Proszę czekać,
trwa ładowanie strony...

Komunikaty KG AK dla BBC
Artykuł

Komunikaty KG AK dla BBC

Autor: Waldemar Grabowski
Jedną z ważniejszych dziedzin działalności Polskiego Państwa Podziemnego było informowanie rządu RP w Londynie, a za jego pośrednictwem całego świata, o sytuacji panującej w okupowanej Polsce.
Koniec wojny, ale nie zniewolenia
Artykuł

Koniec wojny, ale nie zniewolenia

Autor: Filip Musiał
II wojna światowa jest dla Polaków wciąż tematem ważkim. Nie mniej istotne z punktu widzenia naszej historycznej świadomości są kwestie związane z zakończeniem tego zbrojnego konfliktu.
Konspiracja, wojsko, partyzantka. Podziemie zbrojne w Małopolsce 1939–1955
Artykuł

Konspiracja, wojsko, partyzantka. Podziemie zbrojne w Małopolsce 1939–1955

Autor: Filip Musiał, Dawid Golik
Gdy we wrześniu 1939 r., jeszcze w trakcie walk frontowych z Niemcami, powstawały pierwsze konspiracyjne organizacje wojskowe, nikt nie przewidywał, że wojna potrwa kilka kolejnych lat. Tym bardziej nie spodziewano się, że walkę „aż do zwycięstwa” trzeba będzie prowadzić także w warunkach nowej okupacji – wprowadzanej rękami Sowietów i polskich komunistów.
Konspiracyjna działalność ks. dr. Seweryna Kowalskiego
Biogram / Biografia

Konspiracyjna działalność ks. dr. Seweryna Kowalskiego

Autor: Elżbieta Wojcieszyk
Podczas II wojny światowej ziemie polskie podzielono na część sowiecką i niemiecką. W części niemieckiej wydzielono tereny włączone do III Rzeszy niemieckiej oraz Generalne Gubernatorstwo (GG) i utworzono urzędy niemieckie. Tylko w GG działały jawne kościelne struktury: instytucje i urzędy kościelne (diecezje, parafie, seminaria, itd.).
Konspiracyjna produkcja broni w Suchedniowie
Artykuł

Konspiracyjna produkcja broni w Suchedniowie

Autor: Paweł Żołądek
Podczas II wojny światowej oddziały partyzanckie zmagały się z niedostatkiem broni. Istniały różne sposoby zaopatrywania w oręż potrzebny do walki z okupantem. Żołnierze podziemia używali karabinów skrywanych od września 1939 r., zdobywali je w walce z wrogiem, kupowali lub przejmowali ze zrzutów. Kolejnym – genialnym, choć ryzykownym – przedsięwzięciem było uruchomienie konspiracyjnej produkcji.
Konspiracyjny NIK w latach 1942-1945. Struktury kontrolne Państwa Podziemnego
Artykuł

Konspiracyjny NIK w latach 1942-1945. Struktury kontrolne Państwa Podziemnego

Autor: Waldemar Grabowski
Utworzenie podziemnych struktur państwowych (Polskie Państwo Podziemne) w okupowanej Polsce spowodowało konieczność wprowadzenia ich kontroli. W 1942 r. po długich przygotowaniach i uzgodnieniach powołano do życia Sekcję Kontroli w Delegaturze Rządu na Kraj.
Konspiracyjny think tank. Instytut Europy Środkowej
Artykuł

Konspiracyjny think tank. Instytut Europy Środkowej

Autor: Wojciech Frazik
Nawet w najczarniejszą noc okupacji polscy naukowcy i specjaliści z różnych dziedzin podejmowali trud wypracowania podstaw teoretycznych powojennej polityki zagranicznej.
Kpt. Ignacy Zarobkiewicz ‒ dowódca pokonany
Biogram / Biografia

Kpt. Ignacy Zarobkiewicz ‒ dowódca pokonany

Autor: Robert Piwko
„Przeszedł chlubnie kampanię wrześniową w składzie 7. Pułku Piechoty. Był odważny, co podkreślają jego podkomendni. Zachował dostateczną czujność, co uratowało jego ludzi od gorszych następstw”, a jednak, cieniem na pamięci o nim położył fakt dowodzenia oddziałem wojskowym w przegranej bitwie.
Krakowscy profesorowie wracają z niemieckiego obozu koncentracyjnego
Artykuł

Krakowscy profesorowie wracają z niemieckiego obozu koncentracyjnego

Autor: Marcin Chorązki
Polskie elity intelektualne doświadczyły jako pierwsze masowej akcji represyjnej niemieckiego okupanta, w wyniku której zmarło z wycieńczenia nie mniej niż 25 uczonych.
Krakowska „czarna niedziela”
Artykuł

Krakowska „czarna niedziela”

Autor: Anna Czocher
Z okupacyjnej historii Krakowa dwa wydarzenia zapisały się w pamięci mieszkańców miasta szczególnie mocno. Piszą o nich niemal wszystkie osoby, które zdecydowały się na zredagowanie wspomnień – niezależnie czy były ich uczestnikami, świadkami, czy jedynie o nich usłyszały.
Krwawa środa w Olkuszu – 31 lipca 1940 roku
Artykuł

Krwawa środa w Olkuszu – 31 lipca 1940 roku

Autor: Michał Masłowski
W lipcu 1940 r. niemiecka żandarmeria przeprowadziła w Olkuszu akcję pacyfikacyjną. W odwecie za śmierć żandarma Ernsta Kadatza mieszkańcy miasta byli przez kilka godzin torturowani, bici i przesłuchiwani.
Krwawe wesele w Sielczyku
Artykuł

Krwawe wesele w Sielczyku

Autor: Sylwia Szyc
Święta Wielkanocne 1944 r. we wsi Sielczyk nieopodal Białej Podlaskiej miały być wyjątkowe. 10 kwietnia, w Wielkanocny Poniedziałek, odbywało się huczne wesele syna sołtysa. Tego dnia dopisywała pogoda i nic nie zapowiadało wielkiej tragedii, która kilka dni później doprowadziła do śmierci kilkunastu osób oraz spalenia znacznej części wioski.
Krwawy sierpień. Zagłada radomskiego getta
Artykuł

