Proszę czekać,
trwa ładowanie strony...

Tagi Kościół

Kościół

Trudne relacje państwo-Kościół w okresie stalinowskim. Profanacja obrazu Matki Bożej Częstochowskiej w Przeworsku w 1955 r.

Trudne relacje państwo-Kościół w okresie stalinowskim. Profanacja obrazu Matki Bożej Częstochowskiej w Przeworsku w 1955 r.

Autor: Marcin Bukała

Relacje między państwem a Kościołem były szczególnie trudne w okresie stalinowskim. Na ten czas przypadały intensywne represje aparatu państwowego wobec duchownych i wiernych. Często zdarzały się również przypadki, które obrażały uczucia religijne wiernych.

Trwanie. Biskupstwo gdańskie wobec stalinizmu (1949–1956)

Trwanie. Biskupstwo gdańskie wobec stalinizmu (1949–1956)

Autor: Daniel Gucewicz

Pierwsze lata powojennych stosunków między państwem a Kościołem upłynęły pod znakiem wzajemnego mijania się. Starcie było jednak nieuniknione, ponieważ nowe władze realizowały założenia marksizmu-leninizmu, w myśl których każda religia to „opium dla ludu”, który należy od owego narkotyku uwolnić. Rozpoczęła się walka o rząd polskich dusz, trwająca do 1989 r.

Trzeba to było tak zorganizować, żeby porwać chociaż niektóre dzieci

Trzeba to było tak zorganizować, żeby porwać chociaż niektóre dzieci

Autor: Joanna Żelazko

Irena Śmiałowska w 1935 r. wstąpiła do Zgromadzenia Sióstr Urszulanek w Pniewach. Dwa lata później przybrała zakonne imię Magdalena i pod nim znana była wszystkim dzieciom, którymi się zajmowała i uratowała.

Twórca Ruchu Światło-Życie Ks. Franciszek Blachnicki

Biogram / Biografia

Twórca Ruchu Światło-Życie Ks. Franciszek Blachnicki

Autor: Andrzej Grajewski

Pozostawił setki tysięcy uformowanych polskich sumień. Komuniści chcieli stworzyć „nowego człowieka” – na modłę marksistowską. On też kształtował „nowych ludzi”, ale w duchu Ewangelii. Ksiądz, który pociągnął za sobą młodych, rozbił monopol władzy na wychowanie.

Tysiąclatki na Tysiąclecie!

WARTO WIEDZIEĆ

Tysiąclatki na Tysiąclecie!

Autor: Rafał Opulski

Pod koniec lat 50. komuniści rzucili hasło „Tysiąc szkół na Tysiąclecie”. Cały naród miał ruszyć, by budować szkoły zwane potocznie „tysiąclatkami” w ramach obchodów Tysiąclecia Państwa Polskiego.

Uciszanie chwały Boga. Dzwony kościelne na ziemiach polskich w XIX i XX wieku

Uciszanie chwały Boga. Dzwony kościelne na ziemiach polskich w XIX i XX wieku

Autor: Tomasz Łuczak

Francuscy rewolucjoniści uznawali dzwony kościelne za werbel kleru, a ich używanie karane bywało gilotyną.

Umacnianie pozycji. Diecezja gdańska w okresie rządów Edwarda Gierka

Umacnianie pozycji. Diecezja gdańska w okresie rządów Edwarda Gierka

Autor: Daniel Gucewicz

Nazajutrz po śmierci bp. Edmunda Nowickiego, konsultorzy diecezjalni wybrali na wikariusza kapitulnego, czyli tymczasowego zarządcę diecezji, bp. Lecha Kaczmarka, który na mocy bulli z 1 grudnia 1971 r. został czwartym biskupem gdańskim. 19 grudnia odbył ingres do katedry oliwskiej.

Upamiętnianie holokaustu księży polskich w KL Dachau w latach 1939-1945

Źródło historyczne

Upamiętnianie holokaustu księży polskich w KL Dachau w latach 1939-1945

Autor: Elżbieta Wojcieszyk

29 kwietnia 1945 r. o godz. 17.30 żołnierze 7 armii USA pod dowództwem gen. Georga Pattona uwolnili więźniów z KL Dachau z rąk niemieckich narodowych socjalistów. Więźniowie mieli być wymordowani zgodnie z rozkazem Reichsführera-SS Heinricha Himmlera z 14 kwietnia 1945 r., nakazującym likwidację obozu koncentracyjnego Dachau i wymordowanie więźniów, co miało nastąpić o godz. 21.00.

