„Artysta, który zatrzymał ulotny świat poezji i potrafił uczynić z niego potęgę”
– mówił o Marku Grechucie jego przyjaciel Jan Kanty Pawluśkiewicz, kompozytor, współzałożyciel grupy Anawa.
Na jego oryginalny styl składało się połączenie poetyckich tekstów (z których wiele było jego autorstwa) oraz muzyki klasycznej folkowej z elementami rocka i jazzu. Komponował także muzykę filmową oraz oprawy muzyczne widowisk poetyckich, wydał kilka tomików wierszy.
Tango Anawa
Od najmłodszych lat cechowała go ponadprzeciętna wrażliwość na sztukę, muzykę i poezję. Z uwagi na zdolności plastyczne jako kierunek studiów wybrał architekturę na Politechnice Krakowskiej. W 1966 r. z kolegą z uczelni Janem Kantym Pawluśkiewiczem założył Kabaret Architektów Anawa („Anawa” od francuskiego określenia „en avant”, czyli „naprzód”). Pierwszą wspólną piosenkę „Pomarańcze i mandarynki” napisali spontanicznie, siedząc przy fortepianie w jednym z krakowskich klubów studenckich, dając tym samym początek znakomitemu duetowi kompozytorskiemu.
„Gdybyśmy się nie spotkali, nie powstałyby te rzeczy, które zrobiliśmy. Ani on by tego nie zrobił, ani z pewnością ja bym nie zrobił. Nasze spotkanie spowodowało, że tak kompletnie różne, młode chłopaki z taką zaciętością chciały robić coś do niczego innego niepodobne”
– twierdził później Jan Kanty Pawluśkiewicz.
W krótkim czasie kabaret zamienił się w zespół, przez który przewinęło się wielu znakomitych muzyków, jak na przykład siedemnastoletni skrzypek Zbigniew Wodecki. Talent Marka Grechuty został dostrzeżony w 1967 r. na Festiwalu Piosenki Studenckiej w Krakowie. Wykonał tam piosenkę „Tango Anawa”, która otrzymała Grand Prix. W kolejnym roku na festiwalu w Opolu Anawa zdobyła nagrodę dziennikarzy za piosenkę „Serce”.
Od najmłodszych lat cechowała go ponadprzeciętna wrażliwość na sztukę, muzykę i poezję.
W 1970 r. wydana została pierwsza płyta „Marek Grechuta & Anawa”, z której pochodzą m.in. przeboje: „Nie dokazuj”, „Niepewność”, „Będziesz moją Panią”. Kolejne lata przyniosły szereg dalszych sukcesów i rosnącą popularność.
W 1971 roku ukazała się płyta „Korowód” ze słynną piosenką „Dni, których nie znamy”. W tymże roku muzycy na kilka lat zawiesili działalność zespołu.
fot. z zasobu IPN
fot. z zasobu IPN
Dalsza kariera
Marek Grechuta odszedł od dotychczasowego romantycznego wizerunku skłaniając się ku muzyce jazzowej i wraz z nowym zespołem WIEM (W Innej Epoce Muzycznej) wydał albumy „Droga za widnokres” (1972) i „Magia obłoków” (1974).
W 1976 roku Marek Grechuta powrócił do współpracy z Janem Kantym Pawluśkiewiczem w monumentalnym widowisku muzycznym, powstałym na podstawie tekstów Witkacego „Szalona Lokomotywa”.
W sierpniu 1981 r. Marek Grechuta uczestniczył w I Przeglądzie Piosenki Prawdziwej „Zakazane Piosenki”.
W tym samym roku rozpoczął trwającą wiele lat współpracę ze słynną krakowską Piwnicą Pod Baranami. Informacje o licznych wspólnych koncertach w różnych zakątkach świata odnajdujemy w aktach paszportowych Marka Grechuty.
W sierpniu 1981 r. Marek Grechuta uczestniczył w I Przeglądzie Piosenki Prawdziwej „Zakazane Piosenki”, który odbył się gdańskiej Hali „Olivia”.
Kolejne osiągnięcia artysty to albumy „Pieśni” (1979) , „Śpiewające obrazy” (1981), nagrane wraz z Krystyną Jandą wiersze Bolesława Leśmiana „W malinowym chruśniaku” (1984), „Wiosna – ach to ty” (1987), „Krajobraz pełen nadziei” (1989), „Piosenki dla dzieci i rodziców” (1991). W 1994 r. ukazał się album „Dziesięć ważnych słów”, a w roku 2000 zebrane wydanie wszystkich płyt zatytułowane „Świecie nasz”.
W 2003 r. Marek Grechuta nagrał z zespołem Myslovitz nową wersję utworu „Kraków”, a także ostatnią swoją płytę „Niezwykłe miejsca”.
W 1979 r. odznaczony został Srebrnym Krzyżem Zasługi, w 2000 Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski, w 2005 r. Złotym Medalem Zasłużony Kultury Gloria Artis, a w 2006 r. – pośmiertnie – Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski.
fot. z zasobu IPN
fot. z zasobu IPN
* * *
Marek Grechuta borykał się z poważnymi problemami zdrowotnymi. Z biegiem czasu pogarszający się stan zdrowia, przyjmowane leki i ogólna nadwrażliwość artysty coraz bardziej nie sprzyjały scenicznej karierze, obciążającym próbom i publicznym występom.
Odszedł 9 października 2006 roku w Krakowie na skutek niewydolności krążenia. Spoczywa w alei zasłużonych na krakowskim cmentarzu Rakowickim.
Więcej interesujących materiałów na profilu Archiwum IPN
