„Tej soboty byłem już od rana śmiertelnie zdenerwowany. Czy wszystko się uda? Każdy nieostrożny krok mógł oznaczać natychmiastową śmierć […]. Około piątej kończyli pracę »aryjscy« robotnicy. Ubrałem się w płaszcz, po raz pierwszy od trzech lat zdjąłem opaskę z jasnoniebieską gwiazdą i przecisnąłem się wśród nich przez bramę.
Przy rogu Wiśniowej stał Bogucki. Wszystko więc dotychczas szło gładko. Gdy mnie zauważył, ruszył szybko przed siebie. Szedłem parę kroków za nim, z wysoko postawionym kołnierzem, próbując nie stracić go z oczu w panujących ciemnościach. Ulice były opustoszałe, z rzadka tylko oświetlone latarniami, zgodnie z zarządzeniem obowiązującym od początku wojny. Musiałem jedynie uważać, by nie natrafić w promieniach światła rzucanych przez latarnie na jakiegoś Niemca, który mógłby dojrzeć moją twarz.
Szliśmy szybkim krokiem, wybraliśmy najkrótszą drogę, a mimo to miałem wrażenie, że jest nieskończenie długa. Wreszcie osiągnęliśmy nasz cel – dom przy ulicy Noakowskiego 10, gdzie miałem się ukryć na piątym piętrze w malarskim atelier […]. Przeskakując po trzy stopnie, wbiegliśmy na górę. W atelier czekała na nas zdenerwowana i martwiąca się Godlewska. Odetchnęła z ulgą, gdy nas ujrzała”1.
Tak swoją ucieczkę z getta warszawskiego 13 lutego 1943 r. wspominał Władysław Szpilman. W przytoczonym powyżej fragmencie jego wspomnień wymienił Andrzeja i Janinę Boguckich, dzięki którym wyjście za mury okazało się możliwe.
Z koszar na scenę
Andrzej Bogucki urodził się 11 listopada 1904 r. w Warszawie jako syn Stanisława (barytona Opery Warszawskiej) i Róży z domu Rapackiej. Początkowo swoją karierę zawodową wiązał z wojskiem. Ukończył Szkołę Podchorążych Kawalerii w Grudziądzu i służył w stopniu podporucznika w 7. pułku ułanów w Mińsku Mazowieckim. Kłopoty zdrowotne zmusiły go jednak do porzucenia armii w 1929 r. Od tego momentu poświęcił się sztuce scenicznej.
Od małego miał kontakt z filmem, w którym zadebiutował w 1917 r. Rozkwit jego kariery aktorskiej przypadł na lata trzydzieste XX w., kiedy zadebiutował w teatrze oraz ponownie zaczął pojawiać się w filmach. Do września 1939 r. związany był głównie z teatrami warszawskimi: Polskim, Nowej Komedii, Redutą i Ateneum, aczkolwiek współpracował również ze scenami łódzką i krakowską.
Andrzej Bogucki podczas przedstawienia „Teoria Einsteina” w Teatrze Młodej Warszawy, 1957 r. (fot. ze zbiorów NAC)
Po II wojnie występował najpierw na deskach Teatru Wojska Polskiego w Łodzi, a potem ponownie związał się ze stołecznymi scenami, przede wszystkim z teatrami Polskim, Klasycznym i Narodowym. Popularność przyniosła mu także działalność na niwie muzycznej, m.in. spopularyzował piosenki poświęcone stolicy, w tym „Jak przygoda, to tylko w Warszawie”. Był także długoletnim pracownikiem Polskiego Radia, w którym prowadził m.in. audycje dla dzieci.
Andrzej Bogucki był mężem Janiny z domu Godlewskiej, urodzonej 8 marca 1908 r. w Warszawie, również aktorki i piosenkarki.
Andrzej Bogucki, lata siedemdziesiąte XX w. (fot. z zasobu AIPN)
anina Bogucka z domu Godlewska, lata osiemdziesiąte XX w. (fot. z zasobu AIPN)
* * *
23 maja 1978 r. Andrzej i Janina Boguccy zostali uhonorowani medalem Sprawiedliwy wśród Narodów Świata i posadzili drzewko w Ogrodzie Sprawiedliwych w Instytucie Yad Vashem w Izraelu. Andrzej i Janina Boguccy zmarli w Warszawie – Andrzej 29 lipca 1978 r., a Janina 19 lipca 1992 r.
Więcej interesujących materiałów na profilu Archiwum IPN
1 W. Szpilman, „Pianista. Warszawskie wspomnienia 1939–1945”, wstęp i oprac. A. Szpilman, Kraków 2003, s. 124–125.
