Proszę czekać,
trwa ładowanie strony...

„<i>Polnische Bürgermeister und der Holocaust: Besatzung, Verwaltung und Kollaboration</i>” – fałszywy obraz Holokaustu
DLA WNIKLIWYCH
Artykuł

„Polnische Bürgermeister und der Holocaust: Besatzung, Verwaltung und Kollaboration” – fałszywy obraz Holokaustu

Autor: Michał Szukała
Badania stosunków polsko-żydowskich w czasie II wojny światowej niezmiennie wywołują zainteresowanie i ogromne dyskusje, nie tylko w wąskim gronie historyków, ale również polityków i publicystów. Szczególne emocje wzbudza stawiany przez część historyków fałszywy zarzut masowego udziału Polaków w podjętej przez Niemców eksterminacji ludności żydowskiej.
„Bo dawał Żydom chleb”. Tadeusz Nowak ps. Szperacz (Skarżysko-Kamienna)
Audio/Video

„Bo dawał Żydom chleb”. Tadeusz Nowak ps. Szperacz (Skarżysko-Kamienna)

Autor: Tomasz Domański
Jednym z tych, którzy położyli na szali własne życie by ratować Żydów był Tadeusz Nowak - ślusarz remontowy ze skarżyskiego Hasagu, a jednocześnie żołnierz Armii Krajowej pod pseudonimem „Szperacz”. W AK dowodził grupą przerzutową amunicji. Poza tym członkowie grupy, w tym Nowak, zajmowali się przerzutem żywności dla Żydów.
„Dla nas była ona zawsze Kasią”. Pomoc udzielana żydowskiej rodzinie Mehlów przez Katarzynę Bydoń w świetle relacji Charlotte Kluger
WARTO WIEDZIEĆ
Artykuł

„Dla nas była ona zawsze Kasią”. Pomoc udzielana żydowskiej rodzinie Mehlów przez Katarzynę Bydoń w świetle relacji Charlotte Kluger

Autor: Roman Gieroń
We wrześniu 1967 r. do Instytutu Yad Vashem zgłosiła się ocalała z Holokaustu Charlotte Kluger, sprzedawczyni w sklepie porcelany w mieście Lynn, znajdującym się w stanie Massachusetts w USA.
Audio/Video

„Historia jednej zbrodni” to film, który nie tylko stawia czoło trudnym pytaniom o moralność, bohaterstwo i konsekwencje wojennej brutalności, ale i zanurza odbiorców w kontrowersje dotyczące pamięci historycznej i denazyfikacji Niemiec.

Autor: Mateusz Szpytma, Maciej Korkuć
„Opiekowali się mną serdecznie i nigdy nie zmienili swojego dobrego stosunku do mnie”. Historia Sabiny Honigwachs. Z dziejów pomocy Żydom.
TYLKO U NAS
Artykuł

„Opiekowali się mną serdecznie i nigdy nie zmienili swojego dobrego stosunku do mnie”. Historia Sabiny Honigwachs. Z dziejów pomocy Żydom.

Autor: Michał Kalisz
Aby uratować z Holokaustu jedną osobą, czasem potrzebna była współpraca, zaangażowanie i zaufanie dziesiątek osób. Dzieje ukrywania Sabiny Honigwachs z powiatu gorlickiego pokazują jak trudnym przedsięwzięciem było ocalenie choćby jednego istnienia ludzkiego.
„Sprawiedliwe” siostry - Maria Dyrda i Klara Zroski
TYLKO U NAS
Artykuł

„Sprawiedliwe” siostry - Maria Dyrda i Klara Zroski

Autor: Aleksandra Namysło
Mira Rembiszewska urodziła się w 1938 r. w Będzinie. Tu także, już podczas wojny, przyszła na świat Lusia Taus. Obie podczas okupacji niemieckiej skazane na Zagładę, zostały szczęśliwie ocalone przez dwie siostry, z domu Madejskie – mieszkankę Sosnowca Marię Dyrda i Klarę Zroską z Chorzowa.
„Zadanie bezwarunkowo miłe Bogu” . Polscy duchowni ratujący na Węgrzech ludność żydowską
DLA WNIKLIWYCH
Artykuł

„Zadanie bezwarunkowo miłe Bogu” . Polscy duchowni ratujący na Węgrzech ludność żydowską

Autor: Tomasz Kurpierz
Wśród około siedemdziesięciu tysięcy polskich uchodźców, którzy w czasie II wojny światowej znaleźli schronienie na Węgrzech, było kilka tysięcy osób narodowości żydowskiej. Pomagali im również polscy duchowni.
„Żal było mi tych ludzi, chcieli żyć.” Rodzina Kobylców z Michałkowic z pomocą Żydom
TYLKO U NAS
Artykuł

„Żal było mi tych ludzi, chcieli żyć.” Rodzina Kobylców z Michałkowic z pomocą Żydom

Autor: Aleksandra Namysło
1 sierpnia 1943 r. Niemcy rozpoczęli akcje likwidacji dwóch największych gett w rejencji katowickiej, w Będzinie i Sosnowcu, wywożąc ich mieszkańców do znajdującego się około 50 km na południe KL Auschwitz. Żydzi próbowali przetrwać wysiedlenie ukrywając się w przygotowanych wcześniej bunkrach.
<i>Kto nie potępia – ten przyzwala</i>. „Protest” Zofii Kossak-Szczuckiej
WARTO WIEDZIEĆ
Artykuł

Kto nie potępia – ten przyzwala. „Protest” Zofii Kossak-Szczuckiej

Autor: Martyna Grądzka-Rejak
W upalne lato, kilka tygodni po rozpoczęciu tzw. Wielkiej Akcji, deportacji Żydów z getta warszawskiego do obozu zagłady Treblinka II, pisarka i działaczka społeczna Zofia Kossak-Szczucka oraz inni członkowie Frontu Odrodzenia Polski przygotowali ulotkę „Protest”. 11 sierpnia 1942 r. konspiracyjnie dystrybuowano ją na ulicach okupowanej Warszawy.
<i>Władysław Kosiba dał mi szklankę mleka i kawałek chleba</i>…. Zapomniana karta ratowania Żydów w Bieczu
TYLKO U NAS
Artykuł

Władysław Kosiba dał mi szklankę mleka i kawałek chleba…. Zapomniana karta ratowania Żydów w Bieczu

Autor: Michał Kalisz
Historia Izaaka Götza z Biecza, która stała się kanwą poniższego tekstu jest jedną z wielu jakie wydarzyły się w czasie II wojny światowej. Człowiek podał pomocną dłoń drugiemu człowiekowi, który był w potrzebie, Polak pomógł Żydom.
1 maja 1962 roku – początek upamiętniania Sprawiedliwych wśród Narodów Świata
TYLKO U NAS
Artykuł

1 maja 1962 roku – początek upamiętniania Sprawiedliwych wśród Narodów Świata

Autor: Szymon Pietrzykowski
Dyskusje o Sprawiedliwych w Polsce, i nie tylko, często toczą się z pominięciem genezy i specyfiki tego odznaczenia.
97 sprawiedliwych. Pacyfikacja Białki za pomoc ukrywającym się Żydom i jeńcom sowieckim
TYLKO U NAS
Artykuł

97 sprawiedliwych. Pacyfikacja Białki za pomoc ukrywającym się Żydom i jeńcom sowieckim