Krwawy sierpień. Zagłada radomskiego getta

Autor: Sebastian Piątkowski
W marcu 1942 r. Niemcy rozpoczęli likwidację gett w dystrykcie lubelskim. Informacje o wysiedleniach, egzekucjach i transportach do nieznanych miejsc docierały na lewy brzeg Wisły, były jednak ogólnikowe i enigmatyczne. Mieszkańcy dystryktu radomskiego – nawet pesymiści – traktowali je z dystansem.
Kryjówka odnaleziona w Otwocku. „Jeśli człowiek ratuje jedno życie, to jakby uratował cały świat…”
Artykuł

Kryjówka odnaleziona w Otwocku. „Jeśli człowiek ratuje jedno życie, to jakby uratował cały świat…”

Autor: Tomasz Sikorski
Do zastępcy prezesa Instytutu Pamięci Narodowej dr. Mateusza Szpytmy 20 grudnia 2018 r. zadzwoniła pani Joanna Bąk, „Członek-Potomek” Polskiego Towarzystwa Sprawiedliwych wśród Narodów Świata, wnuczka odznaczonych medalem nadawanym przez Instytut Yad Vashem.
Kryjówki dla Żydów
Artykuł

Kryjówki dla Żydów

Autor: Tomasz Domański
Badania naukowe prowadzone w zakresie polskiej pomocy świadczonej Żydom podczas niemieckiej okupacji wyraźnie przekonują, że najwięcej takich przypadków miało miejsce na wsiach. Tam też najczęściej dochodziło do krwawych represji za pomoc Żydom wymierzanych przez lokalne jednostki niemieckiej policji porządkowej.
Krzysztof Kamil Baczyński
Artykuł

Krzysztof Kamil Baczyński

Autor: Katarzyna Starosielec
Krzysztof Kamil Baczyński – poeta i żołnierz, który oddał życie za swoją ojczyznę, stał się patronem wielu szkół, drużyn harcerskich, ulic. Poległ czwartego dnia Powstania Warszawskiego, na posterunku w Pałacu Blanka.
Księże Góry
Artykuł

Księże Góry

Autor: Izabela Mazanowska
Wkrótce po tym, gdy Niemcy 1 września 1939 r. zaatakowali II Rzeczypospolitą, rozpoczęła się masowa eksterminacja polskiej ludności cywilnej, Żydów, osób upośledzonych, przedstawicieli różnych grup społecznych. Jednym z miejsc kaźni zbrodni pomorskiej 1939 r. były Księże Góry koło Grudziądza.

Kto dopuścił się zbrodni w Markowej? Jaki był los żandarmów, którzy zamordowali rodzinę Ulmów i Żydów, których ukrywali? Czy zostali ukarani za swoje czyny? Obejrzyj program i posłuchaj rozmowy o książce Wydawnictwa IPN.

Autor: Wojciech Hanus, Paweł Sztama
Kto podjął decyzję o przeprowadzeniu Nadzwyczajnej Akcji Pacyfikacyjnej w Generalnym Gubernatorstwie?
Artykuł

Kto podjął decyzję o przeprowadzeniu Nadzwyczajnej Akcji Pacyfikacyjnej w Generalnym Gubernatorstwie?

Autor: Marcin Przegiętka
W ramach Nadzwyczajnej Akcji Pacyfikacyjnej (Ausserordentliche Befriedungsaktion) wiosną i latem 1940 r. aresztowano w Generalnym Gubernatorstwie tysiące osób, których część wkrótce zamordowano, a część deportowano do obozów koncentracyjnych. Pełny bilans zbrodni i nazwiska wszystkich ofiar nie zostały do dziś ustalone.
Ku przestrodze wrogom III Rzeszy…
Artykuł

Ku przestrodze wrogom III Rzeszy…

Autor: Aleksandra Szafrańska
Z piersi zszokowanych mieszkańców wydobył się przeraźliwy krzyk, słychać było płacz kobiet i dzieci. Ludzie odwracali głowy, żeby nie patrzeć. Bali się jednak odejść z powodu grożących kar.
Kulturowa partyzantka. Tajne nauczanie na północnym Mazowszu
Artykuł

Kulturowa partyzantka. Tajne nauczanie na północnym Mazowszu

Autor: Waldemar Brenda
Obok uderzeń w rozwój demograficzny społeczeństwa polskiego, fizycznej eksterminacji Żydów, eliminacji całych grup społecznych, dotkliwych ograniczeń polityczno-społecznych i gospodarczych, obejmowała ona także pełną dyskryminację kulturalną. Jednym z jej przejawów była likwidacja polskiego szkolnictwa.
Kwestia folkslisty na Górnym Śląsku
Artykuł

Kwestia folkslisty na Górnym Śląsku

Autor: Mirosław Węcki
W październiku 1939 r. zachodnie i północne ziemie II Rzeczypospolitej zostały zaanektowane przez III Rzeszę z zamiarem ich całkowitej germanizacji.
Lager Glowna (1939-1940)
Artykuł

Lager Glowna (1939-1940)

Autor: Adam Kaczmarek
Akcja wysiedleńcza ludności polskiej w Poznaniu rozpoczęła się 5 listopada 1939 r. Niemieckie służby mundurowe zjawiały się w wytypowanym mieszkaniu, dając jego mieszkańcom niejednokrotnie 15 minut na opuszczenie domu. Część osób od razu wywożono koleją do Generalnego Gubernatorstwa, pozostałych umieszczano w specjalnie tworzonych obozach przejściowych.
Legenda Icchoka Malmeda
Artykuł

Legenda Icchoka Malmeda

Autor: Paweł Kornacki
Jeżeli spytamy mieszkańca Białegostoku o najbardziej znanych lokalnych Żydów, to wśród tych, którzy dysponują stosowną wiedzą, na jednym z pierwszych miejsc (lub nawet jako pierwszy) wymieniony zostanie Icchok Malmed.
Legenda katowickiej wieży
Artykuł

Legenda katowickiej wieży

Autor: Grzegorz Bębnik
Rankiem 4 września 1939 roku podeszła pod Katowice 239. Dywizja Piechoty gen. mjra Ferdinanda Neulinga, podporządkowana 3. Odcinkowi Grenschutzu dowodzonemu przez gen. leut. Georga Brandta. Miała zająć miasto opuszczone już wówczas przez regularne oddziały Wojska Polskiego i polską administrację.
Lekarz Aleksander Maciesza i jego działalność polityczna
Biogram / Biografia

