Jego rodzice wyjechali do Francji jeszcze przed wojną w poszukiwaniu pracy. W 1948 r. zdecydowali się na powrót do Polski i zamieszkali nieopodal Aleksandrowa Kujawskiego. Jedenastoletni Edward uczył się w szkole podstawowej w Aleksandrowie, po ukończeniu której uczęszczał do Liceum Ogólnokształcącego im. Stanisława Staszica w Ciechocinku.
Edukacja i debiut literacki
Edward nie był wyróżniającym się uczniem. Z uwagi na początkowe trudności z językiem polskim i odmienny styl bycia nabyty we Francji miał trudności z adaptacją do komunistycznej rzeczywistości. Szkołę średnią z powodu konfliktów z nauczycielami i ojcem ukończył w Gdyni.
Największą popularność zyskał jednak w latach osiemdziesiątych, już po śmierci, kiedy ukazały się dzieła zebrane artysty, tzw. dżinsowa seria od charakterystycznych niebieskich okładek.
Po zdaniu egzaminu dojrzałości bezskutecznie próbował dostać się do Wyższej Szkoły Sztuk Plastycznych w Gdańsku, potem jako wolny słuchacz uczęszczał na zajęcia Wydziału Sztuk Pięknych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, by w 1957 r. rozpocząć studia romanistyczne na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim. Trzy lata później przeniósł się na Uniwersytet Warszawski, na którym w czerwcu 1965 r. uzyskał dyplom magistra filologii romańskiej.
Edward Stachura zadebiutował w drugiej połowie lat pięćdziesiątych, publikował też swoje utwory na łamach „Twórczości”, jednak uznanie krytyków przyniosła mu książka pt. „Jeden dzień”, wydana w 1962 r. Rok później Edward został członkiem Związku Literatów Polskich.
Spis osób, które powróciły z Francji, strona druga. Edward Stachura figuruje pod numerem 62, ok. 1949-1950 r. (z zasobu AIPN)
Wykaz osób przebywających podczas okupacji we Francji, a po wojnie mieszkający na terenie powiatu Aleksandrów Kujawski. Edward Stachura figuruje pod numerem 19, b.d. (z zasobu AIPN)
Człowieka coraz mniej
Na początku 1967 r. Stachura wyjechał do swojego przyjaciela Jana Czopika-Leżachowskiego do Kotli na ziemi głogowskiej, gdzie pracował jako robotnik leśny. Doświadczenia z tego okresu posłużyły mu do napisania powieści pt. „Siekierezada albo Zima leśnych ludzi” (1971), za którą w 1972 r. po raz drugi przyznano mu Nagrodę im. Stanisława Piętaka (pierwszą otrzymał w 1969 r. za tom poezji pt. „Po ogrodzie niech hula szarańcza”).
Jego utwory zostały zaaranżowane przez zespoły muzyczne, m.in. Stare Dobre Małżeństwo, Lubelską Federację Bardów czy Hey.
Wokół ludzi i miejsc sportretowanych w tej książce zogniskowała się idea „stachuriad” – spotkań poświęconych poecie i jego twórczości, które urządzane są od lat osiemdziesiątych do dzisiaj (z przerwami). Warto dodać, że „Siekierezada” nie była pierwszą powieścią poety, albowiem dwa lata wcześniej (1969) opublikował „Całą jaskrawość”.
Pomimo sukcesów literackich, nagród i uznania czytelników (największą popularność zyskał jednak w latach osiemdziesiątych, już po śmierci, kiedy ukazały się dzieła zebrane artysty, tzw. dżinsowa seria od charakterystycznych niebieskich okładek) nie mógł znaleźć miejsca w otaczający go świecie.
W kwietniu 1979 r. prawdopodobnie podjął pierwszą próbę samobójczą, rzucając się pod elektrowóz. Po tym wydarzeniu przez kilka miesięcy leczył się w szpitalu psychiatrycznym „Drewnica” pod Warszawą. Nie przyniosło to jednak poprawy jego stanu zdrowia.
Edward Stachura popełnił samobójstwo 24 lipca 1979 r. w swoim mieszkaniu w Warszawie. Został pochowany na cmentarzu komunalnym Północnym w Warszawie.
Edward Stachura. Zdjęcie z akt paszportowych, druga połowa lat siedemdziesiątych XX w. (fot. z zasobu AIPN)
Wniosek paszportowy Edwarda Stachury, 15 lipca 1974 r. (z zasobu AIPN)
* * *
Twórczość Edwarda Stachury do dzisiaj cieszy się dużym powodzeniem, a jego utwory zostały zaaranżowane przez zespoły muzyczne, m.in. Stare Dobre Małżeństwo, Lubelską Federację Bardów czy Hey.
Więcej interesujących materiałów na profilu Archiwum IPN
