Proszę czekać,
trwa ładowanie strony...

Obóz przy Przemysłowej w Łodzi – piekło dla najmłodszych
DLA WNIKLIWYCH
Artykuł

Obóz przy Przemysłowej w Łodzi – piekło dla najmłodszych

Autor: Tomasz Toborek
Obóz przy ulicy Przemysłowej w Łodzi – pod taką nazwą przeszło do historii jedyne w swoim rodzaju miejsce, w którym w czasie II wojny światowej Niemcy ulokowali wyłącznie polskie dzieci.
Obóz w Potulicach (1941-1945)
DLA WNIKLIWYCH
Artykuł

Obóz w Potulicach (1941-1945)

Autor: Izabela Mazanowska
Polityka władz niemieckich w czasie II wojny światowej w odniesieniu do Pomorza Gdańskiego miała doprowadzić do całkowitego „odpolszczenia” tych ziem. Uważano, że są one rdzennie niemieckie i po 1939 r. zamierzano uczynić wszystko, aby stały się integralną częścią III Rzeszy. W pierwszej kolejności na masową skalę eksterminowano Polaków uznanych za wrogów państwa niemieckiego.
Obóz zagłady w Treblince
TYLKO U NAS
Artykuł

Obóz zagłady w Treblince

Autor: Artur Podgórski
Budowę obozu zagłady w Treblince (gm. Kosów, pow. Sokołów Podlaski) rozpoczęto w dniu 1 czerwca 1942 r. Pierwszym komendantem SS-Sonderkommando Treblinka został mianowany SS-Obersturmführer Irmfried Eberl (Austriak).
Od samokształcenia do samoobrony. Żydowska Organizacja Bojowa w Zagłębiu Dąbrowskim
TYLKO U NAS
Artykuł

Od samokształcenia do samoobrony. Żydowska Organizacja Bojowa w Zagłębiu Dąbrowskim

Autor: Aleksandra Namysło
Heroiczna walka Żydów w getcie warszawskim w kwietniu 1943 r. zainspirowała młodych ludzi z innych gett do zbrojnego oporu przeciwko niemieckiemu okupantowi. W sierpniu 1943 r. za broń chwycili również członkowie Żydowskiej Organizacji Bojowej w Zagłębiu Dąbrowskim.
Od wolnego człowieka do wolnego narodu
PAMIĘTAMY
Artykuł

Od wolnego człowieka do wolnego narodu

Autor: Ks. Piotr Kulbacki
W powojennej historii Polski niezwykłą rolę odegrał ks. Franciszek Blachnicki, którego myśl jest stale inspirująca, a jego dzieło służy wyzwoleniu człowieka. Wpłynął na życie w Polsce, ale nie jako polityk pokładający nadzieję w strukturach społecznych, lecz jako wychowawca wolnych ludzi.
Audio/Video

Oflag II C Woldenberg - obóz jeniecki położony ok. 1 km od Dobiegniewa (niem. Woldenberg). Wzniesiony w 1939 r. rękoma 500 polskich jeńców. Przebywało w nim ponad 6700 polskich oficerów i podchorążych. Niedola połączyła tu ludzi reprezentujących różne grupy. Znaleźli się w nim reprezentanci przedwojennego obozu władzy, socjaliści, endecy, a także komuniści.

Autor: Jarosław Palicki
Ojciec Maksymilian Kolbe
PAMIĘTAMY
Artykuł

Ojciec Maksymilian Kolbe

Autor: Irena Siwińska
14 sierpnia 1941 r. w niemieckim obozie koncentracyjnym Auschwitz zginął śmiercią męczeńską o. Maksymilian Maria (Rajmund) Kolbe (1894–1941), franciszkanin, który ofiarował swoje życie w zamian za ocalenie współwięźnia, Franciszka Gajowniczka. Ten heroiczny czyn, jak i postawa o. Kolbego w ciągu całego życia zostały docenione na tyle, że w 1971 r. został beatyfikowany, a w roku 1982 kanonizowany.
Opór antyniemiecki na ziemiach wcielonych do Rzeszy – Narodowa Organizacja Bojowa
TYLKO U NAS
Artykuł

Opór antyniemiecki na ziemiach wcielonych do Rzeszy – Narodowa Organizacja Bojowa

Autor: Rafał Sierchuła
Przedstawiciele Stronnictwa Narodowego w Wielkopolsce już w październiku 1939 r. przystąpili do organizowania antyniemieckiego oporu od Pomorza aż po Śląsk. W ślad za tym Niemcy przystąpili do intensywnej infiltracji i niszczenia wielkopolskiego Podziemia.
Opór Żydów w niemieckich obozach zagłady
DLA WNIKLIWYCH
Artykuł

Opór Żydów w niemieckich obozach zagłady

Autor: Martyna Grądzka-Rejak
Ludność żydowska na prowadzoną przez Niemców politykę ograniczania ich praw, wykluczenia z życia społecznego, a z czasem zamykania w gettach i fizycznej zagłady reagowała różnie. Niemniej już od początku okupacji Żydzi angażowali się w działalność konspiracyjną i podejmowali różne formy oporu, głównie o charakterze cywilnym.
Ostatnie dni komendanta Auschwitz Rudolfa Hößa
WARTO WIEDZIEĆ
Artykuł

