Marek Adamkiewicz urodził się 21 listopada 1957 r. w Szczecinie. W 1976 r. rozpoczął studia z fizyki na Uniwersytecie Wrocławskim. Rok później był współzałożycielem Studenckiego Komitetu Solidarności we Wrocławiu.
Represje i działalność opozycyjna
W nocy z 12 na 13 maja został pobity przez funkcjonariuszy MO i aresztowany. Za swą działalność w SKS skreślono go z listy studentów, a 11 stycznia 1979 r. wyrokiem Sądu Rejonowego we Wrocławiu został skazany na 1,5 roku ograniczenia wolności za obrazę funkcjonariuszy MO i SOK (30 godzin prac społecznych miesięcznie).
W nocy z 12 na 13 maja został pobity przez funkcjonariuszy MO i aresztowany. Za swą działalność w SKS skreślono go z listy studentów, a 11 stycznia 1979 r. wyrokiem Sądu Rejonowego we Wrocławiu został skazany na 1,5 roku ograniczenia wolności za obrazę funkcjonariuszy MO i SOK.
Wrócił do rodzinnego Szczecina. Tam ukończył dwuletnią szkołę policealną. Kontynuował działalność opozycyjną, angażując się w kolportaż wydawnictw drugoobiegowych.
Jesienią 1980 r. rozpoczął studia na Wydziale Matematyki w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Szczecinie. Włączył się w działalność Niezależnego Zrzeszenia Studentów. W listopadzie 1981 r. był jednym z organizatorów strajku okupacyjnego na uczelni, następnie udał się do strajkującej Stoczni Szczecińskiej. Po pacyfikacji strajku ukrywał się. Kiedy się ujawnił, został zawieszony w prawach studenta i otrzymał nakaz pracy. Działał w Akademickim Ruchu Oporu.
W czasie stanu wojennego został internowany (od 8 maja do 27 listopada 1982 r.). Po zwolnieniu wrócił na studia.
Waga przysięgi
Jesienią 1984 r. otrzymał powołanie do wojska. 4 września rozpoczął przeszkolenie wojskowe w Szkole Podchorążych Rezerwy Centrum Szkolenia Specjalistów Wojsk Obrony Powietrznej Kraju w Bemowie Piskim. Po kilku dniach oświadczył, że odmawia złożenia przysięgi wojskowej nie zgadzając się z zapisami o sojuszu z armią radziecką, obronie ustroju PRL i wierności władzy ludowej.
Oświadczył, że odmawia złożenia przysięgi wojskowej nie zgadzając się z zapisami o sojuszu z armią radziecką, obronie ustroju PRL i wierności władzy ludowej. Dla wojska była to o tyle trudna sytuacja, że nie było regulacji prawnych w tym względzie – nie było zapisów mówiących o tym, że odmowa złożenia przysięgi wojskowej jest karalna.
Bezskutecznie wywierano na niego nacisk, prowadzono rozmowy, przekonywano, aby zmienił decyzję. W rezultacie został zdegradowany do stopnia szeregowego i przeniesiony do prac budowlanych w jednostce wojskowej 1741 w Jarominie.
Dla wojska była to o tyle trudna sytuacja, że nie było regulacji prawnych w tym względzie – nie było zapisów mówiących o tym, że odmowa złożenia przysięgi wojskowej jest karalna. Sprawę przesłano do Wojskowej Prokuratury Garnizonowej w Koszalinie, ta z kolei zwróciła się o opinię do Izby Wojskowej Sądu Najwyższego, która orzekła, że odmowa złożenia przysięgi wojskowej jest równoznaczna z odmową wykonania obowiązku wynikającego ze służby wojskowej, czyli dezercją i powinna być kwalifikowana jako przestępstwo.
Wyrok Wojskowego Sądu Garnizonowego w Szczecinie w sprawie Marka Adamkiewicza, 18 XII 1984 r. (z zasobu IPN)
Wyrok Wojskowego Sądu Garnizonowego w Szczecinie w sprawie Marka Adamkiewicza, 18 XII 1984 r.