Autor: Rafał Drabik
Białka to niewielka wieś położona obecnie w gminie Dębowa Kłoda, w pow. parczewskim. 7 grudnia 1942 r. na zawsze zmienił historię tej miejscowości. W wyniku brutalnej pacyfikacji zamordowano 97 Polaków i ukrywającą się we wsi Żydówkę.
Akcja „Reinhardt” na prowincji. Przykład Markowej
POLECAMY
Artykuł

Akcja „Reinhardt” na prowincji. Przykład Markowej

Autor: Mateusz Szpytma
Holocaust nie był przejawem spontanicznych działań takich czy innych grup narodowościowych. Był efektem działalności państwa – Rzeszy Niemieckiej – które podjęło ludobójcze decyzje i użyło całej swojej potęgi, aby wymordować naród żydowski.
Akcja paczkowa Polskiego Komitetu Pomocy Uchodźcom w Portugalii na rzecz Żydów w Generalnym Gubernatorstwie
TYLKO U NAS
Artykuł

Akcja paczkowa Polskiego Komitetu Pomocy Uchodźcom w Portugalii na rzecz Żydów w Generalnym Gubernatorstwie

Autor: Alicja Gontarek
Podczas drugiej wojny światowej Portugalia stała się bardzo ważnym krajem, w którym po ewakuacji rządu polskiego z Francji w 1940 r. znalazło się wielu polskich uchodźców, w tym także kierownicy państwa polskiego.
Anna i Sara. Anna Bogdanowicz (Jasło i Kielce)
Audio/Video

Anna i Sara. Anna Bogdanowicz (Jasło i Kielce)

Autor: Edyta Krężołek
6 listopada 1942 roku Anna Bogdanowicz, wraz z mężem i synem Antonim, została aresztowana. Oskarżono ją o pomoc w zorganizowaniu ucieczki Sary Diller z getta. Marceli Bogdanowicz wraz synem zostali zwolnieni po przesłuchaniu. Annę, która przypuszczalnie wzięła na siebie całą winę, osadzono w więzieniu w Kielcach, a 16 grudnia 1942 roku przetransportowano do Auschwitz. O determinacji i poświęceniu Polki, która w 1942 roku ocaliła Żydówkę z jasielskiego getta mówi Edyta Krężołek.
Anna Poray-Wybranowska. Zachować ślad
POLECAMY
Artykuł

Anna Poray-Wybranowska. Zachować ślad

Autor: Robert Buliński
Anna Poray-Wybranowska, polska działaczka społeczna na emigracji, przez wiele lat zajmowała się dokumentowaniem relacji o pomocy udzielanej ludności żydowskiej przez Polaków podczas II wojny światowej.
Błogosławieni Sprawiedliwi. Życiorys Józefa i Wiktorii Ulmów oraz ich rodziny
POLECAMY
Artykuł

Błogosławieni Sprawiedliwi. Życiorys Józefa i Wiktorii Ulmów oraz ich rodziny

Autor: Mateusz Szpytma
Dlaczego, ryzykując życie, zdecydowali się na tak heroiczny krok? Historykowi trudno jest odpowiedzieć na to pytanie, ponieważ – co zrozumiałe – nie dzielili się niepotrzebnie swoimi motywacjami. Pewne światło rzucają na to zakreślone w należącej do Ulmów Ewangelii przypowieści o Miłosiernym Samarytaninie oraz inny fragment o miłości bliźniego.
Bohater nie bierze się znikąd. Zanim Henryk Sławik ratował Żydów w czasie wojny
TYLKO U NAS
Artykuł

Bohater nie bierze się znikąd. Zanim Henryk Sławik ratował Żydów w czasie wojny

Autor: Tomasz Kurpierz
Henryk Sławik, jeden z największych Sprawiedliwych wśród Narodów Świata, skazany był na zapomnienie – na tyle skutecznie, że jego nazwisko jeszcze kilka lat temu niewiele mówiło nawet na Górnym Śląsku, regionie, w którym żył i pracował przez cały okres międzywojenny.
Boży szaleniec w czasach Zagłady. Zofia Kossak-Szczucka
POLECAMY
Biogram / Biografia

Boży szaleniec w czasach Zagłady. Zofia Kossak-Szczucka

Autor: Paweł Skibiński
Była wybitną, uznaną pisarką katolicką. W czasie wojny organizowała z bezgranicznym poświęceniem konspiracyjną pomoc charytatywną, zwłaszcza dla Żydów.
Bronisława Otwinowska. Sprawiedliwa z Horodenki
WARTO WIEDZIEĆ
Artykuł

Bronisława Otwinowska. Sprawiedliwa z Horodenki

Autor: Tomasz Gonet
Maria Otwinowska z domu Muciek w czasie II wojny światowej mieszkała w Horodence. Przed wybuchem wojny było to malownicze miasto powiatowe położone w województwie stanisławowskim. Blisko trzydzieści procent jego mieszkańców stanowili Żydzi, którzy wraz z Ukraińcami i Polakami tworzyli wielokulturową mozaikę miasta, charakterystyczną dla południowo-wschodnich kresów II Rzeczypospolitej.
Bunkier pod łóżkiem. Rodzina Kobylców ze Śląska
Audio/Video

Bunkier pod łóżkiem. Rodzina Kobylców ze Śląska

Autor: Aleksandra Namysło
Na początku Mieczysław Kobylec, w tajemnicy przed bliskimi, ukrył w swoim domu młodą żydowską dziewczynę. Kiedy o całej sprawie dowiedzieli się jego rodzice podjęli decyzję o budowie bunkra w kuchni pod podłogą. Przygotowano go bardzo starannie. Piotr Kobylec wykorzystał doświadczenie zdobyte na kopalni. Zamaskowane wejście znajdowało się pod łóżkiem. Historię śląskiej rodziny, która w swoim mieszkaniu udzieliła schronienia w sumie ok. 70 Żydom opowiada Aleksandra Namysło.
Całą trójkę zastrzelili. Stanisława i Halina Kamińskie (Sosnowica k. Włodawy)
Audio/Video

Całą trójkę zastrzelili. Stanisława i Halina Kamińskie (Sosnowica k. Włodawy)

Autor: Janusz Kłapeć
W listopadzie 1942 r. wszystkich Żydów przeniesiono do getta we Włodawie. Stąd – wraz z ostatnimi Żydami z Włodawy – zostali wywiezieni do niemieckich obozów zagłady w Treblince oraz Sobiborze. Przed wywózką znaczna grupa młodych ludzi zbiegła do okolicznych lasów. Części z nich udało się przetrwać do końca wojny. O Stanisławie Kamińskiej i jej córce Halinie, zamordowanych za pomoc Żydowi opowiada Janusz Kłapeć.
Chcieli pomóc. Rodzina Klepadłów
DLA WNIKLIWYCH
Artykuł

Chcieli pomóc. Rodzina Klepadłów

Autor: Magdalena Dzienis-Todorczuk
Ta historia nie ma szczęśliwego zakończenia. Zginęli i ukrywający się Żydzi, i dwaj Polacy, którzy udzielili im schronienia. Szczegóły znamy dziś dzięki powojennym zeznaniom świadków.
Czerwone korale. Egzekucja w Wolicy i Wierzbicy
Audio/Video

Czerwone korale. Egzekucja w Wolicy i Wierzbicy

Autor: Martyna Grądzka-Rejak
Egzekucja w Wolicy i Wierzbicy była jedną z największych egzekucji na terenie Generalnego Gubernatorstwa, wykonaną na osobach udzielających pomocy Żydom. Po wojnie ciała Kucharskich przeniesiono na cmentarz w Kozłowie. Na wniosek Piotra Książka, wnuka zamordowanego Piotra Książka, Oddziałowe Biuro Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN w Krakowie przeprowadziło 24 maja 2022 r. ekshumację szczątków czterech osób z rodziny Książków. Natrafiono przy tym na czerwone korale jednej z ofiar, prawdopodobnie Julii. O niemieckim mordzie dokonanym na Polakach, którzy ratowali Żydów opowiada Martyna Grądzka-Rejak.
Czerwone korale. Egzekucja w Wolicy i Wierzbicy
Audio/Video