Ostatnie dni komendanta Auschwitz Rudolfa Hößa

Autor: Joanna Lubecka
Był jednym z najważniejszych nazistów sądzonych w Polsce. I jednym z najpilniej strzeżonych więźniów. Dzięki temu możemy odtworzyć ostatnie dni jego życia, choć nie brakuje tajemnic.
Oswobadzanie niemieckich obozów koncentracyjnych przez wojska sowieckie
WARTO WIEDZIEĆ
Artykuł

Oswobadzanie niemieckich obozów koncentracyjnych przez wojska sowieckie

Autor: Paweł Kosiński
Niemieckie obozy koncentracyjne (KL, do 1939 r. jedyny typ obozów hitlerowskich) przed wojną były narzędziem izolowania i wyniszczania niemieckiej opozycji antyhitlerowskiej, a w czasie wojny instrumentem terroru, eksploatacji siły roboczej i realizacji programu ludobójstwa podbitych narodów Europy oraz miejscem zbrodniczych eksperymentów medycznych.
Oswobodzenie KL Auschwitz – między pamięcią a propagandą
O TYM SIĘ MÓWI
Artykuł

Oswobodzenie KL Auschwitz – między pamięcią a propagandą

Autor: Filip Musiał
W 2005 r. Zgromadzenie Ogólne ONZ ustanowiło Międzynarodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Holokaustu. Datą, w której obchodzimy to wspomnienie jest 27 stycznia – rocznica wkroczenia Armii Czerwonej do niemieckiego obozu koncentracyjnego KL Auschwitz.
Audio/Video

PASZPORTY PARAGWAJU - film dokumentalny

Piekło po niemiecku według Pileckiego
DLA WNIKLIWYCH
Artykuł

Piekło po niemiecku według Pileckiego

Autor: Anna Zechenter
Kiedy do Konzentrationslager Auschwitz 14 czerwca 1940 r. przybył pierwszy transport ponad siedmiuset polskich więźniów z Tarnowa, nikt nie wiedział, że właśnie w tym obozie, na ziemi wcielonej do Rzeszy, rozgrywać się będą sceny, przy których zbledną obrazy z piekła Dantego.
Pierwszy był KL Dachau. Jak wyglądało centralne zarządzanie niemieckimi obozami koncentracyjnymi
POLECAMY
Artykuł

Pierwszy był KL Dachau. Jak wyglądało centralne zarządzanie niemieckimi obozami koncentracyjnymi

Autor: Joanna Lubecka
22 marca 1933 r. powstał pierwszy nazistowski obóz koncentracyjny w bawarskim Dachau. Jego organizacją i wyszkoleniem załogi obozu zajmował się SS-Oberführer Theodor Eicke.
Pilecki ucieka z piekła
POLECAMY
Artykuł

Pilecki ucieka z piekła

Autor: Elżbieta Pietrzyk-Dąbrowska
W nocy z 26 na 27 kwietnia 1943 r. z niemieckiego obozu koncentracyjnego KL Auschwitz uciekł rtm. Witold Pilecki. Towarzyszyli mu Jan Redzej i Edward Ciesielski. Wszyscy trzej szczęśliwie wydostali się na wolność przez obozową piekarnię.
Po dyplom przez Dachau. <i>Sonderaktion Krakau</i> we wspomnieniu Zygmunta Starachowicza
TYLKO U NAS
Artykuł

Po dyplom przez Dachau. Sonderaktion Krakau we wspomnieniu Zygmunta Starachowicza

Autor: Piotr Ruciński
Aresztowanie krakowskich profesorów 6 listopada 1939 r. wywołało w społeczeństwie polskim niemałe poruszenie. Luminarze polskiej nauki, często wiekowi, trafili w ręce bezdusznej machiny, która za nic miała ich osiągnięcia, nie mówiąc już o siwych włosach. Ofiarami Sonderaktion Krakau byli jednak także ludzie przypadkowi. Jednym z nich był „zwyczajny-niezwyczajny” Zygmunt Starachowicz.
Polskie drogi… z niemieckiego obozu. Ucieczka Augusta Kowalczyka
WARTO ZAJRZEĆ
Artykuł

Polskie drogi… z niemieckiego obozu. Ucieczka Augusta Kowalczyka

Autor: Ewa Wójcicka
10 czerwca 1942 r. doszło do buntu oraz ucieczki więźniów karnej kompanii z nazistowskiego obozu koncentracyjnego Auschwitz II-Birkenau. Wśród uciekinierów był 21-letni August Kowalczyk.
Pomoc rodziny Paszków i Godzieków zbiegłym więźniom żydowskim z marszu ewakuacyjnego z KL Auschwitz
DLA WNIKLIWYCH
Artykuł

Pomoc rodziny Paszków i Godzieków zbiegłym więźniom żydowskim z marszu ewakuacyjnego z KL Auschwitz

Autor: Aleksandra Namysło
Na skutek ofensywy wojsk Armii Czerwonej, 17 stycznia 1945 r. rozpoczęła się ewakuacja więźniów KL Auschwitz i jego podobozów. Pierwsza trasa piesza prowadziła przez miasta i miejscowości: Oświęcim – Pszczyna – Wodzisław Śląski. Ewakuowano nią około 25 tys. więźniów. Druga trasa obejmowała odcinki: Oświęcim – Tychy – Mikołów – Przyszowice – Gliwice.
Posługa polskich księży w KL Dachau i jej upamiętnienie
POLECAMY
Artykuł