Lekarz Aleksander Maciesza i jego działalność polityczna

Autor: Marta Milewska
Wybitny lekarz, społecznik, działacz samorządowy, burmistrz i prezydent miasta Płocka w początkach II Rzeczypospolitej, a także wieloletni prezes Towarzystwa Naukowego Płockiego.
Likwidacja Igo Syma
Artykuł

Likwidacja Igo Syma

Autor: Bartłomiej Jaworski
7 marca 1941 roku okupowana Warszawa stała się świadkiem jednej z najbardziej spektakularnych egzekucji w swoich dziejach. Za kolaborację z Niemcami zapłacił życiem Karol Antoni Juliusz Sym, znany lepiej jako Igo, przedwojenny aktor i celebryta.
Listy z innego świata
Artykuł

Listy z innego świata

Autor: Ewa Wójcicka
Kilka zdań na niewielkim formularzu stanowiło jedyną informację dla bliskich o losach więźnia osadzonego w hitlerowskim obozie koncentracyjnym – jednym z miejsc kaźni, jakie funkcjonowały w okresie 1939-45 r. na terenach zajętych przez reżim nazistowski oraz obszarach byłej III Rzeszy.
Listy z Moabitu. Egzekucja Krystyny Wituskiej
Artykuł

Listy z Moabitu. Egzekucja Krystyny Wituskiej

Autor: Ewa Wójcicka
26 czerwca 1944 r. w więzieniu „Roter Ochse” w Halle/Saale wykonany został wyrok śmierci na 24-letniej Krystynie Urszuli Wituskiej ps. „Kasia”.
Los dzieci w Powstaniu Warszawskim
Artykuł

Los dzieci w Powstaniu Warszawskim

Autor: Soraya Kuklińska
Gdy myślimy o Powstaniu Warszawskim, mamy przed oczami bohaterskich powstańców, którzy poświęcali zdrowie i życie dla wolności. Skojarzenie słuszne i prawdziwe, ale powstanie to nie tylko ludzie walczący na barykadach. To również cisi bohaterowie, jak cywile czy dzieci.
Losy łódzkiego Kościoła katolickiego podczas II wojny światowej
Artykuł

Losy łódzkiego Kościoła katolickiego podczas II wojny światowej

Autor: Ewelina Ślązak
II wojna światowa miała ogromne przełożenie na strukturę narodowościową, wyznaniową oraz ludnościową Polski. Spowodowane było to polityką demograficzną Niemiec hitlerowskich opierającą się na różnorodnych działaniach zmierzających do eksterminacji ludności żydowskiej i germanizacji ziem polskich.
Losy ppłk. Karola Rómmla w czasie II wojny światowej
Artykuł

Losy ppłk. Karola Rómmla w czasie II wojny światowej

Autor: Stefan Białek
Podpułkownik Karol Rómmel (1888–1967) to postać znana i niezwykle dla Polski zasłużona, człowiek wielu talentów i jednej prawdziwej pasji, którą było jeździectwo. Prawie wcale nie mówi się natomiast o jego losach w okresie II wojny światowej.
Ludobójstwo niemieckie na polskich Żydach
Artykuł

Ludobójstwo niemieckie na polskich Żydach

Autor: Marek Gałęzowski
Decyzja o kapitulacji Warszawy we wrześniu 1939 r. przypadła w wigilię żydowskiego Święta Szałasów. Tego dnia samoloty niemieckie zrzuciły ulotki, w których znalazły się słowa: „Wesołych Świąt Żydzi. Niemiecki Wehrmacht pozdrawia Was i życzy Wesołych Świąt”.
Ludobójstwo UPA w Lipnikach
Artykuł

Ludobójstwo UPA w Lipnikach

Autor: Paweł Sokołowski
Lipniki zostały założone w pierwszej połowie XIX w. w gminie Bereźne (pow. kostopolski, woj. wołyńskie). Stąd nazywano je niekiedy Lipnikami Berezneńskimi bądź Berezińskimi. Były one polską kolonią, a pierwsi osadnicy przybyli tu prawdopodobnie z rejonu Sarn i Żytomierza. Przed wojną Lipniki liczyły 55 gospodarstw. Zabudowę kryto strzechą, a wieś tonęła w kwiatach i sadach.
Ludwig Fischer. Biurokrata zbrodni
Artykuł

Ludwig Fischer. Biurokrata zbrodni

Autor: Wojciech Kujawa
3 marca 1947 r. Najwyższy Trybunał Narodowy skazał niemieckiego zbrodniarza wojennego Ludwiga Fischera na karę śmierci.
Ludzie na drutach
Artykuł

Ludzie na drutach

Autor: Elżbieta Dziwisz
Wojenne losy mamy, Felicji Dziwisz z domu Artwich, znałam na pamięć. O niemieckiej okupacji i Powstaniu Warszawskim oraz katordze w niemieckim obozie koncentracyjnym Stutthof chciała opowiedzieć całemu światu i opowiadała. Znajomym, rodzinie…
Marciniakowie – jedna z wielu polskich rodzin zamordowanych za ratowanie Żydów
Artykuł

Marciniakowie – jedna z wielu polskich rodzin zamordowanych za ratowanie Żydów

Autor: Marcin Krzysztofik
W czasie II wojny światowej wśród ofiar niemieckich zbrodni znalazło się wiele polskich rodzin. Często ich dramat dopełnił się po jej zakończeniu, w związku z oporem stawianym komunizmowi, instalowanemu na ziemiach polskich pod groźbą sowieckich bagnetów. Takie m.in. były losy rodziny Marciniaków, którzy stali się ofiarą dwóch totalitaryzmów – niemieckiego i komunistycznego.
Maria i Maria
Artykuł

Maria i Maria

Autor: Anna Zechenter
Podczas niemieckiej okupacji żyły w Krakowie dwie Marie Bożkówny: pierwsza – pochodząca z katolickiej rodziny Bożków; i druga, właściwie Helena Goldstein – uratowana z krakowskiego getta przez przyjaciółkę, która podzieliła się z nią tożsamością, ryzykując życie nie tylko swoje, ale i rodziny.
Maria Kuntaras-Dittberner
Artykuł