Czerwone korale. Egzekucja w Wolicy i Wierzbicy

Egzekucja w Wolicy i Wierzbicy była jedną z największych egzekucji na terenie Generalnego Gubernatorstwa, wykonaną na osobach udzielających pomocy Żydom. Po wojnie ciała Kucharskich przeniesiono na cmentarz w Kozłowie. Na wniosek Piotra Książka, wnuka zamordowanego Piotra Książka, Oddziałowe Biuro Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN w Krakowie przeprowadziło 24 maja 2022 r. ekshumację szczątków czterech osób z rodziny Książków. Natrafiono przy tym na czerwone korale jednej z ofiar, prawdopodobnie Julii. O niemieckim mordzie dokonanym na Polakach, którzy ratowali Żydów opowiada Martyna Grądzka-Rejak.
Doktor Antoni Docha. Sprawiedliwy lekarz Grodzieńszczyzny
DLA WNIKLIWYCH
Artykuł

Doktor Antoni Docha. Sprawiedliwy lekarz Grodzieńszczyzny

Autor: Jakub Gołębiewski
Pewnego dnia doktor Antoni Docha otrzymał gryps: „Panie kolego, jeśli jesteś chrześcijaninem, jeżeli wierzysz w Boga, musisz nam pomóc”. Tak zaczęła się jego niezwykła misja ratowania Żydów.
Dwa lata w śmiertelnym zagrożeniu. Pomoc rodziny Lubaszków dla rodziny Różańskich w Karolinie pod Mińskiem Mazowieckim
TYLKO U NAS
Artykuł

Dwa lata w śmiertelnym zagrożeniu. Pomoc rodziny Lubaszków dla rodziny Różańskich w Karolinie pod Mińskiem Mazowieckim

Autor: Damian Sitkiewicz
Mińsk Mazowiecki to miasto powiatowe leżące około 40 km na wchód od Warszawy. W 1930 r. zamieszkiwało go blisko 13 500 osób, z czego około 5000 to ludność żydowska.
Dyplomaci ratujący Żydów: Wallenberg, Sławik i Sugihara
TYLKO U NAS
Artykuł

Dyplomaci ratujący Żydów: Wallenberg, Sławik i Sugihara

Autor: Roman Gieroń
„Kto ratuje jedno życie, jakby świat cały ratował” – czytamy na dyplomach nadawanych przez Yad Vashem. Podczas drugiej wojny światowej niektórzy przedstawiciele dyplomatyczni ratowali tysiące „światów”. Wiedza o ich czynach jest ciągle niedostateczna.
Audio/Video

Egzekucja w Wolicy i Wierzbicy była jedną z największych egzekucji na terenie Generalnego Gubernatorstwa, wykonaną na osobach udzielających pomocy Żydom. O tym niemieckim mordzie dokonanym na Polakach, którzy ratowali żydowskich współobywateli opowiada Martyna Grądzka-Rejak.

Autor: Martyna Grądzka-Rejak
Audio/Video

Fałszywe dokumenty. Na ratunek Żydom

Grupa Ładosia
WARTO WIEDZIEĆ
Artykuł

Grupa Ładosia

Autor: Jerzy Dąbrowski
Gdy świat zachodni nie chciał słyszeć o zagładzie Żydów, polscy dyplomaci ruszyli do brawurowej akcji ratowania tysięcy ludzi przed pewną śmiercią.
Henryk Sławik i József Antall
DLA WNIKLIWYCH
Artykuł

Henryk Sławik i József Antall

Autor: Tomasz Kurpierz
Gdy w drodze do więzienia Węgier József Antall chciał podziękować Henrykowi Sławikowi za uratowanie życia, ten powiedział szeptem: „Tak odpłaca się Polska!”.
Heroizm przezwyciężył lęk
POLECAMY
Wywiad

Heroizm przezwyciężył lęk

Autor: Mateusz Szpytma, Jan M. Ruman
„Ulmowie pokazują represyjność machiny niemieckiej wobec Polaków. U nas śmierć była karą za wiele czynów. Jest nadzieja, że ludzie na całym świecie za pośrednictwem Ulmów poznają też inne historie Polaków ratujących Żydów” – mówi Mateusz Szpytma, wiceprezes Instytutu Pamięci Narodowej.
Hipolit Aleksandrowicz – ziemianin pomagający Żydom na ziemi dobrzyńskiej
POLECAMY
Artykuł

Hipolit Aleksandrowicz – ziemianin pomagający Żydom na ziemi dobrzyńskiej

Autor: Kinga Czechowska
Niewiele znamy przypadków pomocy Żydom przez przedstawicieli ziemiaństwa. Tym ciekawsza staje się historia hr. Hipolita Aleksandrowicza, posiadacza dóbr w ziemi dobrzyńskiej, który w trakcie niemieckiej okupacji wykorzystywał swą pozycję i majątek, by pomagać zarówno okolicznym Polakom, jak i Żydom.
Historia Ignacego Barskiego (1893-1963)
DLA WNIKLIWYCH
Biogram / Biografia

Historia Ignacego Barskiego (1893-1963)

Autor: Rafał Drabik
Choć jego dokonania były duże, Barski jest dziś postacią zupełnie zapomnianą. W starszej literaturze przedmiotu, w kontekście jego zaangażowania w pomoc Żydom, jest zaledwie wzmiankowany, i nikt dotąd nie zajął się analizą jego wkładu w działalność Żegoty – jedynej w Europie organizacji konspiracyjnej, która wyspecjalizowała się w ratowaniu Żydów pod okupacją niemiecką.
Historia pomocy udzielonej Matyldzie Engelman i jej córce przez Mariana Dworczyka – lekarza Sanatorium „Górka” w Busku-Zdroju
TYLKO U NAS
Artykuł

Historia pomocy udzielonej Matyldzie Engelman i jej córce przez Mariana Dworczyka – lekarza Sanatorium „Górka” w Busku-Zdroju

Autor: Karolina Trzeskowska-Kubasik
Pomysłodawcą i budowniczym Sanatorium „Górka” w Busku-Zdroju był dr Szymon Starkiewicz. W 1926 r. szpital przyjął pierwszych pacjentów. We wrześniu 1939 r. na „Górkę” zwożono rannych cywili oraz żołnierzy Wojska Polskiego.
Historia z puszki piwa
WARTO ZAJRZEĆ
Artykuł

Historia z puszki piwa

Autor: Dariusz Dąbrowski
W jaki sposób przekazywać historię osobom, które dotąd się nią nie interesowały? Czy etykieta z puszki piwa to dobry sposób przekazu istotnych spraw z naszych dziejów?
Hrabina Erzsébet Szapáry. Opiekunka polskich uchodźców na Węgrzech w latach 1939-1944
TYLKO U NAS
Biogram / Biografia

Hrabina Erzsébet Szapáry. Opiekunka polskich uchodźców na Węgrzech w latach 1939-1944

Autor: Maria Zima-Marjańska
Po wybuchu II wojny światowej tysiące Polaków, dzięki funkcjonującej ponownie od marca 1939 roku granicy polsko-węgierskiej, znalazło na Węgrzech schronienie i drugi dom na czas wojny. Pomimo że Węgrzy byli sojusznikami Hitlera, nie sprzeniewierzyli się idei polsko-węgierskiego braterstwa.
Irena Sendlerowa. „Żałuję tylko jednej rzeczy”
POLECAMY
Biogram / Biografia

Irena Sendlerowa. „Żałuję tylko jednej rzeczy”

Autor: Ewa Wójcicka
Mówiła o sobie: „Nie jestem bohaterką, robiłam zwyczajną rzecz”. Szacuje się, że ocaliła życie 2,5 tysiąca dzieci żydowskich. 19 października 1965 r. otrzymała tytuł Sprawiedliwy wśród Narodów Świata nadawany przez Yad Vashem.
Audio/Video

Jak Franciszek i Stanisława Andrzejczykowie próbowali ocalić bezbronnych Żydów? Jak udawało się im zapewnić żywność dla ukrywanych? Co stało się z rodziną, gdy cały jej dobytek trafił w ręce niemieckich okupantów? Kolejna część serii „Nie tylko Ulmowie”.