Urząd do Spraw Wyznań. Koordynator represji wobec Kościoła

Urząd do Spraw Wyznań. Koordynator represji wobec Kościoła

Autor: Łucja Marek

19 kwietnia 1950 r. powołano Urząd do Spraw Wyznań, a wkrótce jego terenowe agendy. Oficjalnie miał usprawnić państwową administrację w sferze wyznaniowej, w istocie był narzędziem walki z Kościołem.

W habicie i w mundurze. Siostra Laureta od Serca Jezusowego ze Zgromadzenia Niepokalanek (1898–1985)

WARTO WIEDZIEĆ

Biogram / Biografia

W habicie i w mundurze. Siostra Laureta od Serca Jezusowego ze Zgromadzenia Niepokalanek (1898–1985)

Autor: Marcin Bukała

Życie siostry Laurety – Zofii Wilczyńskiej – jest przykładem wyjątkowej służby Bogu i Ojczyźnie. Wychowana w patriotycznej rodzinie, wykształcona m.in. w Gimnazjum Sióstr Niepokalanek w Jarosławiu, walczyła o granice Polski odradzającej się po 123 latach niewoli. Po obraniu drogi zakonnej wypełniała z oddaniem swe klasztorne obowiązki. Nigdy jednak nie utraciła kontaktu z wojskiem.

W kierunku konfrontacji…

O TYM SIĘ MÓWI

W kierunku konfrontacji…

Autor: Ryszard Śmietanka-Kruszelnicki

Polityka wyznaniowa państwa zarządzanego przez władze komunistyczne koncentrowała się na walce z Kościołem katolickim. System polityczny oparty na ideologii marksistowskiej, doktrynalnie rozumiany „rozdział państwa od Kościoła”, laicyzacja przeprowadzana rozmaitymi metodami przez instytucje państwowe (w tym przy pomocy terroru sił represji) – miały służyć odciągnięciu społeczeństwa od Kościoła, rozbiciu i dezintegracji struktur kościelnych, zastraszeniu duchowieństwa i poddaniu kontroli jego działalności. Przez kilkadziesiąt lat w Polsce „ludowej” między Kościołem a komunistami trwała walka o „rząd dusz”.

W obronie Krzyża – Tychy, rok 1979

W obronie Krzyża – Tychy, rok 1979

Autor: Jarosław Neja

23 kwietnia 1979 r. po południu do Wydziału Organizacyjnego Komitetu Wojewódzkiego PZPR w Katowicach nadeszła z Tychów niepokojąca informacja o demonstracji ulicznej na terenie miasta, na jednym z placów „na miejscu rozbiórki kaplicy (…) przy nowo budowanym domu towarowym”.

W obronie krzyża. Protest młodzieży Zespołu Szkół Zawodowych we Włoszczowie w grudniu 1984 r.

W obronie krzyża. Protest młodzieży Zespołu Szkół Zawodowych we Włoszczowie w grudniu 1984 r.

Autor: Ryszard Śmietanka-Kruszelnicki

Władze komunistyczne nie tylko represjonowały duszpasterzy, których uznały za duchowych przywódców opozycji, ale także zwalczały świat wartości oparty na wierze katolickiej. Symbolem tych wartości był krzyż.

W starciu z machiną zła. Księża z Łódzkiego przed komunistycznym sądem

W starciu z machiną zła. Księża z Łódzkiego przed komunistycznym sądem

Autor: Tomasz Toborek

O procesach sądowych księży w czasach stalinowskich napisano już wiele. Są jednak przypadki, gdy losy duchownych są szczególnie poruszające. W marcu 1949 r. w Łodzi sądzono trzech księży – rzekomych współpracowników Konspiracyjnego Wojska Polskiego.

