OD REDAKCJI:
Częste podkreślanie, że rok 1989 miał przełomowe znaczenie dla polskiej historiografi i, powoli przekształca to prawdziwe skądinąd twierdzenie we frazes. Zniknięcie cenzury w połączeniu z wcześniej trudną do wyobrażenia dostępnością źródeł dało historykom dziejów najnowszych niespotykane możliwości badawcze. Otwarcie archiwów partyjnych i aparatu
bezpieczeństwa spowodowało gwałtowny rozwój badań nad PRL, a udostępnienie dokumentów posowieckich szybko doprowadziło do wydania wielu prac poświęconych okupacji sowieckiej z lat 1939–1941. Naturalny wzrost zainteresowania „nowymi” tematami spowodował osłabienie badań nad okupacją niemiecką. Tymczasem okres okupacji niemieckiej, tak jak i sowieckiej, był czasem powszechnej traumy dotykającej najgłębszych warstw ludzkiej psychiki. Lata 1939–1945 zburzyły dotychczasowy kształt polskiej państwowości i polskiego społeczeństwa. Nie jest więc przypadkiem, że najgorętsze dyskusje historyczne ostatniej dekady dotyczyły tematyki związanej z drugą wojną światową. Wystarczy tu przypomnieć emocje wywołane książką Jana Tomasza Grossa Sąsiedzi, spory toczone wokół pracy Anetty Rybickiej o Niemieckim Instytucie Pracy Wschodniej czy tzw. debatę wołyńską na temat stosunków polsko-ukraińskich. Z tego też powodu tematem wiodącym niniejszego numeru „Pamięci i Sprawiedliwości” jest okupacja niemiecka i sowiecka ziem polskich. Zaznaczyć należy, że większość publikowanych w bloku głównym tekstów jest owocem sesji naukowej pod tytułem „Polska pod okupacją niemiecką i sowiecką 1939–1945” zorganizowanej 24 i 25 lutego 2005 r. w Poznaniu przez Oddział Instytutu Pamięci Narodowej w Poznaniu oraz Niemiecki Instytut Historyczny.
[fragment broszury]