Autor: Sebastian Pilarski
Jak ocalono żydowskiego chłopca
POLECAMY
Artykuł

Jak ocalono żydowskiego chłopca

Autor: Anna Pyżewska
Jesienią 1942 r. piętnastoletni Arie Fajwiszys znalazł się w pociągu wiozącym do Treblinki setki Żydów z warszawskiego getta. Zdarzył się cud: chłopiec ocalał. Było to możliwe dzięki pomocy wielu osób, które napotkał na swej drodze. Tą najważniejszą był katolicki ksiądz – Stanisław Falkowski.
Audio/Video

Jak Władysława i Stanisław Krysiewiczowie próbowali ocalić życie bezbronnych Żydów? Dlaczego małżeństwo zostało rozdzielone? Czy dzieci Krysiewiczów miały szansę przeżyć? Historię przedstawia dr hab. Sebastian Piątkowski.

Autor: Sebastian Piątkowski
Jedenaste: przyjmij bliźniego pod swój dach
DLA WNIKLIWYCH
Artykuł

Jedenaste: przyjmij bliźniego pod swój dach

Autor: Anna Zechenter
Od 4 lutego 1944 r., kiedy Niemcy aresztowali Katarzynę Filipek z Tokarni, do jesieni 1985 r., gdy odkryto tajemnicę leśnej mogiły pod Ludźmierzem, dzieci Katarzyny nie wiedziały, jaki los spotkał ich matkę.
Kościół ratujący Żydów
POLECAMY
Artykuł

Kościół ratujący Żydów

Autor: ks. Jarosław Wąsowicz SDB
Wielu jakby dziś nie pamięta, że podczas wojny wszyscy obywatele Polski podlegali okupacyjnemu terrorowi. Pewnie stąd pytania, czy ówczesna pomoc Kościoła dla Żydów była wystarczająca. Dobrze jest więc przypominać o skali represji wobec Kościoła i o skali pomocy, jakiej mimo to udzielał on Żydom.
Kryjówka odnaleziona w Otwocku. „Jeśli człowiek ratuje jedno życie, to jakby uratował cały świat…”
O TYM SIĘ MÓWI
Artykuł

Kryjówka odnaleziona w Otwocku. „Jeśli człowiek ratuje jedno życie, to jakby uratował cały świat…”

Autor: Tomasz Sikorski
Do zastępcy prezesa Instytutu Pamięci Narodowej dr. Mateusza Szpytmy 20 grudnia 2018 r. zadzwoniła pani Joanna Bąk, „Członek-Potomek” Polskiego Towarzystwa Sprawiedliwych wśród Narodów Świata, wnuczka odznaczonych medalem nadawanym przez Instytut Yad Vashem.
Kryjówki dla Żydów
WARTO WIEDZIEĆ
Artykuł

Kryjówki dla Żydów

Autor: Tomasz Domański
Badania naukowe prowadzone w zakresie polskiej pomocy świadczonej Żydom podczas niemieckiej okupacji wyraźnie przekonują, że najwięcej takich przypadków miało miejsce na wsiach. Tam też najczęściej dochodziło do krwawych represji za pomoc Żydom wymierzanych przez lokalne jednostki niemieckiej policji porządkowej.
Lipa Schumer. Lekarz uratowany z Holokaustu
POLECAMY
Artykuł

Lipa Schumer. Lekarz uratowany z Holokaustu

Autor: Anna Wardzińska
20 lipca 1887 roku w Bursztynie w powiecie Rohatyn urodził się Lipa Schumer, doktor wszech nauk lekarskich, syn Issera Franzosa, kupca z Kołomyi, i Rosy Schumer.
Losy uratowanych dzieci żydowskich. Cztery bardzo smutne historie
WARTO WIEDZIEĆ
Artykuł

Losy uratowanych dzieci żydowskich. Cztery bardzo smutne historie

Autor: Paweł Kornacki
W polskich rodzinach przechowały się setki, tysiące żydowskich dzieci. Po wojnie każde z nich było na wagę złota dla odradzającej się społeczności żydowskiej. Były one jednak bezcenne także dla wielu spośród przybranych rodziców. Fakt ten musiał zrodzić konflikt.
Ludobójstwo niemieckie na polskich Żydach
Z PODRĘCZNIKA HISTORII
Artykuł

Ludobójstwo niemieckie na polskich Żydach

Autor: Marek Gałęzowski
Decyzja o kapitulacji Warszawy we wrześniu 1939 r. przypadła w wigilię żydowskiego Święta Szałasów. Tego dnia samoloty niemieckie zrzuciły ulotki, w których znalazły się słowa: „Wesołych Świąt Żydzi. Niemiecki Wehrmacht pozdrawia Was i życzy Wesołych Świąt”.
Marciniakowie – jedna z wielu polskich rodzin zamordowanych za ratowanie Żydów
TYLKO U NAS
Artykuł

Marciniakowie – jedna z wielu polskich rodzin zamordowanych za ratowanie Żydów

Autor: Marcin Krzysztofik
W czasie II wojny światowej wśród ofiar niemieckich zbrodni znalazło się wiele polskich rodzin. Często ich dramat dopełnił się po jej zakończeniu, w związku z oporem stawianym komunizmowi, instalowanemu na ziemiach polskich pod groźbą sowieckich bagnetów. Takie m.in. były losy rodziny Marciniaków, którzy stali się ofiarą dwóch totalitaryzmów – niemieckiego i komunistycznego.
Maria i Maria
POLECAMY
Artykuł

Maria i Maria

Autor: Anna Zechenter
Podczas niemieckiej okupacji żyły w Krakowie dwie Marie Bożkówny: pierwsza – pochodząca z katolickiej rodziny Bożków; i druga, właściwie Helena Goldstein – uratowana z krakowskiego getta przez przyjaciółkę, która podzieliła się z nią tożsamością, ryzykując życie nie tylko swoje, ale i rodziny.
Maria Śpiewak „Mala” – żołnierz AK i więzień polityczny
DLA WNIKLIWYCH
Artykuł

Maria Śpiewak „Mala” – żołnierz AK i więzień polityczny

Autor: Joanna Żelazko
Przejawów szczególnej surowości sądów „ludowego” państwa doświadczali bardzo często ci, którzy w czasie II wojny światowej wykazali się bohaterską postawą wobec wroga. Jedną z ofiar tego systemu była piotrkowianka – Maria Magdalena Śpiewak, z domu Justyna.
Marianna Krasnodębska (1923-2025)
TYLKO U NAS
Biogram / Biografia

Marianna Krasnodębska (1923-2025)

