Proszę czekać,
trwa ładowanie strony...

Polski Biały Krzyż
Artykuł

Polski Biały Krzyż

Autor: Robert Buliński
Na początku lutego 1918 r. w USA powstała organizacja charytatywna pod nazwą Polski Biały Krzyż. Inicjatorami jej utworzenia było małżeństwo Paderewskich, cieszące się ogromnym autorytetem wśród Polonii w Ameryce Północnej.
Polski prezydent czasu wojny. Władysław Raczkiewicz (1885–1947)
Artykuł

Polski prezydent czasu wojny. Władysław Raczkiewicz (1885–1947)

Autor: Irena Siwińska
Został zaprzysiężony na prezydenta Rzeczypospolitej 30 września 1939 r., po agresji sowieckiej 17 września, ewakuacji władz polskich z kraju i ich internowaniu w Rumunii. Mimo ciężkiej choroby pozostawał głową państwa formalnie do swojej śmierci w 1947 r.
Polskie dzieci z Pahiatui
Artykuł

Polskie dzieci z Pahiatui

Autor: Paulina Gołębiewska
31 października 1944 r. – gdy w kraju minął miesiąc od upadku Powstania Warszawskiego, a armia sowiecka kontynuowała zwycięski marsz w kierunku Berlina, na drugim końcu świata do portu w Wellingtonie w Nowej Zelandii przybił statek, na którego pokładzie było 733 polskich dzieci i ich 105 opiekunów.
Pomiędzy trwaniem a powrotem. Polacy w Zagłębiu Ruhry po I wojnie światowej
Artykuł

Pomiędzy trwaniem a powrotem. Polacy w Zagłębiu Ruhry po I wojnie światowej

Autor: Kamil Frączkiewicz
Rok 1918 przyniósł Niemcom klęskę w I wojnie światowej oraz rewolucję, która zakończyła panowanie dynastii Hohenzollernów jako cesarzy i królów Prus. Także inne niemieckie dynastie – jak rządzący w Bawarii Wittelsbachowie czy władający Saksonią Wettinowie – straciły swoje trony. W miejsce monarchii proklamowano republikę z socjaldemokratą Friedrichem Ebertem jako kanclerzem.
Portret emigranta
Recenzja

Portret emigranta

Autor: Krzysztof Tarka
Biografistyka emigracyjna wzbogaciła się o ważną pozycję. Zygmunt Szadkowski, bohater książki Marka Wierzbickiego, nie jest postacią tak powszechnie znaną jak gen. Władysław Anders czy ostatni prezydent RP na uchodźstwie Ryszard Kaczorowski. Należał jednak do elity politycznej „polskiego” Londynu.
Powojenna działalność wywiadowcza Zbigniewa Rotkiela (1949–1950)
Artykuł

Powojenna działalność wywiadowcza Zbigniewa Rotkiela (1949–1950)

Autor: Tomasz Krok
Był oficerem od października 1938 r. Zasłużony żołnierz AK, miał doświadczenie w pracy wywiadowczej. Wrócił do niej pod koniec lat 40., współpracując z emigracyjnym Komitetem do Spraw Kraju. Jego aresztowanie w maju 1950 r. nie było wynikiem wpadki, a przypadku – Rotkiel padł ofiarą zakrojonych na szeroką skalę represji wobec przedwojennych wojskowych.
Powojenne dylematy żołnierzy Andersa
Artykuł

Powojenne dylematy żołnierzy Andersa

Autor: Bartosz Bolesławski
W maju 1944 r. żołnierze 2. Korpusu po heroicznym boju zdobyli klasztor na wzgórzu Monte Cassino. Odwagi gratulowali im wszyscy sojusznicy. Po wojnie podziwiani bohaterowie stali się jednak dla państw zachodnich wielkim kłopotem; na emigracji żyli często w biedzie i zapomnieniu. Ci, którzy wrócili do kraju, byli represjonowani przez komunistów.
Prof. Andrzej S. Ehrenkreutz (1921-2008) i jego Studium Spraw Polskich
Artykuł