Walka SB z „cudami” czyli na straży socjalistycznego postępu

Walka SB z „cudami” czyli na straży socjalistycznego postępu

Autor: Adam Szpotański

W wyniku wydarzeń z grudnia 1970 r. na czele KC PZPR stanął Edward Gierek, który miał stanowić gwarant nowe otwarcia w kwestiach społecznych i gospodarczych, także w relacji państwo – Kościół. Tymczasem polityka państwa wobec Kościoła, choć zewnętrznie uległa nieco złagodzeniu, wcale nie zmieniła swojej ideologicznej podstawy i nadal uznawała Kościół za naczelnego wroga systemu.

Wielki nieobecny? Kościół w Poznaniu wobec Czerwca ʼ56

Wielki nieobecny? Kościół w Poznaniu wobec Czerwca ʼ56

Autor: Kacper Awzan

Chociaż w dokumentach bezpieki znajdziemy informację o zakonnikach błogosławiących pochód poznaniaków, choć szpitalny kapelan namaszczał umierających przynoszonych z pola walki, a władze usilnie starały się powiązać księży z „wypadkami” w stolicy Wielkopolski, to na pierwszy rzut oka mogłoby się wydawać, że w tych gorących czerwcowych dniach duchowni katoliccy stali z boku. Czy tak było w istocie?

Wielkie dni Polski

O TYM SIĘ MÓWI

Wielkie dni Polski

Autor: Rafał Łatka

„Do wymiaru światowego należy bodaj wybór Polaka na Stolicę Piotrową poprzez tajemniczą śmierć dwóch papieży. Polska, tak bardzo krytykowana przez różne państwa (Francja, Belgia, Holandia, Niemcy), stała się nadzieją krajów katolickich ujawnioną w wyborze Polaka na głowę Kościoła – i to takiego Polaka” – zapisał Prymas na kartach swoich Pro memoria 31 XII 1978 roku.

Wielkopolski duchowny ks. Tadeusz Peik (1891-1950). Ofiara represji komunistycznych

Biogram / Biografia

Wielkopolski duchowny ks. Tadeusz Peik (1891-1950). Ofiara represji komunistycznych

Autor: Elżbieta Wojcieszyk

W swej posłudze duszpasterskiej kierował się doświadczeniami polskich księży-społeczników z czasów zaborów. W latach 1923-1931 był wykładowcą w Seminarium Nauczycielskim w Lesznie. W trakcie wojny prowadził tajną działalność duszpasterską, mimo zakazu władz niemieckich. Bez wyroku przetrzymywano go w więzieniu WUBP w Poznaniu. Ks. Tadeusz Peik zmarł w szpitalu UB w Poznaniu 25 maja 1950 r.

Władze państwowe wobec przejmowania kościołów ewangelicko-augsburskich na terenie Łodzi w latach 1945–1956

Władze państwowe wobec przejmowania kościołów ewangelicko-augsburskich na terenie Łodzi w latach 1945–1956

Autor: Ewelina Ślązak

Powszechnym stereotypem w rzeczywistości bezpośrednio powojennej była klisza „Polak katolik/Niemiec-ewangelik”. Była ona dla rodzimej ludności ewangelickiej krzywdząca, bo przekładała się na atmosferę panującą zwłaszcza na ziemiach, które w trakcie wojny były wcielone przez Trzecią Rzeszę.

Władze Polski „ludowej” wobec Jasnej Góry w latach 1945–1989

Władze Polski „ludowej” wobec Jasnej Góry w latach 1945–1989

Autor: Jarosław Durka

Jasna Góra to od wieków najważniejsze w Polsce i jedno z najbardziej znanych sanktuariów na świecie. Szczególne znaczenie tego miejsca ma nie tylko wymiar sakralny. Po wojnie, w realiach prześladowania Kościoła w Polsce przez reżim komunistyczny, Jasna Góra stała się prawdziwą ostoją patriotyzmu. Była miejscem organizacji wielu posiedzeń Konferencji Episkopatu Polski. Walka komunistów z sanktuarium narodowym przybierała różne wymiary. Była podejmowana zarówno przez władze centralne Polski „ludowej”, jak i przez jej struktury lokalne.

