Jakub Sztern urodził się 28 grudnia 1905 roku w Warszawie jako syn Jakuba Szmula Szterna i Cyrli Sztern (z domu Halchiener). Był żonaty z Marią Ryżnik (ur. 1910), członkinią KPP, z którą miał dwoje dzieci: syna Włodzimierza (ur. 1946) i córkę Annę (ur. 1950). Jego ojciec pochodził z rodziny robotniczej i pracował w Warszawie jako bibliotekarz, był związany z Socjaldemokracją Królestwa Polskiego i Litwy.
Działacz komunistyczny
Ukończył 7 klas szkoły powszechnej. W wieku 13 lat rozpoczął pracę jako szewc w warsztacie chałupniczym w Warszawie. W 1921 roku wstąpił do Związku Zawodowego Robotników Przemysłu Skórzanego, gdzie był członkiem zarządu sekcji młodzieżowej i należał do czerwonej frakcji. W 1923 roku został przyjęty do Związku Młodzieży Komunistycznej w Polsce. W 1927 roku został aresztowany i skazany za działalność rewolucyjną, spędzając trzy miesiące w izolacji na Pawiaku.
Po zwolnieniu w 1928 roku wyjechał do Lwowa, gdzie pracował w ZMK. W 1929 roku wstąpił do Komunistycznej Partii Polski (przyjął pseudonim Bolek), a w lutym 1933 roku ponownie został aresztowany za przynależność do KPP. Został skazany na karę 3 lat więzienia, którą odbywał w Piotrkowie, aż do zwolnienia na mocy amnestii.
Fragment budynku z bramą wejściową do więzienie w Piotrkowie Trybunalskim, 1931 r. (fot. z zasobu NAC)
Po wyjściu na wolność pracował w instancjach partyjnych oraz w Zarządzie Związku Skórzanego. W latach 1936-1938 został wybrany do Centralnego Zarządu Związku Robotników Przemysłu Skórzanego. 7 września 1939 roku opuścił Warszawę i pod koniec roku rozpoczął pracę jako kierownik kina w Konstopolu na Wołyniu.
Okres wojny
W styczniu 1940 roku wyjechał do obwodu rostowskiego, gdzie pracował w sowchozie, a następnie w fabryce obuwia w Azowie i Rostowie. W tym okresie rozpoczął studia na Uniwersytecie Marksizmu i Leninizmu w Rostowie. 16 października 1941 roku został zmobilizowany do Armii Czerwonej, biorąc udział w bitwie pod Taganrogiem, gdzie został ranny. 20 czerwca 1942 roku został zwolniony z armii z powodu choroby i do końca roku przebywał w Uzbekistanie (Kokanda).
W styczniu 1943 roku rozpoczął pracę jako brygadier w zakładzie szewskim w Lublino pod Moskwą. 3 października 1943 roku został zmobilizowany do Wojska Polskiego, początkowo w 5. Pułku Piechoty, a następnie w Brygadzie Pancernej. W czerwcu 1944 roku przeniesiono go do 2. Dywizji Artylerii Samochodowej, gdzie pełnił funkcję zastępcy dowódcy plutonu do spraw polityczno-wychowawczych.
3 stycznia 1945 roku w Lublinie oddał się do dyspozycji Zarządu Głównego Wydziału Polityczno-Wychowawczego Wojska Polskiego. W dokumentach z czasów jego służby w Ministerstwie Bezpieczeństwa Publicznego Jakub Sztern deklarował pochodzenie żydowskie oraz brak wyznania.
W więziennictwie i aparacie represji
9 stycznia 1945 roku pełnił funkcję kierownika depozytu w więzieniu karno-śledczym Warszawa III. 15 marca 1946 został mianowany starszym strażnikiem, a 1 sierpnia zastępcą naczelnika do spraw polityczno-wychowawczych. Do jego zadań należało dbanie o ideologiczne oddziaływanie na osadzonych oraz personel więzienny, w tym kontrola korespondencji, treści edukacyjnych i kulturalnych. Był on również odpowiedzialny za nadzór nad resocjalizacją i działalnością wychowawczą oraz organizacją propagandy w więzieniu.
18 kwietnia 1948 roku oddał się do dyspozycji szefa Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Warszawie. Następnie 1 maja został mianowany referentem polityczno-wychowawczym Wydziału Więziennictwa WUBP w Warszawie. Miesiąc później został awansowany na starszego referenta.
Więzienie karno-śledcze nr III w Warszawie, zwyczajowo Toledo
Na początku grudnia 1949 roku został awansowany na stanowisko Starszego Instruktora Sekcji II Wydziału Szkolenia WUBP w Warszawie, a 1 września 1950 roku został przeniesiony na stanowisko Kierownika Sekcji II Wydziału Szkolenia WUBP w Warszawie. W dokumencie kierowanym do Dyrektora Departamentu Kadr MBP podkreślano iż
„z powierzonych obowiązków wywiązywał i wywiązuje się dość dobrze. Ppor. Sztern jest z przeszłości działaczem robotniczym, posiada wysoki poziom polityczny, jest wykładowca na szkoleniu polit. wych. I na grupach partyjnych wykłada historię W. K. P./b/ każdy temat przez niego jest dobrze opracowany. Jest trochę chaotyczny w pracy, lecz wyciągając go na wyższe stanowisko, tym samym zobowiązujemy go do systematycznej pracy zwłaszcza że, ppor. Sztern jest aktywnym czł. Komitetu Partyjnego. Uważamy że na stanowisku w zupełności podoła i prosimy o zatwierdzenie naszego wniosku”.
W grudnia 1953 roku został powołany na instruktora do spraw szkolenia grup instruktorów WUBP w Warszawie. Do jego obowiązków należało dbanie o przygotowanie kadr aparatu bezpieczeństwa, przygotowywanie do działań operacyjnych, śledczych i administracyjnych, doskonalenie metod pracy operacyjnej, współpraca z innymi jednostkami UB i MO, organizowanie kursów i szkoleń dla funkcjonariuszy UB. 1 kwietnia 1955 roku objął stanowisko Kierownika Sekcji IV Wydziału Kadr i Szkolenia WUBP w Warszawie.
W związku ze złym stanem zdrowia i reorganizacją został zwolniony z zajmowanego stanowiska 10 grudnia 1956 roku.
* * *
W czasie służby w WUBP Jakub Sztern awansował do stopnia porucznika (1947), a później kapitana (1954). Otrzymał Srebrny Krzyż Zasługi (1946), Złoty Krzyż Zasługi (1954), medal „10-lecia Polski Ludowej” (1955) i odznakę „10 lat w Służbie Narodu” (1955). W tym czasie przyznano mu również nagrodę pieniężną w wysokości 3000 zł (1949).