Autor: Marcin Krzysztofik
W godzinach rannych 14 stycznia 2025 r. zmarła Pani Marianna Krasnodębska. Niezwykła kobieta, która swoim życiorysem mogłaby obdzielić kilka osób. Została odznaczona przez izraelski Instytut Yad Vashem Medalem Sprawiedliwy wśród Narodów Świata za ratowanie, wraz z członkami swojej rodziny, Żydów w czasie niemieckiej okupacji.
Matka czwórki dzieci. Rodzina Strutyńskich z Drohobycza
Audio/Video

Matka czwórki dzieci. Rodzina Strutyńskich z Drohobycza

Autor: Wojciech Hanus
Wiosną 1942 r. do Marii Strutyńskiej z prośbą o pomoc zwróciła się Mina Hennefeld, żona znajomego Żyda, który zginął wkrótce po nastaniu okupacji niemieckiej. Polka, przejęta jej losem, zdecydowała się przyjąć ją pod swój dach wraz z córką Lidią i kuzynką Szanką Kluberg. Z czasem — na prośbę Miny — Maria ukryła także w swoim domu jej rodziców i troje rodzeństwa: Lolka, Frydę i Sabinę Zussman, która z kolei miała dwójkę dzieci. Polka postanowiła pomóc także swojej przyjaciółce Gustawie Liberman, jej siostrze Sabinie i jej mężowi. Łącznie w domu Marii znalazło schronienie 13 osób. O niemieckim mordzie dokonanym na Polce, która przyjęła do swojego domu kilkunastu zagrożonych Żydów, opowiada Wojciech Hanus.
Matka i córka - zamordowane za pomoc Żydowi
POLECAMY
Artykuł

Matka i córka - zamordowane za pomoc Żydowi

Autor: Mariusz Sawa
W okresie okupacji niemieckiej na placu koło młyna w Sosnowicy zostały zamordowane przez Niemców dwie kobiety, Stanisława Kamińska i jej córka Halina. Była to kara za pomoc, również wówczas zabitemu, nieznanemu z nazwiska Żydowi.
Mieszkańcy Buska-Zdroju niosący pomoc ludności żydowskiej. Wybrane przykłady
DLA WNIKLIWYCH
Artykuł

Mieszkańcy Buska-Zdroju niosący pomoc ludności żydowskiej. Wybrane przykłady

Autor: Karolina Trzeskowska-Kubasik
W czasie okupacji niemieckiej na terenach Kreishautpmannschaft Busko przebywało ok. 26 tysięcy Żydów. Część mieszkańców tego powiatu, ryzykując swoje i swoich rodzin życie, udzielała pomocy prześladowanym przez Niemców Żydom. Wśród niosących pomoc znajdowały się też osoby zamieszkujące Busko-Zdrój.
Mieszkańcy gminy Nowy Korczyn niosący pomoc ludności żydowskiej. Wybrane przykłady
TYLKO U NAS
Artykuł

Mieszkańcy gminy Nowy Korczyn niosący pomoc ludności żydowskiej. Wybrane przykłady

Autor: Karolina Trzeskowska-Kubasik
Przed II wojną światową Nowy Korczyn zamieszkiwało 4 000 mieszkańców - 75% stanowili Żydzi. Podobnie jak w innych częściach Kreishauptmannschaft Busko, wiosną 1941 r. Niemcy utworzyli w miasteczku getto.
Mieszkańcy wsi zamordowani i represjonowani za pomoc Żydom
O TYM SIĘ MÓWI
Artykuł

Mieszkańcy wsi zamordowani i represjonowani za pomoc Żydom

Autor: Tomasz Domański
„Każdy Polak, który żyda przyjmie i przetrzyma […] staje się karygodnym. Również będzie karany karą śmierci, który uciekłym albo policyjnie niemeldowanym żydom użycza pomieszczenia albo wyżywienia względnie sprzedaje im środki żywnościowe”.
Najmłodszy miał roczek. Rodzina Kowalskich i jej sąsiedzi (Stary Ciepielów i Rekówka k. Radomia)
Audio/Video

Najmłodszy miał roczek. Rodzina Kowalskich i jej sąsiedzi (Stary Ciepielów i Rekówka k. Radomia)

Autor: Sebastian Piątkowski
Rankiem 6 grudnia 1942 r. niemieccy żandarmi otoczyli 3 gospodarstwa we wsi. Pierwsze z nich należało do Adama i Bronisławy Kowalskich, wychowujących sześcioro dzieci. Właścicielami drugiego byli Piotr i Helena Obuchiewiczowie, mający czworo dzieci, natomiast trzeciego Władysław i Karolina Kosiorowie, wychowujący sześcioro córek i synów. Gdy wszystkie zastane w domach osoby znalazły się pod strażą, Niemcy rozpoczęli rewizję gospodarstw... Dramatyczną historię mieszkańców Ciepielowa prezentuje Sebastian Piątkowski.
Największy „żydowski hotel” w Stanisławowie
DLA WNIKLIWYCH
Artykuł

Największy „żydowski hotel” w Stanisławowie

Autor: Tomasz Gonet
Tuż po wkroczeniu do Stanisławowa niemieckie władze okupacyjne rozpoczęły zakrojone na szeroką skalę działania wymierzone przeciwko miejscowej społeczności żydowskiej. Grabieżcza polityka okupantów doprowadziła do szybkiej pauperyzacji tej grupy ludności.
Narodowy Dzień Pamięci Polaków ratujących Żydów pod okupacją niemiecką
POLECAMY
Artykuł

Narodowy Dzień Pamięci Polaków ratujących Żydów pod okupacją niemiecką

Autor: Paweł Zielony
24 marca obchodzony jest jako Narodowy Dzień Pamięci Polaków ratujących Żydów pod okupacją niemiecką. Ta forma pamięci o polskich bohaterach została zainicjowana przez prezydenta Andrzeja Dudę, a wprowadzona na mocy ustawy Parlamentu RP z 6 marca 2018 r.
Niezwykły przypadek Marii Flato
TYLKO U NAS
Artykuł

Niezwykły przypadek Marii Flato

Autor: Janusz Wróbel
W końcu marca 1953 r. w gmachu Głównego Zarządu Informacji MON w Warszawie stawiła się na przesłuchanie Maria Flato. Wezwano ją w związku ze śledztwem prowadzonym wobec jej męża Stanisława Flato, wysokiego funkcjonariusza wywiadu PRL, aresztowanego pod zarzutami zdrady i szpiegostwa.
Ocalenie doktor Olgi Lilien
WARTO WIEDZIEĆ
Artykuł

Ocalenie doktor Olgi Lilien

Autor: Tadeusz Zych
Mieszkańcy Mokrzyszowa uratowali Olgę Lilien w czasie okupacji. Ona pozostała im wierna do końca.
Ofiary – szmalcownicy, pomoc – bierność
O TYM SIĘ MÓWI
Artykuł

Ofiary – szmalcownicy, pomoc – bierność

Autor: Robert Spałek
Getto dla polskich Żydów w Warszawie zostało utworzone i zagrodzone na rozkaz okupanta niemieckiego w listopadzie 1940 r. Już w styczniu 1941 roku za murami getta znajdowało się ok. 396 tys. Żydów, trzy miesiące później – 450 tys., a latem – według danych niemieckich – 490 tys. (i był to okres największego zagęszczenia tego terenu).
Pacyfikacja za ukrywanie Żydów Rodzina Wąsowskich (Cegłów k. Mińska Mazowieckiego)
Audio/Video