Władze PRL wobec arcybiskupa poznańskiego Antoniego Baraniaka w latach 1957–1977

Władze PRL wobec arcybiskupa poznańskiego Antoniego Baraniaka w latach 1957–1977

Autor: Konrad Białecki

W trakcie pełnienia posługi arcybiskupa poznańskiego, ks. Antoni Baraniak doświadczył zarówno oficjalnych nacisków i szykan ze strony władz jak również inwigilacji i licznych prób dezorganizacji jego pracy duszpasterskiej przez Służbę Bezpieczeństwa.

Wotum za odzyskanie Niepodległości

Wotum za odzyskanie Niepodległości

Autor: Agnieszka Łuczak

W roku 1990 pewna starsza pani przyniosła do Muzeum Archidiecezjalnego w Poznaniu zawiniątko. Znajdowały się w nim dwa palce ręki, dwa palce stopy oraz fragmenty szaty ze spiżowej figury Chrystusa Króla. Tyle ocalało z pomnika Najświętszego Serca Pana Jezusa, zwanego też pomnikiem Wdzięczności.

Wspomnienie o dobrym pasterzu. Biskup Jan Purwiński (1934–2021)

Wspomnienie o dobrym pasterzu. Biskup Jan Purwiński (1934–2021)

Autor: Adam Hlebowicz

Należał do innego, już bezpowrotnie minionego świata. Urodzony przed wojną na terenie polskich Inflant, został ukształtowany z jednej strony w religijnej, patriotycznej rodzinie polskiej, z drugiej, jak mało kto, rozumiał doskonale wielokulturowość.

Wybór Jana Pawła II i kontratak imperium

O TYM SIĘ MÓWI

Wybór Jana Pawła II i kontratak imperium

Autor: Andrzej Grajewski

Wybór kard. Karola Wojtyły na Stolicę Piotrową był dla sowieckich służb specjalnych zaskoczeniem, ale szybko zrozumiały one istotę zagrożenia, jaką dla systemu stanowił pontyfikat papieża Polaka.

Wywiad PRL w Rzymie

Wywiad PRL w Rzymie

Autor: Witold Bagieński

Rezydentura Departamentu I MSW w Rzymie była uważana za jedno z czołowych przedstawicielstw wywiadu PRL za granicą. Głównym obiektem zainteresowania tej placówki była Stolica Apostolska. Zapotrzebowanie władz w Warszawie na informacje z Watykanu wyraźnie wzrosło w czasie pontyfikatu Jana Pawła II.

Wyższe Seminarium Duchowne w Łodzi podczas II wojny światowej

Wyższe Seminarium Duchowne w Łodzi podczas II wojny światowej

Autor: Ewelina Ślązak

Pierwszy dzień września roku 1939 przerwał przygotowania alumnów Seminarium Duchownego w Łodzi do nadchodzącego roku akademickiego. Działania wojenne zmusiły władze seminaryjne do zawieszenia działalności szkoły do momentu zakończenia walk. Zajęcia wznowiono z początkiem października.

Z Kaszuby Polak. Zarys biografii księdza Hilarego Jastaka

Z Kaszuby Polak. Zarys biografii księdza Hilarego Jastaka

Autor: Jarosław Tęsiorowski

Specyfika Kaszub i Pomorza i ich historia ukształtowały jego poglądy i wpływały na życiowe wybory. Kolejne doświadczenia: wojna, okupacja, konspiracja, stalinizm i kapłaństwo w okresie programowej walki państwa z Kościołem wpłynęły na jego późniejsze postawy. Każdy, kto zna charakter i zwyczaje Kaszubów przyzna, że osoba, którą nazwali oni swoim królem, musiała być kimś niezwykłym.

Z nauczycielami na Podolu

Z nauczycielami na Podolu

Autor: Adam Hlebowicz

Pojechaliśmy. Zgodnie z pomysłem Prezesa IPN, żeby zorganizować studyjny wyjazd dla grupy nauczycieli na Kresy, najlepiej na te dalsze. Najpierw było letnie rozpoznanie terenu: gdzie można przenocować większą grupę ludzi, jak zorganizować sam pobyt, które miejsca odwiedzić, z kim się spotkać.