Prof. Andrzej S. Ehrenkreutz (1921-2008) i jego Studium Spraw Polskich

Autor: Piotr Kardela
Jego działalność w Stanach Zjednoczonych była nadzieją dla opozycji w PRL, a solą w oku komunistów. SB nie mogła przeboleć, że w USA działa niezależny polski ośrodek intelektualny, sprawnie krytykujący władze w Warszawie. Prof. Ehrenkreutz pozostał niezależny do końca swoich dni.
Profesor Anna Maria Cienciała
Biogram / Biografia

Profesor Anna Maria Cienciała

Autor: Bożena Witowicz
Anna Maria Cienciała należy do grona najwybitniejszych polskich historyków na obczyźnie. Specjalizowała się w historii XX wieku, szczególnie polskiej polityki zagranicznej, relacjach polsko-niemieckich i polsko-sowieckich, a także polityce wielkich mocarstw wobec Polski.
Program Polski Ludowej
Artykuł

Program Polski Ludowej

Autor: Marcin Żuczkowski
Polska Partia Socjalistyczna „Wolność-Równość-Niepodległość” była jedną z czterech najważniejszych konspiracyjnych partii politycznych, tworzących przez większą część II wojny światowej krajowe zaplecze kolejnych rządów Rzeczypospolitej Polskiej na Uchodźstwie.
Przywrócić „skradzione dzieciństwo”. Polskie szkoły dla dzieci-uchodźców
Artykuł

Przywrócić „skradzione dzieciństwo”. Polskie szkoły dla dzieci-uchodźców

Autor: Anna Płońska
Wybuch II wojny światowej stał się nie tylko początkiem zbrojnego konfliktu, ale również początkiem tragedii milionów cywilów, dla których każdy dzień był walką o życie!
Radio Wolna Europa. Głos wolności, głos nadziei
Artykuł

Radio Wolna Europa. Głos wolności, głos nadziei

Autor: Rafał Opulski
30 czerwca 1994 r. Rozgłośnia Polska Radia Wolna Europa nadała ostatnią audycję. Przez ponad 40 lat była naszym głosem wolności.
Reakcja Jerzego Giedroycia i Instytutu Literackiego na wydarzenia na Wybrzeżu w 1970 i 1971 roku
Artykuł

Reakcja Jerzego Giedroycia i Instytutu Literackiego na wydarzenia na Wybrzeżu w 1970 i 1971 roku

Autor: Małgorzata Ptasińska
Pośród wychodźstwa niepodległościowego Jerzy Giedroyć prowadził konsekwentną i przemyślaną politykę oddziaływania na Polskę, dostosowaną do zmieniającej się rzeczywistości, przy nie traceniu z oczu celu nadrzędnego, którym było odzyskanie niepodległości.
Rodzina Wenclów. Pamięć, która przekracza kontynenty
Artykuł

Rodzina Wenclów. Pamięć, która przekracza kontynenty

Autor: Katarzyna Gawkowska
Z dalekiego Santiago de Chile do polskiego Archiwum Pełnego Pamięci – historia rodziny Wenclów zatacza symboliczne koło. Dzięki darowiźnie José Escondrillasa-Wencela, potomka generała Józefa Wencla, do zasobu Archiwum IPN trafiły bezcenne pamiątki dokumentujące losy trzech pokoleń tej rodziny.
Róża i marmur czyli Jan Lechoń
Artykuł

Róża i marmur czyli Jan Lechoń

Autor: Paweł Chojnacki
Warszawa 1899 – 1956 Nowy Jork. Właściwe nazwisko – Leszek Serafinowicz. Pierwszy polski poeta XX wieku („Karmazynowy poemat”, „Srebrne i czarne” i inne), Skamandryta, eseista, historyk kultury („O literaturze polskiej”), redaktor („Tygodnik Polski”).
Satyry patetyczne czyli Marian Hemar
Artykuł

Satyry patetyczne czyli Marian Hemar

Autor: Paweł Chojnacki
Telegram: Lwów 1901 – 1972 Dorking, Surrey. Poeta, dramaturg („Piękna Lucynda”), autor tekstów przebojowych piosenek („Ten wąsik”), kompozytor i humorysta. Wysublimowany tłumacz „Sonetów” Williama Szekspira i „Ód” Horacjusza.
Silva rerum czyli Mieczysław Grydzewski
Biogram / Biografia