Posługa polskich księży w KL Dachau i jej upamiętnienie

Autor: Ks. Sławomir Kęszka
W czasie II wojny światowej w Dachau przetrzymywano 2579 katolickich księży, w tym 1780 Polaków, spośród których Niemcy zamordowali 868. Dnia wyzwolenia, 29 kwietnia 1945 r., doczekało 33 tys. więźniów, w tym 830 polskich kapłanów.
Proces katów z Płaszowa
WARTO WIEDZIEĆ
Artykuł

Proces katów z Płaszowa

Autor: Ewa Wójcicka
W październiku 1942 r. z rozkazu Juliana Schernera, dowódcy SS i Policji w Krakowie, na terenie Podgórza i Woli Duchackiej utworzono obóz pracy – Zwangsarbeitslager Plaszow (ZAL). 10 stycznia 1944 r. został przekształcony w obóz koncentracyjny.
Przybyliście tutaj nie do sanatorium, tylko do niemieckiego obozu koncentracyjnego…
TYLKO U NAS
Artykuł

Przybyliście tutaj nie do sanatorium, tylko do niemieckiego obozu koncentracyjnego…

Autor: Martyna Grądzka-Rejak
Wiosną 1940 r. Niemcy przystąpili do organizowania obozu dla więźniów politycznych w miejscowości Auschwitz (przed wojną Oświęcim), znajdującej się wówczas na terenach wcielonych do Rzeszy. 14 czerwca 1940 r. z Tarnowa przybył tam transport z pierwszymi polskimi więźniami politycznymi.
Przyjechali na rampę obstawioną esesmanami…
POLECAMY
Artykuł

Przyjechali na rampę obstawioną esesmanami…

Autor: Marcin Chorązki
14 czerwca 1940 r. do niemieckiego obozu koncentracyjnego KL Auschwitz dotarł z Tarnowa pierwszy masowy transport 728 Polaków. Więźniom nadano numery, ogolono głowy i wydano pasiaki z naszytym czerwonym trójkątem i literą „P”.
Przypadek Franza Grüna – ilustracja mechanizmu postępowania ze zbrodniarzami niemieckimi w Polsce Ludowej
DLA WNIKLIWYCH
Artykuł

Przypadek Franza Grüna – ilustracja mechanizmu postępowania ze zbrodniarzami niemieckimi w Polsce Ludowej

Autor: Zdzisław Jurkowski
Franz Grün służył jako strażnik w latach 1943-1945 w Płaszowie, za co po 1945 roku był ścigany przez ówczesne władze państwa polskiego. W kwietniu 1949 został aresztowany przez policję austriacką, a w kwietniu 1953 r. został przekazany przez władze czeskie Polsce.
Raport z Auschwitz
TYLKO U NAS
Wywiad

Raport z Auschwitz

Autor: Maciej Kwaśniewski
Wydawało nam się, że mamy tylko raporty Karskiego i Pileckiego, które przedostały się na Zachód, a tymczasem istniała ciągłość raportów z Polski od początku istnienia Auschwitz do połowy 1944 roku – mówi Krzysztof Brożek, reżyser i scenarzysta filmu Raport z Auschwitz, w rozmowie z Maciejem Kwaśniewskim.
Ravensbrück. Gwałciciele z Armii Czerwonej
POLECAMY
Artykuł

Ravensbrück. Gwałciciele z Armii Czerwonej

Autor: Joanna Lubecka
Gdy czerwonoarmiści wkroczyli do niemieckiego kobiecego obozu koncentracyjnego Ravensbrück, położonego niespełna sto kilometrów na północ od Berlina, przynieśli wolność i cierpienie.
Rodzina Wenclów. Pamięć, która przekracza kontynenty
Archiwum Pełne Pamięci
Artykuł

Rodzina Wenclów. Pamięć, która przekracza kontynenty

Autor: Katarzyna Gawkowska
Z dalekiego Santiago de Chile do polskiego Archiwum Pełnego Pamięci – historia rodziny Wenclów zatacza symboliczne koło. Dzięki darowiźnie José Escondrillasa-Wencela, potomka generała Józefa Wencla, do zasobu Archiwum IPN trafiły bezcenne pamiątki dokumentujące losy trzech pokoleń tej rodziny.
Rycerz Niepokalanej
PAMIĘTAMY
Artykuł

Rycerz Niepokalanej

Autor: Agnieszka Wygoda
14 sierpnia 1941 r. zamordowano w KL Auschwitz o. Maksymiliana Marię Kolbe. Po niemal dwutygodniowej męczarni w bunkrze głodowym został dobity zastrzykiem fenolu, następnego dnia jego ciało spalono w krematorium.
Sarenka z Mauthausen
DLA WNIKLIWYCH
Artykuł