Pacyfikacja za ukrywanie Żydów Rodzina Wąsowskich (Cegłów k. Mińska Mazowieckiego)

Autor: Damian Sitkiewicz
W pacyfikacji Cegłowa i sąsiedniej wsi Cisie zginęło 26 osób. Podczas akcji Niemcy wpadli na trop żołnierzy Armii Krajowej, którzy w jednym z mieszkań mieli odprawę. Większości konspiratorów udało się zbiec. Jeden z żołnierzy AK skutecznie odpierał atak, dając swoim kolegom czas na ucieczkę. Zabił co najmniej dwóch Niemców. Ostatnim nabojem odebrał sobie życie. Wydarzenia z czerwca 1943 r. prezentuje Damian Sitkiewicz.
Audio/Video

PASZPORTY PARAGWAJU - film dokumentalny

Początek upamiętniania Sprawiedliwych wśród Narodów Świata
WARTO ZAJRZEĆ
Artykuł

Początek upamiętniania Sprawiedliwych wśród Narodów Świata

Autor: Szymon Pietrzykowski
Dyskusje o Sprawiedliwych w Polsce, i nie tylko, często toczą się z pominięciem genezy i specyfiki tego odznaczenia.
Audio/Video

Polacy ratujący Żydów pod okupacją niemiecką

Polacy ratujący Żydów. Kilka historii odważnych ludzi
WARTO WIEDZIEĆ
Artykuł

Polacy ratujący Żydów. Kilka historii odważnych ludzi

Autor: Tomasz Domański
Szacuje się, że na ziemiach polskich w okresie okupacji niemieckiej, w dzieło pomocy ludności żydowskiej zaangażowanych było od 30 tys. do 300 tys. Polaków. Tylko niewielka część z nich została uhonorowana medalem Sprawiedliwy wśród Narodów Świata.
Polacy zamordowani za ratowanie Żydów w Ciepielowie i okolicach
DLA WNIKLIWYCH
Artykuł

Polacy zamordowani za ratowanie Żydów w Ciepielowie i okolicach

Autor: Sebastian Piątkowski
W niedzielę 6 grudnia 1942 r. funkcjonariusze I Zmotoryzowanego Batalionu Żandarmerii z posterunku w Ciepielowie przeprowadzili akcję represyjną wymierzoną w polskich rolników z Ciepielowa Starego i Rekówki, którzy udzielali pomocy Żydom szukającym ratunku po likwidacji gett.
Polskie Państwo Podziemne wobec Zagłady (1942-1945)
WARTO ZAJRZEĆ
Artykuł

Polskie Państwo Podziemne wobec Zagłady (1942-1945)

Autor: Jan Żaryn
Polska nie tylko wzięła na siebie obowiązek informowania świata o Zagładzie, lecz także podjęła starania, by udzielanie pomocy Żydom stało się jednym z celów trwającej wojny.
Pomagać nawet w Auschwitz. Romualda i Feliks Ciesielscy z Krakowa
Audio/Video

Pomagać nawet w Auschwitz. Romualda i Feliks Ciesielscy z Krakowa

Autor: Martyna Grądzka-Rejak
2 marca 1967 r. Romualda i Feliks Ciesielscy zostali uhonorowani tytułami Sprawiedliwych wśród Narodów Świata. Było to jedno z początkowych odznaczeń tym tytułem. Romualda pojechała do Jerozolimy, odebrała medal i zasadziła drzewko oliwne w Ogrodzie Sprawiedliwych. Przykład małżeństwa Ciesielskich pokazuje, że różne były represje stosowane przez Niemców za udzielanie pomocy ludności żydowskiej – zauważa Martyna Grądzka-Rejak w kolejnym odcinku serii „Nie tylko Ulmowie”.
Audio/Video

Pomimo powszechnego terroru, strachu i ograniczonych możliwości materialnych, Ulmowie dali świadectwo tego, że człowiek w imię ewangelicznej miłości bliźniego jest gotów przezwyciężyć lęk, a nawet ryzykować własne życie.

Pomoc rodziny Paszków i Godzieków zbiegłym więźniom żydowskim z marszu ewakuacyjnego z KL Auschwitz
DLA WNIKLIWYCH
Artykuł

Pomoc rodziny Paszków i Godzieków zbiegłym więźniom żydowskim z marszu ewakuacyjnego z KL Auschwitz

Autor: Aleksandra Namysło
Na skutek ofensywy wojsk Armii Czerwonej, 17 stycznia 1945 r. rozpoczęła się ewakuacja więźniów KL Auschwitz i jego podobozów. Pierwsza trasa piesza prowadziła przez miasta i miejscowości: Oświęcim – Pszczyna – Wodzisław Śląski. Ewakuowano nią około 25 tys. więźniów. Druga trasa obejmowała odcinki: Oświęcim – Tychy – Mikołów – Przyszowice – Gliwice.
Pomoc ukrywającym się Żydom w powiecie biłgorajskim
WARTO WIEDZIEĆ
Artykuł

Pomoc ukrywającym się Żydom w powiecie biłgorajskim

Autor: Rafał Drabik
Zagłada ludności żydowskiej, jaka miała miejsce w 1942 r., zapoczątkowała jednocześnie kolejny etap w historii okupacyjnej Polski. Trudno znaleźć region, na którym nie mielibyśmy do czynienia z mordowaniem czy wywózkami Żydów na skalę do tej pory niewyobrażalną.
Pomoc Żydom karana śmiercią. Zarys niemieckich przepisów okupacyjnych na obszarze Europy
O TYM SIĘ MÓWI
Artykuł

Pomoc Żydom karana śmiercią. Zarys niemieckich przepisów okupacyjnych na obszarze Europy

Autor: Martyna Grądzka-Rejak, Aleksandra Namysło
Czy poza okupowanymi obszarami II RP groziła ze strony niemieckiego okupanta kara śmierci za ukrywanie Żydów? Temat ten wymaga głębszego zbadania i uwzględnienia specyfiki różnych obszarów znajdujących się pod kontrolą III Rzeszy.
Pomoc żydowskim uciekinierom po tzw. aryjskiej stronie Krakowa
DLA WNIKLIWYCH
Artykuł

Pomoc żydowskim uciekinierom po tzw. aryjskiej stronie Krakowa

Autor: Roman Gieroń
W ciągu dwóch dni, 13 i 14 marca 1943 r., funkcjonariusze Rzeszy Niemieckiej uśmiercili na terenie żydowskiej dzielnicy w Krakowie około tysiąca osób, 2 tys. wysłali do KL Auschwitz, a 8 tys. skierowali do obozu Plaszow. Mimo usilnych starań niemieckich struktur okupacyjnych pewna grupa Żydów wciąż próbowała przetrwać po aryjskiej stronie miasta.
Pozostał Krzyż w lesie. Rodzina Olesiejuków (Kolonia Chominna k. Białej Podlaskiej)
Audio/Video

Pozostał Krzyż w lesie. Rodzina Olesiejuków (Kolonia Chominna k. Białej Podlaskiej)

Autor: Janusz Kłapeć
Jedną z rodzin w gminie Rossosz, która pospieszyła z pomocą żydowskim uciekinierom była rodzina Olesiejuków z Kolonii Chominna. Ich dom stał na skraju lasu. To ułatwiało w miarę bezpieczne przychodzenie Żydów po pomoc żywnościową i materiałową. Olesiejukowie zaczęli pomagać ukrywającym się Żydom prawdopodobnie już od jesieni 1942 roku. Ich historię prezentuje Janusz Kłapeć.
Ppor. Teodor Fabian Pajewski, żołnierz ZWZ i AK, Sprawiedliwy Wśród Narodów Świata
POLECAMY
Biogram / Biografia