Silva rerum czyli Mieczysław Grydzewski

Autor: Paweł Chojnacki
Warszawa 1894 – 1970 Londyn. Redaktor „Wiadomości”, a wcześniej: „Pro Arte et Studio”, „Wiadomości Literackich” (Warszawa) oraz „Wiadomości Polskich Politycznych i Literackich” (Paryż – Londyn), jak i legendarnego „Skamandra”. Rówieśnik, przyjaciel i orędownik jego poetów, zwany „szóstym Skamandrytą”.
Sokoli Klub Szybowcowy – „W zdrowym ciele, zdrowy duch”
Artykuł

Sokoli Klub Szybowcowy – „W zdrowym ciele, zdrowy duch”

Autor: Justyna Staroń
Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” stanowiło w Polsce wzór nowoczesnej organizacji społecznej, łączącej dbałość o kulturę fizyczną i narodową. Ruch sokolski zawędrował również do Stanów Zjednoczonych, gdzie wysiłki instruktorów zaowocowały również barwnym epizodem budowy własnego klubu szybowcowego.
Sokoły i „Latające Fortece”
Artykuł

Sokoły i „Latające Fortece”

Autor: Krzysztof Pawluczuk
Jednym z istotnych osiągnięć Sokolstwa Polskiego w Ameryce podczas II wojny światowej była akcja zakupu obligacji wojennych na pokrycie kosztów bombowców Boeing B-17, określanych mianem „Latająca Forteca”, dla lotnictwa Stanów Zjednoczonych. Stanowiła ona element rozpoczętej we wrześniu 1943 r. trzeciej wojennej pożyczki USA.
Stefan Grochowski. Losy wielkopolskiego nauczyciela w czasie II wojny światowej na Węgrzech
Artykuł

Stefan Grochowski. Losy wielkopolskiego nauczyciela w czasie II wojny światowej na Węgrzech

Autor: Izabella Kopczyńska
Powstaniec wielkopolski, nauczyciel, historyk i regionalista. Po zakończeniu kampanii wrześniowej znalazł się na Węgrzech, gdzie włączył się w prace polonijnej oświaty. Mimo niebezpieczeństwa, pozostał ze swoimi podopiecznymi aż do momentu aresztowania go przez Gestapo.
Szkic o emigracji solidarnościowej w czasie stanu wojennego w Polsce na przykładzie Regionu Gdańskiego NSZZ „Solidarność”
Artykuł

Szkic o emigracji solidarnościowej w czasie stanu wojennego w Polsce na przykładzie Regionu Gdańskiego NSZZ „Solidarność”

Autor: Arkadiusz Kazański
Pod koniec 1982 r. rozpoczął się proces wypuszczania na wolność działaczy opozycji internowanych i przebywających w więzieniach. Procesowi temu towarzyszyła decyzja władz o wypchnięciu z Polski na zawsze kilku tysięcy „bandziorów” tj. właśnie działaczy „Solidarności”.
Śmierć Henryka Giedroycia. Koniec Księstwa Giedroyciów w Maisons-Laffitte
Wspomnienie

Śmierć Henryka Giedroycia. Koniec Księstwa Giedroyciów w Maisons-Laffitte

Autor: Małgorzata Ptasińska
Był najmłodszym bratem Jerzego Giedroycia, twórcy paryskiej „Kultury”. Urodził się 12 stycznia 1922 roku w wolnej Polsce. W niespełna cztery lata po przeniesieniu rodziny Giedroyciów z Mińska Litewskiego do Warszawy.
Tadeusz Żenczykowski-Zawadzki. Kilka uwag wokół biografii
Recenzja

Tadeusz Żenczykowski-Zawadzki. Kilka uwag wokół biografii

Autor: Małgorzata Choma-Jusińska
Był jedną z ważnych postaci dwudziestowiecznej historii Polski. Jego bogaty życiorys wpisuje się w trzy odmienne okresy: II Rzeczpospolitej, drugiej wojny światowej oraz emigracji w okresie zimnej wojny.
Tajny plan X
Artykuł

Tajny plan X

Autor: Janusz Wróbel
W zbiorach Biblioteki Polskiej w Paryżu znajduje się ciekawy dokument zatytułowany Zarys wstępny planu X. Kilkustronicowy maszynopis pochodzi z początku lutego 1953 r. i nie jest podpisany.
Telegramy czasu wojny
Recenzja