Sarenka z Mauthausen

Autor: Agnieszka Łuczak
Lord Russell of Liverpool, zastępca głównego prokuratora wojskowego Brytyjskiej Armii Renu, w trakcie wizyty w byłym obozie koncentracyjnym Dachau – w ramach przygotowań do procesu załogi tego obozu w 1945 r. – zauważył coś, co wydało mu się szczególnie dziwne: „Na dachu krematorium przybita była na słupku skrzynka lęgowa dla dzikich ptaków. Została tam umieszczona przez jakiegoś ogarniętego schizofrenią esesmana. […] Wtedy stało się dla mnie jasne, dlaczego naród, który dał światu Goethego i Beethovena, Schillera i Schuberta, zgotował mu także Auschwitz i Belsen, Ravensbrück i Dachau”.
Sąd nad katami. Kazimierz Olszewski w procesie załogi KL Ravensbrück
POLECAMY
Artykuł

Sąd nad katami. Kazimierz Olszewski w procesie załogi KL Ravensbrück

Autor: Bożena Witowicz
KL Ravensbrück był miejscem kaźni dziesiątek tysięcy więźniów, głównie kobiet i dzieci. Najliczniejszą grupę pośród jego ofiar stanowili Polacy, więc podczas procesu obozowych oprawców w składzie sędziowskim również nie mogło zabraknąć kogoś polskiej narodowości. Rolę tę przeznaczono Kazimierzowi Olszewskiemu.
Seweryna Maria Szmaglewska i jej „Dymy nad Birkenau”
WARTO WIEDZIEĆ
Artykuł

Seweryna Maria Szmaglewska i jej „Dymy nad Birkenau”

Autor: Ewa Wójcicka
Od wczesnego dzieciństwa chętnie czytała książki, znajdujące się w biblioteczce ojca, który był pisarzem gminnym. Prenumerował on również pisma, w których publikowano, chętnie czytane przez Sewerynę, fragmenty prozy Elizy Orzeszkowej czy Henryka Sienkiewicza.
Sobibór. Machina śmierci
WARTO WIEDZIEĆ
Artykuł

Sobibór. Machina śmierci

Autor: Bożena Witowicz
Otoczony drutem kolczastym i polem minowym teren niemieckiego obozu zagłady w Sobiborze w szczytowym okresie zajmował obszar ponad 31 hektarów. Szacuje się, że śmierć w nim poniosło około 170–180 tys. osób. Przy życiu pozostawiano tylko osoby niezbędne do funkcjonowania „machiny śmierci”.
Stali się numerami od 31 do 758
POLECAMY
Artykuł

Stali się numerami od 31 do 758

Autor: Marcin Chorązki
W pierwszych miesiącach okupacji represje wobec ludności polskiej były dużo większe niż w stosunku do pozostałych grup narodowościowych przedwojennej Polski. Wynikało to z zakrojonej na szeroką skalę akcji niemieckiego aparatu bezpieczeństwa skierowanej przeciwko polskiej inteligencji.
Stanisław Grzesiuk. Boso, ale w ostrogach
POLECAMY
Artykuł

Stanisław Grzesiuk. Boso, ale w ostrogach

Autor: Ewa Wójcicka
6 maja 1918 r. w Małkowie urodził się Stanisław Grzesiuk – bard Czerniakowa, autor książek pt. „Pięć lat kacetu”, „Boso, ale w ostrogach”, „Na marginesie życia”, oraz tekstów piosenek, m.in: „Nie masz cwaniaka nad warszawiaka”, „Ballada o Felku Zdankiewiczu”, pieśniarz.
Stanisław Guńkiewicz. Od legionisty do szopkarza
Archiwum Pełne Pamięci
Biogram / Biografia

Stanisław Guńkiewicz. Od legionisty do szopkarza

Autor: Radosław Kurek
Nawet wśród legionistów należał do postaci nietuzinkowych. Do formującego się szwadronu ułanów wstąpił na zagarniętym z austriackiego taboru koniu. W swoim bogatym życiorysie był konspiratorem, członkiem załogi pociągu pancernego, działaczem samorządowym, a także… twórcą bożonarodzeniowych szopek.
Stanisława Rachwałowa
DLA WNIKLIWYCH
Artykuł

Stanisława Rachwałowa

Autor: Filip Musiał
„Z chwilą uwolnienia nas przez wojska anglo-amerykańskie ważyłam 46 kg i byłam ludzkim szkieletem” – wspominała. Po trzech latach pobytu w niemieckich obozach koncentracyjnych czekało ją jeszcze komunistyczne więzienie.
Szansa przetrwania. Historia różańców z Gusen
DLA WNIKLIWYCH
Artykuł

Szansa przetrwania. Historia różańców z Gusen

Autor: Anna Jagodzińska
Wiedza o niemieckich obozach koncentracyjnych jest – mimo wielu publikacji na ten temat – wciąż ograniczona. Do zapomnianych miejsc kaźni polskiej inteligencji należy obóz Mauthausen-Gusen.
Szkice z Ravensbrück. Maria Hiszpańska-Neumann i jej twórczość
POLECAMY
Artykuł

Szkice z Ravensbrück. Maria Hiszpańska-Neumann i jej twórczość

Autor: Ewa Wójcicka
„Myszka” – tak Maria Hiszpańska-Neumann (właściwie Maria Zofia Janina), graficzka, ilustratorka, była nazywana przez swoich najbliższych. W swej twórczości utrwaliła przeżycia obozowe. Jak mawiała: „Musiałam je robić, inaczej bym się udusiła (…)”.
Sztuka i człowieczeństwo w obozowym piekle
POLECAMY
Artykuł

