Historia nie jest zamknięta w podręcznikach, archiwach i muzealnych gablotach. Żyje w rodzinnych opowieściach, fotografiach, przedmiotach, miejscach pamięci i wspomnieniach świadków. Może być fascynującą przygodą, doświadczeniem angażującym wszystkie zmysły i okazją do wspólnego spędzenia czasu.
Celem Dolnośląskiego Kongresu Pamięci Narodowej jest przybliżenie najnowszej historii Polski w atrakcyjnej i różnorodnej formie: poprzez gry edukacyjne, wystawy multimedialne, panele dyskusyjne, warsztaty, przedstawienia i rekonstrukcje historyczne. To wyjątkowe wydarzenie skierowane jest do odbiorców w każdym wieku. Udział w wydarzeniu jest bezpłatny, jednak w wypadku wybranych atrakcji obowiązują wcześniejsze zapisy online.
Więcej informacji do znalezienia na stronie Instytutu Pamięci Narodowej.
Wydarzenie organizowane we Wrocławiu stanowi też dobrą okazję do przyjrzenia się historii miasta i regionu. Dlatego przygotowaliśmy wybór tekstów publikowanych w naszym portalu – życzymy miłej lektury!
Ossolineum zaczęło funkcjonować w zrujnowanym Wrocławiu w 1946 r., posiadając ok. 30 proc. przedwojennego zasobu, w tym fragment kolekcji założycielskiej Józefa Maksymiliana Ossolińskiego oraz darów Henryka Lubomirskiego.
Czytaj dalej w tekście: Ze Lwowa do Wrocławia. Ossolineum w latach 1939–1947
Kongres PPS we Wrocławiu w grudniu 1947 r. jest postrzegany jako ostatni zryw niezależności tej partii. Jak przebiegało to wydarzenie? Relacje między Polską Partią Robotniczą a PPS „lubelską” (zwaną także „koncesjonowaną”) ulegały zmianie. Początkowo socjaliści byli w pełni podporządkowani komunistom, lecz z biegiem czasu próbowali wybić się na niezależność.
Czytaj dalej w tekście: PPS nadal potrzebna? Wrocławski kongres z 1947 r.
Popularne powiedzenie mówi: „Są trzy rzeczy, które nie znają granic – wyobraźnia, głupota i Armia Czerwona”. To stwierdzenie doskonale opisuje sytuację na Dolnym Śląsku do 1948 r. To, co przeżyła wówczas ludność cywilna tych terenów, przekracza granice wyobraźni. Ogrom zniszczeń, niemający nic wspólnego z działaniami wojennymi, porażał swoją głupotą – skutki tego ponosimy do dziś. Żołnierze sowieccy faktycznie nie znali granic. Ani administracyjnych, ani tych, które przynależą człowieczeństwu.
Czytaj dalej w tekście: „Rezultatem tej historii jest nienawiść”. Niemcy, Polacy i Rosjanie na Dolnym Śląsku po wojnie
Zbiory przywiezione ze Lwowa podczas porządkowania w 1948 r. (fot. ze zbiorów Zkładu Narodowego im. Ossolińskich we Wrocławiu)
Józef Cyrankiewicz i Stanisław Szwalbe podczas Kongresu PPS we Wrocławiu, grudzień 1947 r. (fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe)
Sowieccy żołnierze zaczepiający kobietę, 1945 r. (fot. domena publiczna)
Akcję powrotu polskich robotników i górników z Francji po II wojnie światowej regulowały zapisy czterech umów polsko-francuskich podpisanych w latach 1946–1948. Pierwotnie przeprowadzano ją drogą kolejową. Jednakże w jej ostatnim etapie Polacy wrócili na pokładzie statku pasażerskiego.
Czytaj dalej w tekście: Polacy z Francji na Ziemiach Odzyskanych
Skuteczna budowa funkcjonującego aparatu administracyjnego w nowych granicach była dla popieranych przez Moskwę władz poważnym wyzwaniem. Z historią administracji na „Ziemiach Odzyskanych” związane było wiele rozwiązań tymczasowych, wśród których za szczególnie ciekawe należy uznać stanowiska pełnomocników okręgowych.
Czytaj dalej w tekście: Awans, degradacja czy poczekalnia? Pełnomocnicy okręgowi na „Ziemiach Odzyskanych”
Walka zbrojna o niepodległość po zakończeniu II wojny światowej, toczyła się jeszcze przez kilka lat. Tam, gdzie podczas okupacji niemieckiej ruch oporu był dobrze zorganizowany, kontynuowano walkę zbrojną z nowym okupantem i jego polskimi pomocnikami.
Czytaj dalej w tekście: Konspiracja młodzieżowa w powiecie bolesławieckim 1950-1951. „Tajna Organizacja Sikorski Dolny Śląsk nr 1”
Raport nr 1 o przebiegu rozpracowania obiektowego. Repatrianci z Francji. Wałbrzych, 9 czerwca 1949 r. (ze zbiorów AIPN)
Przesiedleńcy ze wschodnich ziem II RP na jednej ze stacji kolejowych. Fotografia z albumu Państwowego Urzędu Repatriacyjnego, 1945-1946 r. (fot. z zasobu AIPN)
Budowa szkoły w Bolesławcu, 1937 r. (fot. z zasobu NAC)
W archiwum IPN zachował się szereg dokumentów ukazujących działania operacyjne prowadzone wobec bp. Latuska jak np. plany jego mieszkania, kopie listów, kopie stosowanych pieczątek, podpisów, stenogramy rozmów oraz wiele doniesień agenturalnych dotyczących jego osoby. Bp. Paweł Latusek zmarł 11 lutego 1973 r. we Wrocławiu. Został pochowany na cmentarzu św. Wawrzyńca we Wrocławiu w kwaterze wrocławskich biskupów pomocniczych.
