Komisję Badania Zbrodni Niemieckich w Krakowie w dniu 30 czerwca 1949 r. (fot. z zasobu AIPN)
Pierwsza strona sprawozdania dotyczącego wizji lokalnej przeprowadzonej na terenie byłego obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau przez dyrektora Instytutu Ekspertyz Sądowych w Krakowie prof. dr. Jana Sehna, 5 lutego 1965 r. (z zasobu AIPN)
W obliczu sowieckiej ofensywy latem 1944 r. Niemcy załadowali dowody zbrodni katyńskiej na ciężarówki i wywieźli na Zachód. Komisja Śledcza Kongresu USA, tzw. Komisja Maddena, która prowadziła śledztwo w sprawie zbrodni, ustaliła, że spuściznę katyńską spalono w chwili wkroczenia Armii Czerwonej do Drezna, prawdopodobnie, żeby Rosjanie jej nie przejęli i nie wykorzystali do obarczenia Niemców winą za zbrodnię.
Archiwum Robla jest zbiorem unikatowym, rzadko zdarza się bowiem, aby historyk, nie rozporządzając oryginalnym przedmiotem pochodzącym z przeszłości, miał do dyspozycji jego skrupulatny opis, sporządzony według zasad stosowanych w ekspertyzie kryminalistycznej.
* * *
Prof. Jan Sehn zmarł nagle 12 grudnia 1965 r. we Frankfurcie nad Menem, w przeddzień kolejnego procesu zbrodniarzy oświęcimskich, w którego przygotowaniu brał czynny udział. 16 grudnia został pochowany na cmentarzu Rakowickim w Krakowie.
Więcej interesujących materiałów na profilu Archiwum IPN