Sztuka i człowieczeństwo w obozowym piekle

Autor: Irena Siwińska
Warto przypomnieć piękną postać Albina Marii Bonieckiego (1908–1995), artysty plastyka, który więziony na lubelskim Majdanku (KL Lublin), wykorzystał swój talent, aby dostarczyć współwięźniom pokrzepienia i otuchy. W maju 1943 r., w KL Lublin, stanęła Kolumna Trzech Orłów, wykonana przez Bonieckiego i jego towarzyszy, których pod pretekstem udziału w pracach nad rzeźbą ocalił od śmierci.
Śledztwo ws. KL Auschwitz-Birkenau
TYLKO U NAS
Artykuł

Śledztwo ws. KL Auschwitz-Birkenau

Autor: Łukasz Gramza
Już w grudniu 1939 r. Rząd Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie w specjalnej uchwale zapowiedział zastosowanie retorsji za niewinne ofiary polskie wobec Niemców, i to zwłaszcza wobec sfer kierowniczych.
Tadeusz Fijewski (1911-1978)
POLECAMY
Biogram / Biografia

Tadeusz Fijewski (1911-1978)

Autor: Ewa Wójcicka
Wzbudził zachwyt widzów jako subiekt Ignacy Rzecki w ekranizacji „Lalki”, ale również rolą Wyderki wygłaszającego odczyt „Alkohol to zguba ludzkości” w komedii „Wiosna panie sierżancie” z 1974 r. Wówczas miał już za sobą liczne kreacje w teatrze, filmie oraz audycjach radiowych. Niestety towarzyszył mu również naznaczony wojną bagaż życiowych doświadczeń.
Tajemnica śmierci komendanta KL Mauthausen Franza Ziereisa
DLA WNIKLIWYCH
Artykuł

Tajemnica śmierci komendanta KL Mauthausen Franza Ziereisa

Autor: Tomasz Cieślak
Mauthausen, małe miasteczko nad Dunajem w Górnej Austrii zachwyca pięknymi krajobrazami i urokliwymi kamieniczkami. Nie inaczej było zapewne w roku 1940.
Tajna historia zamojskiej twierdzy
DLA WNIKLIWYCH
Artykuł

Tajna historia zamojskiej twierdzy

Autor: Barbara Hirsz
Była to najczarniejsza, bezimienna robota – praca „numerów” pozostających całkowicie w dyspozycji SS i będących własnością III Rzeszy. Zamknięci za drutami lagrowymi KL Lublin Polacy zdobyli się na protest, wyrażając w zuchwały sposób swoją wierność Ojczyźnie. Na Majdanku postanowili zbudować miniaturę fortecy Zamość.
Tajne nauczanie w KL Ravensbrück
WARTO WIEDZIEĆ
Artykuł

Tajne nauczanie w KL Ravensbrück

Autor: Soraya Kuklińska
W roku 1940 w obozie koncentracyjnym Ravensbrück rozpoczęto tajne nauczanie. Młode więźniarki wykorzystywały każdą wolną od pracy chwilę. Uczyły się między pracą a posiłkiem – kosztem wypoczynku – a nawet podczas stania na apelach.
Technologia śmierci. Niemieckie obozy zagłady
POLECAMY
Artykuł

Technologia śmierci. Niemieckie obozy zagłady

Autor: Marek Klecel
Niemieckie obozy koncentracyjne powstały na długo przed rozpoczęciem II wojny światowej i stanowią nieodłączną część niemieckiego systemu totalitarnego, zbudowanego przez partię narodowego socjalizmu pod wodzą Adolfa Hitlera.
Traumy powojenne w społeczeństwie polskim
PAMIĘTAMY
Artykuł

Traumy powojenne w społeczeństwie polskim

Autor: Elżbieta Pietrzyk-Dąbrowska
Polacy z II wojny światowej wyszli okaleczeni jak żaden inny naród. Śmierć, głód, doświadczenie niewyobrażalnej przemocy stało się udziałem większości rodzin, a trauma z tym związana zbiera swoje żniwo w kolejnych pokoleniach.
Ucieczka ks. Augustyna Mańkowskiego
POLECAMY
Artykuł

Ucieczka ks. Augustyna Mańkowskiego

Autor: Ryszard Sodel
W niedzielę 8 października 1944 r. z obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau uciekł więzień ksiądz Augustyn Mańkowski, noszący nr 442 (jak sam zeznał). Dokonał tego wykorzystując podrobioną przepustkę, wydawaną pracownikom cywilnym pracującym na terenie obozu. Jego ucieczka nastąpiła dzień po buncie więźniów Sonderkommando, który został krwawo stłumiony przez oddziały SS.
Ukochali Polskę bardziej niż życie. Historia rodziny Węgierskich z Łodzi
WARTO ZAJRZEĆ
Artykuł

Ukochali Polskę bardziej niż życie. Historia rodziny Węgierskich z Łodzi

Autor: Patrycja Resel
Mimo odmiennych sympatii politycznych byli bardzo kochającą się rodziną. Państwo Węgierscy wychowywali swoje dzieci w atmosferze pobożności i umiłowania Ojczyzny. Świadectwem głębokiej wiary i patriotyzmu wykazali się podczas II wojny światowej, kiedy niemiecki okupant próbował za wszelką cenę odebrać im wolność i poczucie człowieczeństwa.
Upamiętnianie holokaustu księży polskich w KL Dachau w latach 1939-1945
DLA WNIKLIWYCH
Źródło historyczne