Maria Kuntaras-Dittberner

Autor: Paweł Głuszek
Maria Kuntaras-Dittberner w listopadzie 1939 roku przystąpiła do podziemnej „Bojowej Organizacji Wojskowej – Wschód” przyjmując pseudonim „Róża”. Tak rozpoczęła się jej praca w konspiracji i walka z niemieckim okupantem.
Marian Gołębiewski „Ster” – rzecznik porozumienia polsko-ukraińskiego
Biogram / Biografia

Marian Gołębiewski „Ster” – rzecznik porozumienia polsko-ukraińskiego

Autor: Justyna Dudek
Marian Gołębiewski – cichociemny, żołnierz AK/DSZ, członek WiN, długoletni więzień polityczny, opozycjonista związany z „Ruchem” i z ROPCiO. W jego życiorys w czasie II wojny światowej i tuż po jej zakończeniu mocno się wpisały trudne relacje polsko-ukraińskie.
Marianna Krasnodębska (1923-2025)
Biogram / Biografia

Marianna Krasnodębska (1923-2025)

Autor: Marcin Krzysztofik
W godzinach rannych 14 stycznia 2025 r. zmarła Pani Marianna Krasnodębska. Niezwykła kobieta, która swoim życiorysem mogłaby obdzielić kilka osób. Została odznaczona przez izraelski Instytut Yad Vashem Medalem Sprawiedliwy wśród Narodów Świata za ratowanie, wraz z członkami swojej rodziny, Żydów w czasie niemieckiej okupacji.
Masakra więźniów karnego obozu pracy „Liban”
Artykuł

Masakra więźniów karnego obozu pracy „Liban”

Autor: Roman Gieroń
„Kilka z tych zwłok wisiało na drutach ogrodzenia obozowego na tyłach obozu, a kilka wyciągnęliśmy z obozowych dołów kloacznych” – wspominał jeden z pracowników Baudienstu oddelegowany do pozbierania zwłok więźniów zamordowanych w Krakowie pod koniec lipca 1944 r. w obozie karnym zwanym „Libanem”.
Materialne straty wojenne na Pomorzu i Kujawach (1939–1945)
Artykuł

Materialne straty wojenne na Pomorzu i Kujawach (1939–1945)

Autor: Remigiusz Ławniczak
Z powodu zniszczeń dokonanych przez okupanta z lat 1939–1945 w krajobrazie, zabudowie miast, miasteczek i wsi w wielu miejscach powojenne Pomorze i Kujawy nie przypominały już tych z okresu II RP. Niektóre elementy lokalnego krajobrazu, stanowiące o jego wyjątkowości, zniknęły bezpowrotnie.
Męczennicy ziemi nowogródzkiej
Artykuł

Męczennicy ziemi nowogródzkiej

Autor: Kazimierz Krajewski
Losy Polaków na Kresach Północno-Wschodnich nierozerwalnie związane są z Kościołem katolickim. To dzięki Kościołowi kresowa społeczność zachowała świadomość narodową i język polski w latach porozbiorowej niewoli carskiej. Wiele zawdzięczała mu także po odzyskaniu niepodległości w 1918 r.
Miasto skazane na śmierć
Artykuł

Miasto skazane na śmierć

Autor: Paulina Gołębiewska
Furia, z którą Adolf Hitler odnosił się do Warszawy, osiągnęła apogeum w 1944 r., gdy z lubością miał pokazywać swoim gościom w Wilczym Szańcu zdjęcia systematycznie wyburzanego miasta.
Michael Dziewulski. Funkcjonariusz żandarmerii niemieckiej współodpowiedzialny za śmierć rodziny Ulmów
Artykuł

Michael Dziewulski. Funkcjonariusz żandarmerii niemieckiej współodpowiedzialny za śmierć rodziny Ulmów

Autor: Wojciech Hanus
Michael Dziewulski był jednym z pięciu żandarmów niemieckich z posterunku w Łańcucie, którzy 24 marca 1944 r. brali udział w zbrodni na Rodzinie Ulmów i ukrywanych przez nich Żydach.
Michał Stefan Lisowski – pionier lubelskiego harcerstwa 1929-1940
Artykuł

Michał Stefan Lisowski – pionier lubelskiego harcerstwa 1929-1940

Autor: Janusz Kłapeć
Michał Lisowski należy do grona założycieli i propagatorów harcerstwa na Lubelszczyźnie. Niestety nie jest znany szerszemu kręgowi badaczy i historyków chociaż jego zasługi w rozwój harcerstwa, patriotycznego wychowania młodzieży oraz kultury fizycznej jest niepodważalny.
Mieszkańcy gminy Nowy Korczyn niosący pomoc ludności żydowskiej. Wybrane przykłady
Artykuł

Mieszkańcy gminy Nowy Korczyn niosący pomoc ludności żydowskiej. Wybrane przykłady

Autor: Karolina Trzeskowska-Kubasik
Przed II wojną światową Nowy Korczyn zamieszkiwało 4 000 mieszkańców - 75% stanowili Żydzi. Podobnie jak w innych częściach Kreishauptmannschaft Busko, wiosną 1941 r. Niemcy utworzyli w miasteczku getto.
Mieszkańcy Kreishauptmannschaft Busko na robotach przymusowych w III Rzeszy
Artykuł

Mieszkańcy Kreishauptmannschaft Busko na robotach przymusowych w III Rzeszy

Autor: Karolina Trzeskowska-Kubasik
W czasie II wojny światowej praca przymusowa była jedną z głównych niemieckich metod pozyskiwania taniej siły roboczej dla przemysłu i rolnictwa III Rzeszy. Stanowiła zarazem jedną z form eksterminacji ludności polskiej.
Mieszkańcy Kreishauptmannschaft Busko w KL Auschwitz-Birkenau
Artykuł

Mieszkańcy Kreishauptmannschaft Busko w KL Auschwitz-Birkenau

Autor: Karolina Trzeskowska-Kubasik
Z Buska-Zdroju nie odchodziły bezpośrednio transporty do obozów koncentracyjnych. Część więźniów przebywających w buskich więzieniach gestapo przenoszono w tym celu do więzień w Pińczowie lub w Kielcach.
Mieszkańcy Świętokrzyskiego – ofiary niemieckich obozów koncentracyjnych
Artykuł