Zagłada syberyjskiego Białegostoku

Zagłada syberyjskiego Białegostoku

Autor: Anna Zechenter

Wieś na południu Syberii nosząca swojską nazwę Białystok (ros. Biełostok) oraz sąsiednie miejscowości założyli przybywający tu od końca XIX w. polscy osadnicy. Dorabiali się na ziemi wydartej tajdze, po 1917 r. opierali kolektywizacji i ateizacji, aż w latach 1937–1938, w „operacji polskiej” NKWD, prawie wszyscy mężczyźni zostali zgładzeni.

Zakonnice na wygnaniu

Zakonnice na wygnaniu

Autor: Bartłomiej Noszczak

Antyklerykalne fobie włodarzy Polski Ludowej prowadziły do skrajności. Ich wyrazem było m.in. uwięzienie w sierpniu 1954 r. podejrzanych o proniemieckie sympatie zakonnic w zamkniętych obiektach – swoistych obozach pracy przymusowej.

Zakonnik, redaktor, męczennik

Biogram / Biografia

Zakonnik, redaktor, męczennik

Autor: Małgorzata Żuławnik

Podczas apelu 29 lipca 1941 roku zastępca komendanta obozu Karl Fritzsch wytypował dziesięciu więźniów, którzy mieli zginąć śmiercią głodową. Była to kara – a zarazem przestroga dla innych – za ucieczkę jednego z osadzonych w KL Auschwitz. Wśród skazańców znalazł się jeden ochotnik.

Zdawało się im, że go unicestwili…

Zdawało się im, że go unicestwili…

Autor: ks. Antoni Poniński, Katarzyna Maniewska

"Dzień był pochmurny. Ulica, przy której stał budynek sądu – zamknięta dla ruchu. Wszędzie milicyjne wozy. Na wewnętrznym dziedzińcu sądu – pojazd z armatką wodną. Nad tym wszystkim krążył helikopter. I ta pustka dookoła…" O procesie toruńskim z ks. Antonim Ponińskim rozmawia Katarzyna Maniewska.

Zdobycie Gdańska przez Armię Czerwoną z perspektywy diecezji gdańskiej

Zdobycie Gdańska przez Armię Czerwoną z perspektywy diecezji gdańskiej

Autor: Daniel Gucewicz

W marcu 1945 r. Sowieci przystąpili do zdobywania zamienionego przez Niemców w twierdzę Gdańska. 23 marca wkroczyli do Sopotu, dzień później do Pruszcza Gdańskiego, a 25 marca, w Niedzielę Palmową, do Oliwy. Zmasowane ostrzały i bombardowania Gdańska zamieniło śródmieście w morze ruin. Początek Wielkiego Tygodnia był zarazem początkiem końca niemieckiego Danzig.

Zieja - na ekranie

Zieja - na ekranie

Autor: Hubert Kuberski

Robert Gliński powrócił do historii w swojej najnowszej fabule, poświęconej biografii katolickiego kapłana i legendy opozycji antykomunistycznej (Komitetu Obrony Robotników - KOR) – ks. Jana Ziei. Ten niekonwencjonalny kapłan zawiera w sobie potężną dawkę nieoczywistych zachowań w czasie XX wiecznych zawieruch.

Zniszczyć „hodowlę janczarów”. Władze województwa nowosądeckiego przeciwko Ruchowi Światło-Życie

Zniszczyć „hodowlę janczarów”. Władze województwa nowosądeckiego przeciwko Ruchowi Światło-Życie

Autor: Marcin Kasprzycki

W dekadzie rządów Edwarda Gierka komuniści pod hasłem „jedności moralno-politycznej narodu” próbowali narzucić Polakom ideę społeczeństwa, która opierała się na programie ateizacji młodego pokolenia. Dlatego ks. Franciszek Blachnicki, twórca Ruchu Żywego Kościoła (od 1976 r. Ruchu Światło-Życie) był przez nich zaciekle atakowany.

Zofia Łuszczkiewicz. W służbie Bogu, ludziom i Polsce

Biogram / Biografia

Zofia Łuszczkiewicz. W służbie Bogu, ludziom i Polsce

Autor: Ewa Wójcicka

Siostra Izabela, jak brzmiało jej imię zakonne, niemal całe swoje dorosłe życie poświęciła służbie Bogu. Okazała również swój głęboki patriotyzm, angażując się w walkę z niemieckim okupantem w okresie II wojny światowej, a po jej zakończeniu w działalność niepodległościową.