Upamiętnianie holokaustu księży polskich w KL Dachau w latach 1939-1945

Autor: Elżbieta Wojcieszyk
29 kwietnia 1945 r. o godz. 17.30 żołnierze 7 armii USA pod dowództwem gen. Georga Pattona uwolnili więźniów z KL Dachau z rąk niemieckich narodowych socjalistów. Więźniowie mieli być wymordowani zgodnie z rozkazem Reichsführera-SS Heinricha Himmlera z 14 kwietnia 1945 r., nakazującym likwidację obozu koncentracyjnego Dachau i wymordowanie więźniów, co miało nastąpić o godz. 21.00.
Uratowali mnie Polacy. Opowieść uciekiniera z obozu w Sobiborze
POLECAMY
Wywiad

Uratowali mnie Polacy. Opowieść uciekiniera z obozu w Sobiborze

Autor: Filip Białowicz, Maciej Foks
Filip Białowicz (Philip Bialowitz) (1925-2016) kawaler Krzyża Oficerskiego Orderu Zasługi RP, w 1943 zbiegł z obozu w Sobiborze i do zakończenia wojny ukrywany był na wsi przez rodzinę Mazurków. Po wojnie mieszkał w USA. Opublikował wspomnienia A Promise at Sobibór (wyd. pol.: Bunt w Sobiborze).
Urodzona w Auschwitz
WARTO WIEDZIEĆ
Artykuł

Urodzona w Auschwitz

Autor: Jerzy Dąbrowski
Stefania Wernik z d. Piekarz jest jedną z bohaterek filmu Położna w reżyserii Marii Stachurskiej. Urodziła się w obozie zagłady KL Auschwitz II Birkenau. Była w tej nielicznej grupie dzieci, którym udało się przeżyć.
W cieniu Gestapo. Służba Bezpieczeństwa III Rzeszy jako substytut ośrodka badań demoskopijnych
TYLKO U NAS
Artykuł

W cieniu Gestapo. Służba Bezpieczeństwa III Rzeszy jako substytut ośrodka badań demoskopijnych

Autor: Mirosław Sikora
W niemieckim państwie nazistowskim nie przeprowadzano badań opinii publicznej, ale przywódcy polityczni chcieli znać prawdziwe nastroje społeczne. W tym celu wykorzystywano raporty Służby Bezpieczenstwa SS.
W imieniu ofiar. Jan Sehn (1909–1965)
DLA WNIKLIWYCH
Biogram / Biografia

W imieniu ofiar. Jan Sehn (1909–1965)

Autor: Filip Gańczak
Jako powojenny sędzia śledczy Jan Sehn przyczynił się do skazania czołowych zbrodniarzy niemieckich. Niewielu wie, że przysłużył się także w sprawie Katynia.
W rocznicę wyzwolenia KL Sachsenhausen
WARTO WIEDZIEĆ
Artykuł

W rocznicę wyzwolenia KL Sachsenhausen

Autor: Marta Szczesiak-Ślusarek
22 kwietnia 1945 roku do niemieckiego obozu koncentracyjnego Sachsenhausen, położonego niedaleko miasta Oranienburg w Brandenburgii, wkroczyli polscy i sowieccy żołnierze. Zastali tam zaledwie 3 000 wyczerpanych więźniów. Kilka miesięcy wcześniej, w obozie i jego filiach było ich około 80 000.
Walizka Mengelego
DLA WNIKLIWYCH
Artykuł

Walizka Mengelego

Autor: Bogdan Musiał
Koszmar Holocaustu jest wciąż polem do nadużyć dla szarlatanów. Na światło dzienne wypływają podrobione źródła, dlatego nakazem badacza jest krytycyzm. Dowiodła tego sprawa „wspomnień” żydowskiego lekarza – przymusowego współpracownika Josefa Mengelego.
Więzienno-obozowe wspomnienia Wandy Serwańskiej
DLA WNIKLIWYCH
Artykuł

Więzienno-obozowe wspomnienia Wandy Serwańskiej

Autor: Aleksandra Pietrowicz, Jacek Żurek
Aresztowana w Poznaniu, przeszła przez śledztwo w gestapo, Fort VII, obóz w Żabikowie, skąd trafiła do Auschwitz-Birkenau. Po wojnie opisała swoje przeżycia.
Więzień, uciekinier, egzekutor
POLECAMY
Wywiad

Więzień, uciekinier, egzekutor

Autor: Kazimierz Albin, Maciej Foks
Kazimierz Albin w latach 1940-43 więzień KL Auschwitz (numer obozowy 118) i uciekinier z tego obozu, a następnie żołnierz Armii Krajowej i wykonawca wyroków śmierci, kawaler Krzyża Komandorskiego Orderu Odrodzenia Polski, opowiada o swoim doświadczeniu lat wojny i okupacji niemieckiej.
Więźniowie pierwszego transportu do Auschwitz z Kielecczyzny
DLA WNIKLIWYCH
Artykuł