Mieszkańcy Świętokrzyskiego – ofiary niemieckich obozów koncentracyjnych

Autor: Robert Piwko
14 czerwca 1940 roku miał miejsce pierwszy zbiorowy transport więźniów z Tarnowa do KL Auschwitz. Dla upamiętnienia go corocznie odbywają się spotkania w miejscach skłaniających do zadumy nad losem ofiar niemieckiego terroru. W Kielcach jednym z takich miejsc jest pomnik na Cmentarzu Partyzanckim.
Mieszkańcy wsi zamordowani i represjonowani za pomoc Żydom
Artykuł

Mieszkańcy wsi zamordowani i represjonowani za pomoc Żydom

Autor: Tomasz Domański
„Każdy Polak, który żyda przyjmie i przetrzyma […] staje się karygodnym. Również będzie karany karą śmierci, który uciekłym albo policyjnie niemeldowanym żydom użycza pomieszczenia albo wyżywienia względnie sprzedaje im środki żywnościowe”.
Miłość w czasach totalitaryzmów – Kazimierz i Zofia Moczarscy
Artykuł

Miłość w czasach totalitaryzmów – Kazimierz i Zofia Moczarscy

Autor: Regina Dąbkowska
Ślubne fotografie mają w sobie coś wyjątkowego. Jeśli nie są początkiem, to z pewnością są kolejnym etapem wspólnej podróży. Zdjęcie tych nowożeńców aż kipi od emocji. Zachowują się tak, jak gdyby świat dla nich nie istniał.
Mira Zimińska-Sygietyńska. Aktorka w cieniu wojennej tragedii
Biogram / Biografia

Mira Zimińska-Sygietyńska. Aktorka w cieniu wojennej tragedii

Autor: Wojciech Kujawa
26 stycznia 1997 r. w Warszawie zmarła Mira Zimińska-Sygietyńska. W II RP była wielką gwiazdą polskiej sceny i filmu. Pasmo jej sukcesów przerwał wybuch II wojny światowej. Okupację przeżyła w Warszawie. W 1948 r. wspólnie z Tadeuszem Sygietyńskim założyli Państwowy Zespół Ludowy Pieśni i Tańca „Mazowsze”.
Mord w Ciechanowie
Artykuł

Mord w Ciechanowie

Autor: Elżbieta Strzeszewska
W nocy z 16 na 17 stycznia 1945 r. w Ciechanowie, na dziedzińcu miejscowego ratusza oraz na podwórzu kamienicy przy ul. Śląskiej 7, Niemcy zamordowali ok. 100 przetrzymywanych w ciechanowskich aresztach mężczyzn.
Mord w Rembertowie
Artykuł

Mord w Rembertowie

Autor: Konrad W. Ślusarski
W czerwcu 1944 r. aresztowano dziesięciu członków Szarych Szeregów i Armii Krajowej, w tym trzech Zawiszaków, członków najmłodszej grupy metodycznej w konspiracyjnej organizacji harcerskiej. Wszyscy zostali następnie rozstrzelani przez niemiecką żandarmerię. Najmłodsze ofiary miały jedynie po 13 lat.
Morderca z Płaszowa
Artykuł

Morderca z Płaszowa

Autor: Filip Gańczak
W dniach od 27 sierpnia do 5 września 1946 roku przed Najwyższym Trybunałem Narodowym w Krakowie odbył się proces Amona Götha. W jego wyniku sadystyczny komendant KL Plaszow został skazany na karę śmierci.
Morderstwa na polskich patriotach w Nowym Bytomiu we wrześniu 1939 r.
Artykuł

Morderstwa na polskich patriotach w Nowym Bytomiu we wrześniu 1939 r.

Autor: Grzegorz Bębnik
Kiedy 3 września 1939 r. do Nowego Bytomia weszli członkowie niemieckiej formacji dywersyjnej Freikorps Ebbinghaus, nikt nie przypuszczał jakie okrucieństwo zademonstrują na polskich więźniach. Jeden ze zbrodniarzy uniknął odpowiedzialności, nawet po wojnie.
Mój dziadek nie był nazistą. Rozważania o niemieckiej pamięci
Artykuł

Mój dziadek nie był nazistą. Rozważania o niemieckiej pamięci

Autor: Joanna Lubecka
Najpierw wyparcie zbrodni, a później pamięć powierzchowna i zrytualizowana. Niemcy, wbrew pozorom, do dziś mają kłopot z rozliczeniem się z II wojną światową. Nie przeszkadza im to w odgrywaniu roli moralnego dydaktyka.
Nad Wisłę czy na Planty? Wypoczynek w okupowanym Krakowie
Artykuł

Nad Wisłę czy na Planty? Wypoczynek w okupowanym Krakowie

Autor: Anna Czocher
W Generalnym Gubernatorstwie praca, przede wszystkim fizyczna, miała być podstawowym obowiązkiem Polaków. Wynikało to nie tylko z potrzeb gospodarki wojennej, ale także z politycznych założeń władz niemieckich. Czas wolny stanowił marginalną część tygodnia i roku.
Najważniejszy skok w życiu. Ucieczka Stanisława Marusarza z więzienia
Artykuł

Najważniejszy skok w życiu. Ucieczka Stanisława Marusarza z więzienia

Autor: Ewa Wójcicka
2 lipca 1940 r. Stanisław Marusarz uciekł z więzienia Policji Bezpieczeństwa i Służby Bezpieczeństwa Dystryktu Krakowskiego przy ul. Montelupich w Krakowie. By poznać przyczyny osadzenia polskiego skoczka w tym więzieniu, należy cofnąć się do 1939 roku.
Największa niemiecka zbrodnia na terenie Łodzi. Likwidacja więzienia na Radogoszczu 17/18 stycznia 1945 r.
Artykuł

Największa niemiecka zbrodnia na terenie Łodzi. Likwidacja więzienia na Radogoszczu 17/18 stycznia 1945 r.