Telegramy czasu wojny

Autor: Waldemar Grabowski
Wydawnictwa źródłowe stanowią niezwykle cenny efekt pracy historyków. Wysiłek włożony w przygotowanie materiałów do publikacji i ich odpowiednie opracowanie umożliwia nie tylko ich pełniejsze uwzględnienie w monografiach i syntezach, lecz również udostępnia unikatowe dokumenty szerszej publiczności. Tak jest i w przypadku pozycji pod tytułem: Korespondencja Poselstwa Rzeczypospolitej Polskiej w Bernie.
Teofil Antoni Starzyński. Przywódca Sokolstwa Polskiego
Biogram / Biografia

Teofil Antoni Starzyński. Przywódca Sokolstwa Polskiego

Autor: Agata Dawidowicz-Stan, Marta Stępniewska
Sokolstwo Polskie było jednym z najważniejszych przejawów działalności polonijnej na terenie USA. Jego wysiłki nie tylko przyczyniły się do krzewienia polskiej kultury, ale też dostarczyły polskiej armii tysiące gotowych do walki ochotników. Jednym z ludzi, bez których funkcjonowanie tej organizacji nie sposób sobie wyobrazić, był dr Teofil Starzyński.
Ucieczka z Moabitu
Artykuł

Ucieczka z Moabitu

Autor: Dorota Grzechocińska
Gdy po kilkuminutowych procesach Trybunał Ludowy Rzeszy skazał Helenę Maćkowiak i Stefanię Przybył na gilotynę, przychylił się jedynie do prośby o zezwolenie obu siostrom na spędzenie nocy w jednej celi. Nikt z niemieckich oprawców nie mógł się jednak spodziewać, że będzie to wstęp do brawurowej ucieczki rodem z kadrów kina przygodowego.
Uratować złoto
Artykuł

Uratować złoto

Autor: Krzysztof Kopeć
We wrześniu 1939 roku zapasy złota Banku Polskiego miały wartość 463 mln złotych. Władze polskie robiły wszystko, by nie dostało się ono w ręce żadnego z dwóch agresorów. Wywiezienie z ogarniętego wojennym chaosem kraju ładunku ważącego prawie 80 ton wydaje się niemożliwością. A jednak się udało…
Utworzenie Komitetu Narodowego Polskiego
Artykuł

Utworzenie Komitetu Narodowego Polskiego

Autor: Jolanta Mysiakowska-Muszyńska, Wojciech Jerzy Muszyński
Najważniejsze cele, któreśmy sobie na Zachodzie w swej akcji podczas wojny postawili, zostały urzeczywistnione. (...) Komitet Narodowy miał pod swą władzą armię polską, uznaną za sprzymierzoną i wojującą. Mieliśmy tym samym zapewniony udział w konferencji pokojowej, jako jedno z państw sprzymierzonych - oceniał działalność KNP Roman Dmowski.
W drodze do Ojczyzny. Polskie oddziały wojskowe w Chinach 1918-1920
Artykuł

W drodze do Ojczyzny. Polskie oddziały wojskowe w Chinach 1918-1920

Autor: Janusz Wróbel
Pod koniec I wojny światowej otworzyły się przed Polakami nowe możliwości realizacji marzenia o odbudowie własnego państwa. Z nadarzającej się szansy skorzystali Polacy rozsiani na całym świecie. Polskie oddziały wojskowe pojawiły się nawet w dalekich Chinach.
W niemieckim i polskim mundurze. Dokumentacja Pawła Ziai w zasobie Archiwum IPN
Artykuł

W niemieckim i polskim mundurze. Dokumentacja Pawła Ziai w zasobie Archiwum IPN

Autor: Joanna Dardzińska
Paweł Stanisław Ziaja urodził się 19 października 1923 r. w Chorzowie w rodzinie polskiej, od pokoleń zamieszkałej na terenie Górnego Śląska. W związku z niepowodzeniami frontowymi wojsk niemieckich i zwiększeniem zapotrzebowania na żołnierzy otrzymał powołanie do Wehrmachtu, a następnie został wcielony do Afrika Korps.
Walka portfelem. Sokolstwo Polskie i obligacje wojenne USA
Artykuł