Więźniowie pierwszego transportu do Auschwitz z Kielecczyzny

Autor: Robert Piwko
Na liście 728 więźniów z pierwszego masowego transportu Polaków do KL Auschwitz znajdziemy co najmniej sześć osób związanych z Kielecczyzną.
Witold Pilecki – Bohater 1939-1945
PAMIĘTAMY
Biogram / Biografia

Witold Pilecki – Bohater 1939-1945

Autor: Paweł Sztama
15 marca 1948 r. zakończył się pokazowy proces, który wytoczono przeciwko osobom określanym jako „grupa Witolda”. Ogłoszono wyrok. Oskarżony Witold Pilecki został skazany na karę śmierci.
Witold Pilecki mniej znany
POLECAMY
Biogram / Biografia

Witold Pilecki mniej znany

Autor: Jarosław Wróblewski
O Witoldzie Pileckim napisano wiele książek w Polsce i za granicą. Był znany ze swojego niespotykanego bohaterstwa – głównie jako ochotnik do niemieckiego obozu zagłady KL Auschwitz. Dotknęło go też wiele innych życiowych doświadczeń. Pochylmy się nad kilkoma mniej znanymi fragmentami jego biografii, które ukazują bogatą osobowość i twardy charakter jednego z najdzielniejszych Polaków.
Władka Matuszewska i jej ,,Wędrowne Ptaki” z Ravensbrück
TYLKO U NAS
Biogram / Biografia

Władka Matuszewska i jej ,,Wędrowne Ptaki” z Ravensbrück

Autor: Partycja Resel
Była jedną z największych postaci w historii łódzkiego harcerstwa. Władysława Matuszewska ,,Świetlik” całe swoje życie poświęciła pracy na rzecz najbardziej potrzebujących. Po wyjściu z niemieckiego obozu koncentracyjnego Ravensbrück założyła w Szwecji polską drużynę harcerską i jak pisała „nie było mundurów, biwaków i obozów, ale nigdy nie przestaliśmy być harcerzami”...
Władysław Bartoszewski (1922 - 2015)
POLECAMY
Biogram / Biografia

Władysław Bartoszewski (1922 - 2015)

Autor: Ewa Wójcicka
Więzień Auschwitz, żołnierz AK, uczestnik Powstania Warszawskiego, historyk i działacz opozycji antykomunistycznej. Zaangażowany w udzielanie pomocy Żydom, Sprawiedliwy wśród Narodów Świata. Polityk i dyplomata, dwukrotnie minister spraw zagranicznych. W życiorysie Władysława Bartoszewskiego odbijają się losy Polski w XX wieku.
Władysław Dering (1903-1965) – lekarz z Auschwitz
TYLKO U NAS
Artykuł

Władysław Dering (1903-1965) – lekarz z Auschwitz

Autor: Sebastian Piątkowski
Władysław Dering – więzień niemieckiego obozu koncentracyjnego KL Auschwitz – jest osobą ocenianą niejednoznacznie, a jego postawa w okresie okupacji stała się tematem licznych sporów, niegdyś wśród więźniów obozu, a obecnie wśród historyków.
Wynalazek służący do przetrwania. Oddział Naukowy w KL Dachau
TYLKO U NAS
Artykuł

Wynalazek służący do przetrwania. Oddział Naukowy w KL Dachau

Autor: Piotr Ruciński
W marcu 1940 r. rozpoczął się kolejny rozdział ponurej epopei naukowców, aresztowanych w ramach tzw. Sonderaktion Krakau. Młodszych członków grupy przewieziono do KL Dachau. Dzięki przypadkowi, ale także niezwykłej determinacji, krakowianom niemal w komplecie udało się doczekać uwolnienia. Kluczową rolę odegrał niezwykły „wynalazek”.
Wyzwolenie KL Buchenwald
POLECAMY
Artykuł

Wyzwolenie KL Buchenwald

Autor: Ryszard Sodel
11 kwietnia 1945 r. amerykańska 3. Armia, dowodzona przez generała George’a Pattona, wyzwoliła obóz koncentracyjny w Buchenwaldzie (KL Buchenwald).
Wyzwolenie KL Gusen I i II przez wojska amerykańskie 5 maja 1945 r.
PAMIĘTAMY
Artykuł

Wyzwolenie KL Gusen I i II przez wojska amerykańskie 5 maja 1945 r.

Autor: Tomasz Cieślak
Zlokalizowane na terenie Austrii KL Mauthausen i KL Gusen były najdłużej funkcjonującymi obozami koncentracyjnymi w III Rzeszy. Osadzeni w nich więźniowie musieli wyczekiwać wolności aż do 5 maja 1945 r.
Wyzwolenie obozu na Majdanku
Archiwum Pełne Pamięci
Artykuł

Wyzwolenie obozu na Majdanku

Autor: Paweł Głuszek
Do obozu na Majdanku trafiały transporty więźniów z innych obozów, z więzień i gett. Trafiali tu jeńcy sowieccy, polska inteligencja i członkowie ruchu oporu, wysiedleńcy z Zamojszczyzny i ludzie z łapanek. Przez obóz przeszło około 150 tys. osób, z czego około 78-80 tys. zginęło, w tym około 59 tys. Żydów.
Z Włocławka do Izraela przez piekło poznańskich obozów pracy – okupacyjne losy Zalmana Kłodawskiego
POLECAMY
Artykuł

