130 rocznica powstania Stronnictwa Ludowego, 80 rocznica śmierci Wincentego Witosa i 120 rocznica urodzin jego młodszego współpracownika Stanisława Mierzwy. Takie nagromadzenie rocznic skłoniło nas do zamieszczenia na łamach „Biuletynu IPN” obszernej rozmowy o działaniach pokoleń ludowców na rzecz Niepodległej Polski.
Często, kiedy wspomina się odrodzenie Rzeczypospolitej po 123 latach zaborów, to cała uwaga skierowuje się na dwa główne nurty – Piłsudczyków, którzy podjęli czyn zbrojny i narodowców, którzy dyplomatycznie zabiegali o powrót Polski na mapy świata. Zapomina się, że na przełomie wieków świadomość narodową szerokich mas chłopskich kształtował ruch ludowy.
To przecież Witos w czasach zaborów, na początku XX w., podkreślał, że co prawda ważne jest, aby uczeń wiedział, gdzie są Chiny, Japonia oraz jak nazywają się planety, ale jeszcze ważniejsze, aby wychodził ze szkoły Polakiem. To Witos stanął na czele rządu jedności narodowej, gdy bolszewicy szli na Warszawę.
W numerze o ludowcach nie zabrakło też szkicu o naszym nobliście, Władysławie Reymoncie, który mistrzowsko sportretował polskich chłopów.
Spis treści
Ludowcy dla Polski
Dwa pokolenia ludowców walczących o Niepodległą O Wincentym Witosie i Stanisławie Mierzwie z zastępcą prezesa IPN dr. Mateuszem Szpytmą i Radosławem Kurkiem rozmawia Jan M. Ruman
Marzena Kruk – Ocalone dziedzictwo Stanisława Mierzwy
Marcin Bukała – Wincenty Witos w Rzeszowie
Przed wojną Wincenty Witos wielokrotnie przyjeżdżał do Rzeszowa, by brać udział w spotkaniach z działaczami Polskiego Stronnictwa Ludowego „Piast”, a później Stronnictwa Ludowego, którego był liderem. Kontaktował się z wyborcami i sympatykami ruchu ludowego. Przemawiał publicznie na wiecach. Jednak najdłuższy pobyt w obecnej stolicy województwa podkarpackiego „zorganizowali” mu Niemcy, osadzając go na 4 miesiące w więzieniu na rzeszowskim zamku.
Tomasz Bereza – Wincenty Witos w jarosławskim szpitalu (5–6 września 1939 r.)
Sylwetki
Anna Zechenter – Konstruktor żelaznych szkieletów, budowniczy mocnej, katolickiej Polski Stefan Bryła (1886–1943)
Jakub Gołębiewski – Siostra do zadań specjalnych Jana Płaska, urszulanka SJK (1910–2006)
Komentarze historyczne
Tomasz Szturo – Reymont metafizyczny
Tomasz Panfil – Od zła i nienawiści uchroń nas, Panie Powstanie zamojskie – zemsta czy sprawiedliwość?
Cecylia Kuta – Kultura niezależna w dobie solidarnościowego zrywu narodu
W latach 80. XX w., gdy Polska znajdowała się w stanie społecznego wrzenia, kultura niezależna stała się narzędziem wyrażania sprzeciwu wobec komunistycznego systemu. Była jednym z najważniejszych przejawów wolności w zniewolonym kraju – przestrzenią, w której słowo, obraz i dźwięk mogły funkcjonować poza cenzurą i kontrolą państwową.
Łucja Marek – Tischnerowska myśl o solidarności i demokracji
Katarzyna Jóźwik – Kościół św. Stanisława Kostki w Warszawie Miejsce pamięci narodowej
Wystawa
Historia, która przekracza granice Polacy opowiadają o niepodległości – od Betlejem po Monachium
Wspomnienie
Śp. Piotr Paweł Pacholski
Jan i Teresa Zalescy – fotografia