Autor: Jakub Parol
Ludność Łodzi w okresie II wojny światowej została bardzo mocno dotknięta zbrodniczą działalnością okupanta hitlerowskiego. Według władz niemieckich miasto miało stać się wzorem niemieckości, zamieszkałym tylko przez Aryjczyków.
Największy „żydowski hotel” w Stanisławowie
Artykuł

Największy „żydowski hotel” w Stanisławowie

Autor: Tomasz Gonet
Tuż po wkroczeniu do Stanisławowa niemieckie władze okupacyjne rozpoczęły zakrojone na szeroką skalę działania wymierzone przeciwko miejscowej społeczności żydowskiej. Grabieżcza polityka okupantów doprowadziła do szybkiej pauperyzacji tej grupy ludności.
Narodowe Siły Zbrojne na Lubelszczyźnie w czasie okupacji niemieckiej
Artykuł

Narodowe Siły Zbrojne na Lubelszczyźnie w czasie okupacji niemieckiej

Autor: Rafał Drabik
Zajęcie Lubelszczyzny we wrześniu i październiku 1939 r. przez Niemców (a także początkowo przez Sowietów) sprawiło, że Polacy jeszcze w październiku podjęli próby stworzenia konspiracji. W ten sposób powstały bardzo liczne organizacje konspiracyjne, w tym podziemne struktury Stronnictwa Narodowego oraz jego wojskowej organizacji – Narodowej Organizacji Wojskowej.
Narodowy Dzień Pamięci Polaków ratujących Żydów pod okupacją niemiecką
Artykuł

Narodowy Dzień Pamięci Polaków ratujących Żydów pod okupacją niemiecką

Autor: Paweł Zielony
24 marca obchodzony jest jako Narodowy Dzień Pamięci Polaków ratujących Żydów pod okupacją niemiecką. Ta forma pamięci o polskich bohaterach została zainicjowana przez prezydenta Andrzeja Dudę, a wprowadzona na mocy ustawy Parlamentu RP z 6 marca 2018 r.
Naród morderców, czyli niektóre ofiary nie zasługują na pamięć
Artykuł

Naród morderców, czyli niektóre ofiary nie zasługują na pamięć

Autor: Michał Chlipała
W czasie pandemii sprawy publikacji historycznych odchodzą na daleki plan życia społecznego. Dlatego też niemal bez echa przeszła premiera książki Jana Grabowskiego Na posterunku. Udział polskiej policji granatowej i kryminalnej w zagładzie Żydów.
Naukowiec w służbie konspiracji
Artykuł

Naukowiec w służbie konspiracji

Autor: Joanna Żelazko
Mimo podpisania 8 maja 1945 r. europejskich porozumień kończących II wojnę światową, w Polsce kontynuowana była walka o kształt polityczny kraju. Prowadzący ją żołnierze byli często tymi samymi ludźmi, którzy walczyli z okupantami w szeregach Polskiego Państwa Podziemnego.
Nielegalne muzykowanie w okupowanym Krakowie
Artykuł

Nielegalne muzykowanie w okupowanym Krakowie

Autor: Anna Czocher
Muzyka, w porównaniu z innymi dziedzinami życia kulturalnego, miała podczas okupacji uprzywilejowaną pozycję. Władze zezwoliły na stosunkowo szeroki zakres jawnej działalności muzycznej.
Niemiecka pacyfikacja dawnych wsi Bielany, Chełm, Olszanica, Przegorzały, Wola Justowska oraz Zwierzyńca
Artykuł

Niemiecka pacyfikacja dawnych wsi Bielany, Chełm, Olszanica, Przegorzały, Wola Justowska oraz Zwierzyńca

Autor: Marcin Kapusta
„Pokój i chwała męczennikom pomordowanym przez Niemców…” – taki napis widnieje na grobie ofiar pacyfikacji, którą Niemcy przeprowadzili 80 lat temu. W nocy z 27 na 28 lipca 1943 r. otoczyli kordonem część Krakowa, położoną pomiędzy Rudawą i Wisłą.
Niemiecka pamiątka w Archiwum IPN
Artykuł

Niemiecka pamiątka w Archiwum IPN

Autor: Mariusz Kwaśniak
12 kwietnia 2017 r. konsul generalny Rzeczypospolitej Polskiej w Monachium Andrzej Osiak przekazał do zasobu archiwalnego IPN dwa albumy ze zdjęciami i sześć krótkich filmów z okresu II wojny światowej. Archiwalia te otrzymał od obywatela Niemiec Ulricha Gauera.
Niemiecka polityka okupacyjna na ziemiach polskich
Artykuł

Niemiecka polityka okupacyjna na ziemiach polskich

Autor: Marek Gałęzowski
Ziemie polskie, które znalazły się pod okupacją niemiecką, podzielono na dwie części. Pomorze, Wielkopolskę, Śląsk, zachodnią część województwa łódzkiego, północne Mazowsze i Suwalszczyznę wcielono do III Rzeszy. Z pozostałych ziem utworzono Generalne Gubernatorstwo ze stolicą w Krakowie, na którego czele stanął rezydujący na Wawelu gubernator Hans Frank.
Niemiecka zbrodnia na rodzinie Szaperów
Artykuł

Niemiecka zbrodnia na rodzinie Szaperów

Autor: Ryszard Kotarba
W maju 1943 r. Niemcy aresztowali w Krakowie rodzinę Szaperów. Antoni Szaper był nauczycielem i społecznikiem. Nie jest jasne, dlaczego padł ofiarą gestapo i zginął wraz z dziećmi w obozie w Płaszowie.
Niemiecki karny obóz pracy w Knyszynie (1941–1944)
Artykuł

Niemiecki karny obóz pracy w Knyszynie (1941–1944)

Autor: Magdalena Dzienis-Todorczuk
Na obszarze Okręgu Białystok Niemcy utworzyli wiele obozów. Jeden z nich mieścił się w Knyszynie.
Niemiecki obóz „Liban” w Krakowie. Praca przymusowa w Generalnym Gubernatorstwie
Artykuł

Niemiecki obóz „Liban” w Krakowie. Praca przymusowa w Generalnym Gubernatorstwie

Autor: Marcin Chorązki
W kamieniołomie w Podgórzu Niemcy założyli 15 kwietnia 1942 r. karny obóz pracy przymusowej Baudienstu. Warunki były tam katastrofalne, a wyżywienie głodowe.
Niemiecki obóz w Żabikowie
Artykuł

Niemiecki obóz w Żabikowie

Autor: Anna Ziółkowska
Więzienie Policji Bezpieczeństwa i Wychowawczy Obóz Pracy w Żabikowie (niem.: Polizeigefängnis der Sicherheitspolizei und Arbeitserziehungslager in Posen-Lenzingen) rozpoczęły funkcjonowanie wiosną 1943 r. Do 27 kwietnia 1944 r. działały równoległe z niemieckim obozem w Forcie VII w Poznaniu, którego były kontynuacją. Obóz w Żabikowie stał się miejsce kaźni wielu polskich konspiratorów.
Niemiecki okupant wobec Żydów w latach 1939–1941
Artykuł