Z Włocławka do Izraela przez piekło poznańskich obozów pracy – okupacyjne losy Zalmana Kłodawskiego

Autor: Szymon Pietrzykowski
Ocalały z Zagłady włocławski Żyd, więzień obozów pracy przymusowej w Poznaniu i okolicach (Fort Radziwiłł, Stadion, Steineck/Krzyżowniki i Kreising/Krzesiny) oraz Auschwitz i Buchenwaldu, uczestnik Powstania Warszawskiego, wojny niepodległościowej w Izraelu w latach 1948-1949 i późniejszych konfliktów zbrojnych – swoim życiorysem mógłby obdzielić co najmniej kilka osób.
Zachować dowody zbrodni. Profesor Jan Sehn
WARTO ZAJRZEĆ
Biogram / Biografia

Zachować dowody zbrodni. Profesor Jan Sehn

Autor: Klaudia Słojkowska
Polski prawnik pochodzenia niemieckiego, sędzia, profesor Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego, długoletni dyrektor Instytutu Ekspertyz Sądowych w Krakowie, wybitny ekspert od tematyki obozu koncentracyjnego w Oświęcimiu (KL Auschwitz), który oddał wielkie zasługi rozliczeniu niemieckich zbrodni wojennych w Polsce.
Zagłada Żydów węgierskich
POLECAMY
Artykuł

Zagłada Żydów węgierskich

Autor: Tomasz Stempowski
16 maja 1944 r. do niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz II-Birkenau przyjechały trzy pociągi towarowe z transportem Żydów z Węgier. Każdy miał od 40 do 50 wagonów mieszczących po około 100 ludzi. Na rampie obozowej przeprowadzono wśród nich selekcję, w wyniku której młodych i silnych skierowano do obozu jako „depozyt”, bez wpisywania ich do ewidencji więźniów. Pozostałych ustawiono w piątki i poprowadzono do komór gazowych, gdzie zostali zamordowani.
Zakonnik, redaktor, męczennik
POLECAMY
Biogram / Biografia

Zakonnik, redaktor, męczennik

Autor: Małgorzata Żuławnik
Podczas apelu 29 lipca 1941 roku zastępca komendanta obozu Karl Fritzsch wytypował dziesięciu więźniów, którzy mieli zginąć śmiercią głodową. Była to kara – a zarazem przestroga dla innych – za ucieczkę jednego z osadzonych w KL Auschwitz. Wśród skazańców znalazł się jeden ochotnik.
Zatrzymać pociąg do Auschwitz
POLECAMY
Artykuł

Zatrzymać pociąg do Auschwitz

Autor: Ewa Wójcicka
W maju 1943 r. 45 członków Armii Krajowej przeprowadziło akcję zatrzymania pociągu, który przewoził więźniów z Lublina do obozu Auschwitz. Sprawnie przeprowadzona akcja, pomimo niespodziewanych trudności, pozwoliła na uratowanie kilkudziesięciu osób.
Zbigniew Sawan (1904 – 1984). Artysta, amant, więzień Auschwitz
DLA WNIKLIWYCH
Biogram / Biografia

Zbigniew Sawan (1904 – 1984). Artysta, amant, więzień Auschwitz

Autor: Arkadiusz Serwa
7 marca 1941 r. grupa zespołu bojowego „ZOM” wykonała wyrok na Igo Symie. Słynny aktor został zastrzelony przez polskie podziemie za działalność kolaboracyjną. Niemieckie władze okupacyjne natychmiast odpowiedziały terrorem. Niemcy m.in. zatrzymali wówczas w odwecie całą grupę aktorów. To wówczas znany amant polskiego kina, Zbigniew Sawan, trafił do obozu koncentracyjnego.
Audio/Video

Zbrodniarze Auschwitz. Rozmowa z Łukaszem Gramzą

Autor: Paweł Lekki, Łukasz Gramza
poprzednia < 1
TEKSTY
TEMATY
Biblioteka cyfrowa
Audio/Video
English content
Księgarnia
Aktualności
Autorzy
O nas
Kontakt
Edukacja
postacie IPN
Spotkasz ich na Przystanku Historia
Józef Piłsudski, Anna Walentynowicz, mały Powstaniec – te trzy postacie przyjęliśmy jako symbolicznych reprezentantów trzech epok historii Polski w XX wieku – II Rzeczypospolitej, Polski pod rządami komunistów ale też Polski czasów II wojny światowej. Nasi bohaterowie kształtowali nie tylko dzieje Polski, ale też nasze wyobrażenia o wartościach moralnych: poświęcenia, odpowiedzialności, odwagi – dziś są już częścią historii, którą opisujemy. Temu ma służyć Przystanek Historia (autor zdjęcia małego Powstańca - Cezary Piwowarski)
Dowiedz się więcej
Redakcja portalu dokłada wszelkich starań, aby dotrzeć do wszystkich właścicieli (i dysponentów praw autorskich) zdjęć i innych materiałów, które są wykorzystywane na niniejszym portalu. Wszelkie osoby i instytucje, do których nie udało nam się dotrzeć prosimy o kontakt z redakcją.
IPN
Copyright © 2026 Instytut Pamięci Narodowej - Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu - Wszelkie prawa zastrzeżone. ISSN 2719-8510