Walka portfelem. Sokolstwo Polskie i obligacje wojenne USA

Autor: Krzysztof Pawluczuk
Prowadzenie globalnego konfliktu zbrojnego wymagało posiadania ogromnej i doskonale wyposażonej armii. Jej wyekwipowanie w broń, pojazdy i zaopatrzenie oraz kilkuletnie utrzymywanie było gigantycznym wydatkiem dla skarbu każdego państwa. W USA próbowano złagodzić obciążenie budżetu za pomocą sprzedaży obligacji wojennych. W akcję tą czynnie włączyło się Sokolstwo Polskie.
Wkład Polonii francuskiej w odbudowę Wojska Polskiego (1939-1940)
Artykuł

Wkład Polonii francuskiej w odbudowę Wojska Polskiego (1939-1940)

Autor: Janusz Wróbel
Porażka II RP we wrześniu 1939 r. była szokiem dla Polaków nie tylko w kraju, ale i na świecie. Skonfrontowana z dwoma totalitarnymi sąsiadami, przy bierności sojuszników, nasza armia nie była w stanie powstrzymać agresorów. W początkach października walki ustały, a kraj znalazł się pod okupacją.
Władze i Wojsko Polskie we Francji i w Wielkiej Brytanii w latach 1939–1941
Artykuł

Władze i Wojsko Polskie we Francji i w Wielkiej Brytanii w latach 1939–1941

Autor: Marek Gałęzowski
Rozbiór Polski przez Niemcy i ZSRS nie został uznany przez inne państwa i nie przerwał ciągłości prawnej państwa polskiego. Na mocy konstytucji powstały we Francji władze polskie z prezydentem Władysławem Raczkiewiczem i premierem Władysławem Sikorskim na czele, który został również Naczelnym Wodzem odbudowywanej armii polskiej.
Wobec sowieckiego zaboru – Polska w Londynie
Artykuł

Wobec sowieckiego zaboru – Polska w Londynie

Autor: Filip Musiał
Zdrada aliantów i podporządkowanie Polski ZSRS postawiły żołnierzy Polskich Sił Zbrojnych i władze II RP wobec konieczności dalszego funkcjonowania w warunkach wychodźstwa. Niepodległe życie polskie nadal pozostawać miało na emigracji i tu także zachowywana być miała konstytucyjna ciągłość Państwa.
Wojciech Korfanty – emigracja i powrót do kraju
Artykuł

Wojciech Korfanty – emigracja i powrót do kraju

Autor: Grzegorz Bębnik, Sebastian Rosenbaum, Mirosław Węcki
Mimo wybitnej roli Korfantego, odegranej w okresie kształtowania granic Rzeczypospolitej w latach 1918–1922, w dobie rządów sanacji jego zasługi były marginalizowane. W 1938 r. wyemigrował do Czechosłowacji. Powrócił w kwietniu 1939 r. i został aresztowany. Zmarł tuż po zwolnieniu z więzienia.
Wola Polski czyli Ignacy Matuszewski
Biogram / Biografia

Wola Polski czyli Ignacy Matuszewski

Autor: Paweł Chojnacki
Telegram: Warszawa 1891 – 1946 Nowy Jork. Pułkownik Wojska Polskiego, minister, dyplomata, publicysta („Nie ma wolności bez wielkości”, „O Polskę całą, wielką i wolną”), aktywny sportowo mąż pierwszej olimpijki Haliny Konopackiej.
Wygnańcy Świata – losy Powstańców Warszawskich
Artykuł

Wygnańcy Świata – losy Powstańców Warszawskich

Autor: Anna Płońska
Losy Powstania Warszawskiego sprawiły, że część uczestników zrywu trafiła po jego zakończeniu do obozu jenieckiego w Ożarowie, a stamtąd w kolejnych dniach została przetransportowana do oflagów. Powstańcy, którzy się nie ujawnili, zostali wraz z ludnością cywilną skierowani do obozu w Pruszkowie.
Z „nieludzkiej ziemi” do Indii. Tadeusz Lisiecki (1906–1978) – organizator ewakuacji polskich dzieci
Biogram / Biografia

Z „nieludzkiej ziemi” do Indii. Tadeusz Lisiecki (1906–1978) – organizator ewakuacji polskich dzieci