Niemiecki okupant wobec Żydów w latach 1939–1941

Autor: Martyna Grądzka-Rejak, Aleksandra Namysło
II Rzeczpospolita była państwem wielonarodowym. U progu II wojny światowej liczyła niemal 35 mln mieszkańców, z czego ok. 32 proc. (11,2 mln) stanowiły mniejszości narodowe. Wśród nich najliczniejszą grupą po Ukraińcach, przeszło trzymilionową, byli Żydzi. Kres ich tak licznej obecności w Polsce przyniosła II wojna światowa.
Niemieckie egzekucje w lesie koło Lisowa
Artykuł

Niemieckie egzekucje w lesie koło Lisowa

Autor: Karolina Trzeskowska-Kubasik
Eskalacja terroru niemieckiego na terenie Kreishauptmannschaft Busko miała miejsce w latach 1943–1944. Licznych zbrodni Niemcy dokonywali w lasach: Wełeckim, Skrzypiowskim, Włoszczowickim, Widuchowskim czy Koteckim. Kolejnym, zapomnianym miejscem straceń na tym terenie jest las koło Lisowa.
Niemieckie obozy na ziemiach polskich 1939-1945
Artykuł

Niemieckie obozy na ziemiach polskich 1939-1945

Autor: Monika Tomkiewicz
Poniższy tekst ma charakter wprowadzający do tematyki funkcjonowania w latach 1939-1945 niemieckich obozów zlokalizowanych na terytorium Polski w jej obecnych granicach.
Niemieckie obozy pracy w Dziemianach na Kaszubach
Artykuł

Niemieckie obozy pracy w Dziemianach na Kaszubach

Autor: Monika Tomkiewicz
Miejscowość Dziemiany usytuowana na obrzeżach Wdzydzkiego Parku Krajobrazowego, wśród jezior i lasów, stanowi obecnie malowniczą atrakcję turystyczną Kaszub.
Niemieckie taśmy filmowe z czasów wojny odnalezione w Poznaniu
Artykuł

Niemieckie taśmy filmowe z czasów wojny odnalezione w Poznaniu

Autor: Hanna Budzyńska
Poznański muzykolog Marian Sobieski po wojnie powrócił do pracy na Uniwersytecie Poznańskim. W gabinecie przy ul. Wieniawskiego 1 znalazł jednak taśmy filmowe, które nie należały do uczelni. Tak w jego ręce trafiły niemieckie nagrania filmowe z czasów wojny i okupacji.
Niemieckie zbrodnie na kieleckiej wsi
Artykuł

Niemieckie zbrodnie na kieleckiej wsi

Autor: Tomasz Domański
Największy terror okupanci wprowadzili jesienią 1942 r. Ich celem było przede wszystkim ograbienie rolników z produktów żywnościowych, zapewnienie siły roboczej dla gospodarki Rzeszy, a w następnych latach zwalczanie zaplecza polskiej partyzantki.
Niemieckie zbrodnie na Żydach na ziemi łomżyńskiej latem 1941 roku
Artykuł

Niemieckie zbrodnie na Żydach na ziemi łomżyńskiej latem 1941 roku

Autor: Paweł Kornacki
W 1939 r. wschodnia część Polski znalazła się pod okupacją sowiecką. Ziemia łomżyńska była najdalej na zachód wysuniętym obszarem zagarniętym przez ZSRS. Gdy 22 czerwca 1941 r. wybuchła wojna niemiecko-sowiecka, Łomżyńskie niemal natychmiast zostało zajęte przez Niemców. Miesiąc później Adolf Hitler wydał decyzję o utworzeniu Okręgu Białostockiego (Bezirk Bialystok).
Niemiecko-sowiecka wymiana uchodźców wiosną 1940 r.
Artykuł

Niemiecko-sowiecka wymiana uchodźców wiosną 1940 r.

Autor: Marcin Przegiętka
Jak to możliwe, że wiosną 1940 r. Niemcy i ZSRS przeprowadziły wymianę uchodźców-obywateli polskich, pozwalając na powrót do domów niektórym z tych, którzy jesienią 1939 r. uciekali przed frontem?
Nieodebrana legitymacja. Dr Maksymilian Popper
Artykuł

Nieodebrana legitymacja. Dr Maksymilian Popper

Autor: Anna Wardzińska
14 czerwca 1887 roku w Katowicach urodził się Maksymilian Popper, lekarz, syn Józefa Poppera, urzędnika prywatnego, i Klary z domu Aschner.
Nieosądzeni w Norymberdze
Artykuł

Nieosądzeni w Norymberdze

Autor: Sylwia Afrodyta Karowicz-Bienias
Po zakończeniu działań zbrojnych na frontach II wojny światowej w Europie, przywódcy państw alianckich zadecydowali o pociągnięciu do odpowiedzialności funkcjonariuszy hitlerowskich winnych popełnienia najokrutniejszych zbrodni.

Niezabliźniona rana – dobra kultury zrabowane przez Niemców. Rozmowa z Piotrem Majewskim

Autor: Paweł Lekki, Piotr Majewski
Niezakończone rozrachunki
Artykuł

Niezakończone rozrachunki

Autor: Włodzimierz Suleja
Straty demograficzne i materialne poniesione przez Polskę w czasie II wojny światowej – w przeliczeniu na jednego mieszkańca – są największe na tle wszystkich państw biorących w niej udział. Obciążają one przede wszystkim Niemcy, niemniej jednak za znaczną ich część odpowiadają również Sowieci.
Niezłomny. Szkic do portretu. Edward Jan Zajączek (1901–1942)
Biogram / Biografia

Niezłomny. Szkic do portretu. Edward Jan Zajączek (1901–1942)

Autor: Andrzej Grajewski
Stworzył w Domu Polskim w Bielsku (od 1951 r. Bielsko-Biała) ważny ośrodek pracy narodowej na pograniczu Śląska Cieszyńskiego i Małopolski. Męczeńską śmiercią w KL Auschwitz dopełnił życie, w którego centrum zawsze była służba Ojczyźnie.
Nieznane losy podporucznika Raoula Madeły „Paprocia”
Biogram / Biografia