Ppor. Teodor Fabian Pajewski, żołnierz ZWZ i AK, Sprawiedliwy Wśród Narodów Świata

Autor: Artur Podgórski
Urodził się 14 września 1915 r. w Warszawie w wielodzietnej rodzinie. Tajemnicą pozostaje, dlaczego w dorosłym życiu posługiwał się datą 20 stycznia 1917 r. jako dniem urodzenia.
Przewinęło się dwustu. Zofia Klemens z Katowic
Audio/Video

Przewinęło się dwustu. Zofia Klemens z Katowic

Autor: Aleksandra Namysło
„Po pewnym czasie Edek przyprowadził do mnie kilka osób (zawsze Żydów) i znów ich wywiózł do Bielsk. Czasami było u mnie jednocześnie i po 30 osób. Trwało tak od wiosny 1943 r. do lutego 1944 r.. w tym czasie przewinęło się przez moje mieszkanie ok. 200 osób” – wspominała po latach Zofia Klemens. Jej historię, w kolejnej części cyklu „Nie tylko Ulmowie”, przybliża Aleksandra Namysło.
Przywódca konspiracji socjalistycznej w Krakowie w latach 1939-1944, Sprawiedliwy wśród Narodów Świata
WARTO ZAJRZEĆ
Artykuł

Przywódca konspiracji socjalistycznej w Krakowie w latach 1939-1944, Sprawiedliwy wśród Narodów Świata

Autor: Maciej Żuczkowski
Adam Rysiewicz urodził się 24 lutego 1918 r. w Wilczyskach-Jeżowie w powiecie Grybowskim. Był synem Mikołaja i Genowefy z domu Krzysztoń. Szkołę powszechną ukończył w Bobowej, a w 1936 r. liceum im. Bolesława Chrobrego w Nowym Sączu. Po maturze rozpoczął studia na Wydziale Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie. Tu zaangażował się w działalność struktur młodzieżowych PPS.
Rada Pomocy Żydom „Żegota”
TYLKO U NAS
Artykuł

Rada Pomocy Żydom „Żegota”

Autor: Marcin Urynowicz
Rada Pomocy Żydom przy Pełnomocniku Rządu RP w Kraju, zwana „Żegotą”, była jedyną w Europie lat 1939-1945 organizacją pomocy Żydom oficjalnie afiliowaną przy władzach państwowych.
Ratując bliźnich złożyli najwyższą ofiarę
PAMIĘTAMY
Wspomnienie

Ratując bliźnich złożyli najwyższą ofiarę

Autor: Roman Gieroń, Jakub Ryba
W marcu 1943 r. w Siedliskach koło Miechowa niemieccy funkcjonariusze za ukrywanie kilku mężczyzn z rodziny Gottfriedów zamordowali Wincentego i Łucję Baranków wraz z dwojgiem ich synów – dwunastoletnim Henrykiem i dziesięcioletnim Tadeuszem.
Relacja ocalałej wielkopolskiej Żydówki Cipory Zomer
POLECAMY
Artykuł

Relacja ocalałej wielkopolskiej Żydówki Cipory Zomer

Autor: Szymon Pietrzykowski
W opublikowanej w 1982 r. w Tel Awiwie „Księdze Pamięci Turku” – Sefer zikaron li-ḳehilat Ṭureḳ ṿeli-ḳedosheha (ספר זכרון לקהילת טורק ולקדושיה / Turek Memorial Book) – znajduje się relacja ocalałej z Zagłady Cipory (Feli/Fajgi) Zomer z domu Tobiak.
Relacja Tadeusza Stankiewicza. Żydzi ukrywani na bagnach
POLECAMY
Wspomnienie

Relacja Tadeusza Stankiewicza. Żydzi ukrywani na bagnach

Autor: Tomasz Sikorski
Tadeusz Stankiewicz: Sprawiedliwy, syn dwojga Sprawiedliwych, Stanisława i Barbary Stankiewiczów, i brat Sprawiedliwej, Barbary. Wspomina, prosto, po ludzku, bez patosu: „Sami byliśmy zagrożeni, ale jakoś tym Żydom trzeba pomóc, prawda? Bo czuliśmy, że to nasi obywatele, no wczoraj żeśmy się znali, a dzisiaj mamy się nie znać i odwrócić plecami? Nie mogliśmy tego zrobić”.
Represje za pomoc Żydom
TYLKO U NAS
Wywiad

Represje za pomoc Żydom

Autor: Aleksandra Namysło, Martyna Grądzka-Rejak, Rafał Leśkiewicz
Nie mniej niż 467 osób poniosło śmierć za prowadzone działania pomocowe - wskazują Aleksandra Namysło i Martyna Grądzka-Rejak, autorki książki „Represje za pomoc Żydom na okupowanych ziemiach polskich w czasie II wojny światowej”
Rodzina Wąsowskich. Zamordowani za pomoc Żydom w Cegłowie w 1943 roku
TYLKO U NAS
Artykuł

Rodzina Wąsowskich. Zamordowani za pomoc Żydom w Cegłowie w 1943 roku

Autor: Damian Sitkiewicz
Do Cegłowa docierały echa likwidacji przez okupanta niemieckiego w drugiej połowie 1942 r. gett w Kałuszynie i Mińsku Mazowieckim. Działania te Niemcy prowadzili w ramach akcji „Reinhardt”, której celem była zagłada Żydów na terenie Generalnego Gubernatorstwa. Część ludności żydowskiej mordowano na miejscu, zdecydowaną większość jednak unicestwiono w obozie zagłady w Treblince.
Rozstrzelani na podwórku i cmentarzu. Rodzina Krysiewiczów
Audio/Video

Rozstrzelani na podwórku i cmentarzu. Rodzina Krysiewiczów

Autor: Sebastian Piątkowski
Zbrodnia przeprowadzona przez żandarmów na Władysławie i Stanisławie była tragedią dla ich dzieci. Chociaż przeżyły okres okupacji, po jego zakończeniu trafiły do sierocińca, gdzie zostały rozdzielone. Dwoje najmłodszych adoptowała rodzina zastępcza nadając im swe nazwisko, co przyczyniło się do zerwania kontaktu z resztą rodzeństwa. Do spotkania wszystkich dzieci państwa Krysiewiczów doszło dopiero w wiele lat po zakończeniu wojny. O dramacie, jaki miał miejsce w nocy z 7 na 8 września 1943 roku w podbiałostockiej wsi Waniewo, mówi Sebastian Piątkowski.
Ruminowie, Borek i Tokarz – zamordowani za pomoc Żydom na Sądecczyźnie
POLECAMY
Artykuł

Ruminowie, Borek i Tokarz – zamordowani za pomoc Żydom na Sądecczyźnie

Autor: Roman Gieroń
„Dom w którym mieszkaliśmy, stał na uboczu w lesie. Posiadał jedną izbę, nad którą znajdował się strych. Żydzi ukrywani byli właśnie na strychu. Wieczorem schodzili do izby, a wtedy ja z rodzeństwem siedzieliśmy w oknach i pilnowaliśmy, czy nikt nie nadchodzi”.
Sąsiedzka pomoc rodziny Nalepów z Kamionki
PAMIĘTAMY
Artykuł

Sąsiedzka pomoc rodziny Nalepów z Kamionki

Autor: Rafał Drabik
Sender Ross był synem Chaima i Malki. Miał żonę i jedno małe dziecko. Jak wynika z powojennego zeznania Kazimiery Nalepy, obydwie rodziny znały się przed wojną dość dobrze. Jesienią 1942 r. ojciec poprosił Kazimierę, aby pilnie udała się do Rossów celem ostrzeżenia ich przed niemieckim niebezpieczeństwem.
Skąd się wzięli polscy „Sprawiedliwi wśród narodów Świata”?
O TYM SIĘ MÓWI
Artykuł

Skąd się wzięli polscy „Sprawiedliwi wśród narodów Świata”?