Wyrok Wojskowego Sądu Garnizonowego w Szczecinie w sprawie Marka Adamkiewicza, 18 XII 1984 r.
Od 14 do 30 listopada 1984 r. Delegatura Wojskowej Służby Wewnętrznej w Trzebiatowie prowadziła w tej sprawie śledztwo, które zakończyło się postawieniem zarzutu z art. 305 KK mówiącego o tym, że
„żołnierz, który odmawia pełnienia służby wojskowej, albo wykonywania obowiązku wynikającego z tej służby podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 5 lat”.
Rozprawa odbyła się 18 grudnia w Sądzie Garnizonowym w Szczecinie. Marek Adamkiewicz został skazany na 2,5 roku pozbawienia wolności. Był przetrzymywany w Areszcie Śledczym przy Zakładzie Karnym w Szczecinie, a następnie w Zakładzie Karnym w Stargardzie Szczecińskim. 8 września 1986 r. został warunkowo zwolniony.
Wyrok Wojskowego Sądu Garnizonowego w Szczecinie w sprawie Marka Adamkiewicza, 18 XII 1984 r. (z zasobu IPN)
Wyrok Wojskowego Sądu Garnizonowego w Szczecinie w sprawie Marka Adamkiewicza, 18 XII 1984 r.
Wyrok Wojskowego Sądu Garnizonowego w Szczecinie w sprawie Marka Adamkiewicza, 18 XII 1984 r.
Dalsza aktywność
Wyrok wywołał falę protestów w kraju. W dniach 17-23 marca 1985 r. w obronie Adamkiewicza działacze Niezależnego Zrzeszenia Studentów prowadzili głodówkę w kościele św. Krzysztofa w Podkowie Leśnej, co w konsekwencji doprowadziło do ogłoszenia 14 kwietnia w Krakowie deklaracji założycielskiej Ruchu „Wolność i Pokój”.
W dniach 17-23 marca 1985 r. w obronie Adamkiewicza działacze Niezależnego Zrzeszenia Studentów prowadzili głodówkę w kościele św. Krzysztofa w Podkowie Leśnej, co w konsekwencji doprowadziło do ogłoszenia 14 kwietnia w Krakowie deklaracji założycielskiej Ruchu „Wolność i Pokój”.
Właśnie kwestia sprzeciwu wobec obowiązkowej służby wojskowej i treści składanej przysięgi była najbardziej charakterystyczna dla działalności „WiP”. W jej ramach odsyłano do Ministerstwa Obrony Narodowej książeczki wojskowe oraz organizowano liczne protesty głodowe w obronie uwięzionych.
Po wyjściu na wolność Marek Adamkiewicz działał w „WiP”, był członkiem Rady Funduszu „WiP”, redaktorem i drukarzem ulotek, komunikatów oraz oświadczeń „WiP”, założycielem i organizatorem pisma „Ad Vocem”. W dniach 13–27 września 1987 r. brał udział w głodówce zorganizowanej w kościele św. Andrzeja Boboli w Bydgoszczy w obronie uwięzionych za odmowę złożenia przysięgi wojskowej.
Marek Adamkiewicz (fot. z zasobu IPN)
Odręcznie wpisane orzeczenie Sądu Najwyższego – Izby Wojskowej z 15 III 1991 r. o uniewinnieniu Marka Adamkiewicza w ramach rewizji nadzwyczajnej. Siódma strona z dokumentu wyroku wydanego wobec Marka Adamkiewicza w 1984 r. (z zasobu IPN)
Ze względu na swoją działalność opozycyjną był inwigilowany przez Służbę Bezpieczeństwa w ramach spraw krypt. „Orędownicy” (1977–1979), „Maja” (1979–1980), „Jaż” (1982–1984), „Alternatywa” (1984–1989), „Tuba” (1986–1987), „Zespół” (1986–1990). Był wielokrotnie karany przez kolegia ds. wykroczeń.
Więcej interesujących materiałów na profilu Archiwum IPN