Czytaj dalej w tekście: Dolnośląscy duchowni oczami bezpieki. Paweł Latusek (1910–1973)
15 lipca 1963 roku we Wrocławiu wprowadzono stan pogotowia przeciwepidemicznego na skutek pojawienia się choroby zakaźnej zwanej ospą prawdziwą, znanej również jako ospa naturalna lub czarna (Variola Vera). Do pierwszego zachorowania na ospę prawdziwą doszło już wcześniej. Chorym „0” był ppłk Bonifacy Jedynak, oficer Służby Bezpieczeństwa, który pod koniec maja wrócił z podróży służbowej z Azji. Wykazywał on objawy grypopodobne: gorączka, bóle mięśni. Dodatkowo na ciele pojawiła się wysypka.
Czytaj dalej w tekście: Epidemia ospy we Wrocławiu
Prymas Polski Stefan Wyszyński interesował się każdym przejawem życia społecznego i religijnego na Ziemiach Zachodnich. Znał je dobrze, również dzięki częstym wizytacjom na tych terenach. I był świadomy roli, którą ma do odegrania Kościół w misji ich scalenia z Ojczyzną.
Czytaj dalej w tekście: Prymas Wyszyński wobec Ziem Zachodnich
Biskup Paweł Latusek (fot. z zasobu AIPN)
Lekarze w maseczkach w czasie epidemii ospy prawdziwej, 1963 r. (fot. z zasobu AIPN, Mieczysław Dołęga)
Prymas Stefan Wyszyński podczas uroczystości poświęcenia odbudowanej po II wojnie katedry św. Jana Chrzciciela we Wrocławiu, 29 lipca 1951 r. (fot. ze zbiorów Biblioteki Narodowej)
Czasy świetności obchodów 1 Maja minęły bezpowrotnie wraz z upadkiem komunizmu w Europie. Przed rokiem 1990 r. obchody tego dnia były w krajach bloku sowieckiego fetowane z wielkim rozmachem – miały być świadectwem poparcia dla władz i ich wielkim sukcesem propagandowym.
Czytaj dalej w tekście: 1 Maja 1968 r. we Wrocławiu
Wydarzenia Czerwca 1976 r. kojarzą się przede wszystkim z wystąpieniami robotniczymi przeciwko drastycznym podwyżkom cen żywności. Do największych i najbardziej znanych protestów doszło 25 czerwca w Radomiu, Ursusie i Płocku.
Czytaj dalej w tekście: Czerwiec ’76 na Dolnym Śląsku
W maju 1977 r. olbrzymim wstrząsem dla wszystkich środowisk opozycyjnych była śmierć studenta V roku filologii polskiej Uniwersytetu Jagiellońskiego, współpracownika KOR Stanisława Pyjasa. Jego ciało znaleziono w bramie przy ul. Szewskiej w Krakowie.
Czytaj dalej w tekście: List wrocławskich naukowców w obronie KOR
1 maja 1968 r. we Wrocławiu (fot. ze zbiorów AIPN)
Gmach główny Uniwersytetu Wrocławskiego w 1968 r. (fot. Grażyna Rutkowska, z zasobu NAC)
Legnica, budynek dawnego Urzędu Wojewódzkiego (fot. Ł. Sołtysik)
W drugiej połowie lat 70. jedną z ważniejszych form działalności opozycyjnej stała się organizacja wykładów niezależnych od władz i od cenzury, podczas których poruszano pomijane i zafałszowane tematy. Nazwiska wykładowców, np. Bartoszewskiego czy Kisielewskiego, przyciągały tłumy.
Czytaj dalej w tekście: Wykłady, które przyciągały antykomunistów. Opozycyjne akcenty Tygodnia Kultury Chrześcijańskiej we Wrocławiu w 1979 roku
Narodziny NSZZ „Solidarność” umożliwiły społecznościom lokalnym w całej Polsce upomnienie się u władz administracyjno-partyjnych o rozwiązanie wielu problemów na co dzień nurtujących obywateli.
Czytaj dalej w tekście: Głogowskie sprawy do załatwienia. O strajku okupacyjnym głogowskiej „Solidarności” w Urzędzie Wojewódzkim w Legnicy 28-29 listopada 1980 r.
Według oficjalnych danych MSW dniach 13-14 grudnia 1981 r. w całej Polsce przeciwko wprowadzeniu stanu wojennego zaprotestowały załogi około 199 zakładów pracy, w tym na Dolnym Śląsku ok. 36. Strajk w ZG „Rudna” należy do wyjątkowych z kilku powodów.
Czytaj dalej w tekście: Największy dolnośląski górniczy protest stanu wojennego. Strajk w Zakładach Górniczych „Rudna” w Polkowicach 14-17 grudnia 1981 r.