Zwycięstwo Kościoła. Prymas Tysiąclecia o pierwszej papieskiej pielgrzymce do Polski

Zwycięstwo Kościoła. Prymas Tysiąclecia o pierwszej papieskiej pielgrzymce do Polski

Autor: Rafał Łatka

„Czy to nie fenomen, żeby komuniści stawiali krzyż na Placu Zwycięstwa?” – pytał w czerwcu 1979 r. kard. Stefan Wyszyński, komentując wizytę Jana Pawła II w Ojczyźnie.

Żeby z Was wyrosły orlęta… Ksiądz Franciszek Pluta

Żeby z Was wyrosły orlęta… Ksiądz Franciszek Pluta

Autor: Anna Płońska

„Dzieci moje bardzo kochane. O jednym tylko marzyłem, o jednym tylko myślałem i miałem tylko jedno pragnienie – żeby z was wyrosły dla Polski orlęta, a nie kaczęta…” – tymi słowami ks. Franciszek Pluta zwrócił się do byłych wychowanków Osiedla Dzieci Polskich w Balachadi, którego był komendantem w latach 1942-1946, podczas zjazdu 18 lipca 1981 r.

Żołnierz Chrystusowy. Wspomnienie o ks. prałacie Wacławie Karłowiczu

Biogram / Biografia

Żołnierz Chrystusowy. Wspomnienie o ks. prałacie Wacławie Karłowiczu

Autor: Agnieszka Wygoda

Był jednym ze 150 kapelanów Powstania Warszawskiego. To on wyniósł z płonącej katedry słynącą łaskami figurę Chrystusa. Po wojnie poszukiwany przez bezpiekę, błąkał się po mazowieckich parafiach.

Żołnierz czy ksiądz? O duszpasterstwie wojskowym ludowego Wojska Polskiego

Żołnierz czy ksiądz? O duszpasterstwie wojskowym ludowego Wojska Polskiego

Autor: Daniel Gucewicz

Do walki z Kościołem katolickim komuniści używali różnych sposobów: przez propagandę, represje administracyjne czy podatkowe, inwigilację, po terror i morderstwa. Jednym ze środków próby opanowania i ograniczenia działalności Kościoła było stworzenie rozłamu wśród duchowieństwa.

Żołnierz Kościoła. Ks. ppłk Józef Zator-Przytocki „Czeremosz” (1912–1978)

WARTO WIEDZIEĆ

Żołnierz Kościoła. Ks. ppłk Józef Zator-Przytocki „Czeremosz” (1912–1978)

Autor: Anna Dymek

W czasie wojny był dziekanem Okręgu Krakowskiego Armii Krajowej – po wojnie więźniem Mokotowa, Rawicza i Wronek.

poprzednia < 1 2 3

TEKSTY

TEMATY

Biblioteka cyfrowa

Audio/Video

English content

Księgarnia

Aktualności

Autorzy

O nas

Kontakt

Edukacja

postacie IPN

Spotkasz ich na Przystanku Historia

Józef Piłsudski, Anna Walentynowicz, mały Powstaniec – te trzy postacie przyjęliśmy jako symbolicznych reprezentantów trzech epok historii Polski w XX wieku – II Rzeczypospolitej, Polski pod rządami komunistów ale też Polski czasów II wojny światowej. Nasi bohaterowie kształtowali nie tylko dzieje Polski, ale też nasze wyobrażenia o wartościach moralnych: poświęcenia, odpowiedzialności, odwagi – dziś są już częścią historii, którą opisujemy. Temu ma służyć Przystanek Historia (autor zdjęcia małego Powstańca - Cezary Piwowarski)

Dowiedz się więcej

Polityka prywatności Mapa strony Deklaracja dostępności Ochrona danych osobowych English content

Redakcja portalu dokłada wszelkich starań, aby dotrzeć do wszystkich właścicieli (i dysponentów praw autorskich) zdjęć i innych materiałów, które są wykorzystywane na niniejszym portalu. Wszelkie osoby i instytucje, do których nie udało nam się dotrzeć prosimy o kontakt z redakcją.

IPN