Nieznane losy podporucznika Raoula Madeły „Paprocia”

Autor: Robert Piwko
Raoul Madeła urodził się w styczniu 1914 r. w miejscowości Nowe. Miasteczko to znajduje się obecnie w granicach powiatu świeckiego, w województwie kujawsko-pomorskim.
Nigdy nikt światu nie powtórzy… KL Auschwitz
Artykuł

Nigdy nikt światu nie powtórzy… KL Auschwitz

Autor: Ewa Wójcicka
„Piekło na ziemi”, „fabryka śmierci” – to tylko niektóre określenia KL Auschwitz, niemieckiego obozu koncentracyjnego i zagłady. Tu, w latach 1940-1945, nieludzko gnębiono, katowano, torturowano, poddawano eksperymentom pseudomedycznym Polaków, Żydów, Sinti i Romów oraz osoby innych narodowości z krajów podbitych przez III Rzeszę.
Nikt już nie bawił się, ani nie śpiewał
Artykuł

Nikt już nie bawił się, ani nie śpiewał

Autor: Jerzy Dąbrowski
Kiedy Janina Dobrzecka-Kiwor wspominała dzieciństwo, spędzone w położonym nad Horyniem wsi Diuksyn, odmalowywała obraz rodem z rustykalnej sielanki. Niestety, świat ten załamał się wraz z początkiem II wojny światowej – a na jego gruzach miała rozegrać się krwawa tragedia, która większość jej rodziny i znajomych kosztowała życie.
Nowy <i>Colossus</i>
Artykuł

Nowy Colossus

Autor: Michał Siekierka
Opracowane przez architektów wizualizacje przedstawiają kolosalny pas betonu, wznoszący się nad plażą upstrzoną parasolami i koszami chroniącymi od wiatru. Nad wybrzeżem powiewają nazistowskie flagi, umieszczone na wysokich masztach w czterokilometrowym rzędzie.
O czym pisano na łamach Nowego Kuriera Warszawskiego?
Artykuł

O czym pisano na łamach Nowego Kuriera Warszawskiego?

Autor: Rafał Borkowski
Wraz z utworzeniem na okupowanych ziemiach polskich Generalnego Gubernatorstwa, polskie czasopisma zostały zlikwidowane, a ich miejsce zajęły tytuły podporządkowane władzom niemieckim. Gazety te miały kształtować w polskim społeczeństwie postawy i sposób myślenia pożądane przez okupanta.
O procesie karnym księdza Jana Machy przed sądem niemieckim
Artykuł

O procesie karnym księdza Jana Machy przed sądem niemieckim

Autor: Konrad Graczyk
O północy, 3 grudnia 1942 w katowickim więzieniu przy ul. Mikołowskiej ścięty został gilotyną ksiądz katolicki, Jan Macha. Na śmierć skazał go w lipcu tego samego roku Oberlandesgericht Kattowitz – Wyższy Sąd Krajowy w Katowicach.
Obóz karny w Łopusznie
Artykuł

Obóz karny w Łopusznie

Autor: Tomasz Domański
Jednym z wyznaczników niemieckiej polityki wobec okupowanych ziem polskich był drenaż ludzi i żywności. Tylko z dystryktu radomskiego na przymusowe roboty wysłano ponad 240 tysięcy ludzi.
Obóz KL Auschwitz-Birkenau w oczach więźniów. Zabójstwa ze szczególnym okrucieństwem. Palenie żywych ludzi
Artykuł

Obóz KL Auschwitz-Birkenau w oczach więźniów. Zabójstwa ze szczególnym okrucieństwem. Palenie żywych ludzi

Autor: Zdzisław Jurkowski
W zeznaniach świadków, składanych pod odpowiedzialnością karną, w śledztwach w sprawie zbrodni popełnionych w tym obozie, często znajdujemy informacje o paleniu żywych ludzi. Takie w relacje znajdują się w Żydowskim Instytucie Historycznym oraz w Muzeum KL Auschwitz-Birkenau.
Obóz pracy SS-Lager Sophienwalde i obóz dla kobiet żydowskich <i>Aussenarbeitslager Bruss</i>
Artykuł

Obóz pracy SS-Lager Sophienwalde i obóz dla kobiet żydowskich Aussenarbeitslager Bruss

Autor: Monika Tomkiewicz
W położonej w powiecie kościerskim miejscowości Dziemiany (niem. Sophienwalde) na terenie powstającego poligonu szkoleniowego wojsk SS Sophienwalde Bauleitung der Waffen-SS und Polizei Westpreussen założony został jesienią 1943 r. obóz pracy zwany SS- Lager Sophienwalde.
Obóz przesiedleńczy w Konstantynowie
Artykuł

Obóz przesiedleńczy w Konstantynowie

Autor: Paweł Głuszek
Przez placówkę tą przeszło od 40 do 42 tysięcy osób. Więźniom dokuczały niskie racje żywnościowe, choroby i tragiczne warunki bytowe. Obrazu dopełniało okrucieństwo niemieckich oprawców. Setki osób zmarły na miejscu, dla innych był to jedynie etap w drodze do obozu lub na roboty przymusowe. Szczególnie wysoka śmiertelność panowała wśród licznie przebywających w obozie dzieci.
Obóz przy Przemysłowej w Łodzi – piekło dla najmłodszych
Artykuł

Obóz przy Przemysłowej w Łodzi – piekło dla najmłodszych

Autor: Tomasz Toborek
Obóz przy ulicy Przemysłowej w Łodzi – pod taką nazwą przeszło do historii jedyne w swoim rodzaju miejsce, w którym w czasie II wojny światowej Niemcy ulokowali wyłącznie polskie dzieci.
Obóz w Potulicach (1941-1945)
Artykuł

Obóz w Potulicach (1941-1945)

Autor: Izabela Mazanowska
Polityka władz niemieckich w czasie II wojny światowej w odniesieniu do Pomorza Gdańskiego miała doprowadzić do całkowitego „odpolszczenia” tych ziem. Uważano, że są one rdzennie niemieckie i po 1939 r. zamierzano uczynić wszystko, aby stały się integralną częścią III Rzeszy. W pierwszej kolejności na masową skalę eksterminowano Polaków uznanych za wrogów państwa niemieckiego.