Autor: Wojciech Kujawa
Wiele jest jeszcze postaci w historii Polski, które nie zajęły w panteonie narodowym należnego im miejsca mimo zasług dla Ojczyzny i rodaków. Jedną z nich jest wicekonsul polskiego konsulatu w Bombaju dr Tadeusz Lisiecki. Warto skreślić kilka słów na temat jego dokonań i przybliżyć sylwetkę tego nieco zapomnianego bohatera.
Za chlebem
Artykuł

Za chlebem

Autor: Włodzimierz Suleja
W czasach świetności Rzeczypospolitej – w wieku XV, XVI, XVII – kraj opuszczały jednostki: poszukiwacze przygód, prześladowani różnowiercy. Pierwsze liczniejsze grupy wychodźcze pojawiły się dopiero w XVIII w., gdy na emigrację udawali się konfederaci barscy czy zagrożeni przez targowiczan patrioci.
Zachód a Katyń
Artykuł

Zachód a Katyń

Autor: Witold Wasilewski
Stosunek Zachodu do Zbrodni Katyńskiej od początku był moralnie dwuznaczny, a postawa polityczna rządów USA i państw zachodnioeuropejskich zmieniała się zależnie od ich ideowego nastawienia i sytuacji międzynarodowej.
Ziemianin w sowieckim Lwowie Adam Głażewski (1872–1960)
Artykuł

Ziemianin w sowieckim Lwowie Adam Głażewski (1872–1960)

Autor: Adam Hlebowicz
Ziemianie byli grupą społeczną najbardziej znienawidzoną przez komunistów. Przedstawiano ich w propagandzie jako obszarników, krwiopijców, ciemiężycieli chłopów. Stąd na terenach, które znalazły się pod panowaniem najpierw bolszewickim, a potem sowieckim, ta grupa ludzi była szczególnie prześladowana.
Zjednoczona Europa – marzenie Polaków
Artykuł

Zjednoczona Europa – marzenie Polaków

Autor: Sławomir Łukasiewicz
Pomysł zjednoczenia Europy ma w polskiej myśli politycznej bogatą tradycję i silne korzenie. Poczynając od tradycji chrześcijańskich traktujących przestrzeń Europy jako Christianitas, wraz z rozwojem refleksji o polityce i stosunkach międzynarodowych pojawiały się kolejne koncepcje jedności Europy.
Żołnierze Andersa w „Głosie Polskim” w Buenos Aires
Artykuł

Żołnierze Andersa w „Głosie Polskim” w Buenos Aires

Autor: Diana Maksimiuk
II wojna światowa i powojenne losy państwa polskiego przyniosły ze sobą kolejną falę emigracji. Nie był to tym razem exodus „za chlebem”, czym charakteryzowała się emigracja międzywojenna, ale osiedlenie się poza granicami ojczyzny podyktowane było przesłankami politycznymi.
Życie dla Polski. Maria Mirecka-Loryś (1916–2022)
Biogram / Biografia

Życie dla Polski. Maria Mirecka-Loryś (1916–2022)

Autor: Jerzy Dąbrowski
Pani Maria Mirecka-Loryś urodziła się w Ulanowie na Podkarpaciu dwa lata przed odzyskaniem przez Polskę niepodległości. Zmarła w wieku 106 lat 29 maja 2022 r. W swojej książce Przede wszystkim Polska podkreślała, że sprawy naszej Ojczyzny były dla niej ważniejsze niż własne życie.
Żydzi jako uchodźcy polscy w Mozambiku podczas II wojny światowej
Artykuł

Żydzi jako uchodźcy polscy w Mozambiku podczas II wojny światowej

Autor: Alicja Gontarek
Dzieje Mozambiku nierozerwalnie od 1498 r. łączą się z Portugalią. Pod koniec XV w. Portugalczycy rozpoczęli kolonizację tutejszego wybrzeża. W ramach kolonizacji Mozambik stał się częścią Portugalskiej Afryki Wschodniej.
Żyliśmy nadzieją
Wywiad

Żyliśmy nadzieją

Autor: Tomasz Danilecki, Ryszard Kaczorowski
Główną myślą pozostania na emigracji było to, że imperia nie trwają wiecznie. Że również „imperium zła” się kiedyś rozpadnie. (…) nigdy nie straciłem wiary, iż to, co robię, jest słuszne i potrzebne – podkreślał były prezydent Ryszard Kaczorowski w rozmowie dla „Biuletynu IPN” z 2002 r.