Autor: Marcin Urynowicz
Na liście tzw. Sprawiedliwych wśród Narodów Świata, ogłoszonej przez Yad Vashem i aktualizowanej co jakiś czas stronie internetowej tej instytucji, Polacy wiodą od zawsze prym.
Socjalista z Żegoty. Działalność Stefana Sendłaka
TYLKO U NAS
Artykuł

Socjalista z Żegoty. Działalność Stefana Sendłaka

Autor: Janusz Kłapeć
Wysiłki na rzecz ratowania zagrożonej ludności żydowskiej stanowiły jeden z najważniejszych filarów polskiego wysiłku konspiracyjnego. Dla wielu narażających swoje życie Polaków udział w działalności podziemnych organizacji pomocowych stanowił logiczną konsekwencję postaw przejawianych całym dotychczasowym życiem.
Sprawa Jerzego Kosińskiego
DLA WNIKLIWYCH
Artykuł

Sprawa Jerzego Kosińskiego

Autor: Barbara Świtalska-Starzeńska
W piątek 3 maja 1991 r. w apartamencie na Manhattanie w Nowym Jorku rozstał się ze światem Jerzy Kosiński. Autor powieści Malowany ptak, kontrowersyjny pisarz kreujący się na eksperta od seksualnych dewiacji, celebryta, miłośnik gry w polo, leżąc nago w do połowy napełnionej wodą wannie, założył na głowę plastikową torebkę. Popełnił samobójstwo.
Sprawiedliwi wzorem człowieczeństwa
POLECAMY
Wywiad

Sprawiedliwi wzorem człowieczeństwa

Autor: Mateusz Szpytma, Maciej Foks
Z dr. Mateuszem Szpytmą, zastępcą Prezesa IPN, pomysłodawcą i pierwszym szefem Muzeum Polaków Ratujących Żydów podczas II wojny światowej im. Rodziny Ulmów, a także honorowym członkiem Polskiego Towarzystwa Sprawiedliwych wśród Narodów Świata, rozmawia Maciej Foks.
Sprawiedliwi z Rawy Ruskiej: Fryderyk i Maria Czerwieniowie oraz Bazyli Chmielewski
POLECAMY
Artykuł

Sprawiedliwi z Rawy Ruskiej: Fryderyk i Maria Czerwieniowie oraz Bazyli Chmielewski

Autor: Wojciech Hanus
W październiku 1941 r. Niemcy zdecydowali o eksterminacji społeczności żydowskiej zamieszkałej w Generalnym Gubernatorstwie. Rozpoczęto ją w nocy z 16 na 17 marca 1942 r. i nadano kryptonim „Reinhardt”. Jej głównym celem była deportacja do gett i obozów setek tysięcy Żydów, a następnie ich fizyczna likwidacja w utworzonych specjalnie do tego celu obozach zagłady w Sobiborze, Treblince i Bełżcu.
Sprawiedliwy Sławik
WARTO WIEDZIEĆ
Artykuł

Sprawiedliwy Sławik

Autor: Tomasz Kurpierz
„Ratować polskich obywateli bez względu na ich wyznanie i pochodzenie” - taki cel stawiał sobie Henryk Sławik. Z informacji zgromadzonych w Yad Vashem wynika, że przyczynił się do uratowania co najmniej pięciu tysięcy polskich Żydów.
Sprawiedliwy wśród Narodów Świata. Ksiądz Michał Kubacki SDB (1898–1978)
WARTO WIEDZIEĆ
Biogram / Biografia

Sprawiedliwy wśród Narodów Świata. Ksiądz Michał Kubacki SDB (1898–1978)

Autor: Ks. Jarosław Wąsowicz SDB
Salezjanie w okupowanej Polsce mieli znacznie ograniczoną możliwość realizowania swojej misji w Kościele, czyli pracy wychowawczej wśród biednych dzieci i młodzieży. Na terenach wcielonych do III Rzeszy i Związku Sowieckiego większość placówek została zarekwirowana. Część dawnych szkół była wykorzystywana na potrzeby wojskowe, w innych urządzono szkoły dla niemieckiej młodzieży z organizacji Hitlerjugend.
Sprawiedliwy z Chorzowa – Karol Gialbas
PAMIĘTAMY
Artykuł

Sprawiedliwy z Chorzowa – Karol Gialbas

Autor: Aleksandra Namysło
„Już nie jestem w stanie podać, ileż to razy w trakcie mojej akcji ratowania Żydów i niesienia im pomocy czułem, że hitlerowska śmierć jest na moim tropie, ileż to razy faszystowskie anioły śmierci już miały mnie w zasięgu ręki” – pisał po latach w swoich wspomnieniach chorzowianin Karol Gialbas, uhonorowany w 2002 r. tytułem Sprawiedliwego wśród Narodów Świata.
Stella czyli gwiazda. O Stelli Zylbersztajn-Tzur
POLECAMY
Biogram / Biografia

Stella czyli gwiazda. O Stelli Zylbersztajn-Tzur

Autor: Szymon Pietrzykowski
Sylwetka ocalonej z Holokaustu, 95-letniej obecnie Stelli Zylbersztajn-Tzur wymyka się prostym klasyfikacjom. Ona sama określa siebie mianem Polki żydowskiego pochodzenia.
Szarytki otworzyły drzwi Żydom
DLA WNIKLIWYCH
Artykuł

Szarytki otworzyły drzwi Żydom

Autor: Anna Zechenter
Nie sposób policzyć Żydów uratowanych pod niemiecką okupacją przez zakonnice ze Zgromadzenia Sióstr Miłosierdzia św. Wincentego à Paulo, znane jako szarytki. Ze strzępów ocalałych świadectw wyłania się imponujący obraz udzielanej przez nie pomocy.
2 następna >
TEKSTY
TEMATY
Biblioteka cyfrowa
Audio/Video
English content
Księgarnia
Aktualności
Autorzy
O nas
Kontakt
Edukacja
postacie IPN
Spotkasz ich na Przystanku Historia
Józef Piłsudski, Anna Walentynowicz, mały Powstaniec – te trzy postacie przyjęliśmy jako symbolicznych reprezentantów trzech epok historii Polski w XX wieku – II Rzeczypospolitej, Polski pod rządami komunistów ale też Polski czasów II wojny światowej. Nasi bohaterowie kształtowali nie tylko dzieje Polski, ale też nasze wyobrażenia o wartościach moralnych: poświęcenia, odpowiedzialności, odwagi – dziś są już częścią historii, którą opisujemy. Temu ma służyć Przystanek Historia (autor zdjęcia małego Powstańca - Cezary Piwowarski)
Dowiedz się więcej
Redakcja portalu dokłada wszelkich starań, aby dotrzeć do wszystkich właścicieli (i dysponentów praw autorskich) zdjęć i innych materiałów, które są wykorzystywane na niniejszym portalu. Wszelkie osoby i instytucje, do których nie udało nam się dotrzeć prosimy o kontakt z redakcją.
IPN
Copyright © 2026 Instytut Pamięci Narodowej - Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu - Wszelkie prawa zastrzeżone. ISSN 2719-8510