Kongres Przyszłości Narodowej IPN w Łodzi to wyjątkowe wydarzenie, skierowane do odbiorców w każdym wieku – od najmłodszych po seniorów. Jego celem jest przybliżenie najnowszej historii Polski w atrakcyjnej i różnorodnej formie: poprzez panele dyskusyjne, gry edukacyjne, wystawy multimedialne, rekonstrukcje historyczne, warsztaty, przedstawienia, programy dedykowane nauczycielom oraz spotkania z ciekawymi gośćmi.
Kongres Przyszłości Narodowej w Łodzi będzie miejscem, gdzie nauka, innowacja i tradycja łączą się ze sobą, aby pokazać, że historia może stać się inspiracją, źródłem dumy i drogowskazem w budowaniu przyszłości.
Więcej informacji do znalezienia na stronie Instytutu Pamięci Narodowej.
Nadchodzący Kongres Przyszłości Narodowej w Łodzi był tematem rozmowy z zastępcą prezesa Instytutu Pamięci Narodowej drem hab. Karolem Polejowskim – zajrzyj i posłuchaj.
Wydarzenie organizowane w Łodzi stanowi też dobrą okazję do przyjrzenia się historii miasta i regionu. Dlatego przygotowaliśmy wybór tekstów publikowanych w naszym portalu – życzymy miłej lektury!
HISTORIA MIASTA
Łódź często inspirowała naukowców, publicystów, artystów. Ich zaciekawienie budziły mechanizmy funkcjonowania XIX-wiecznej łódzkiej społeczności – wielkomiejskiej, a zarazem wielokulturowej, wieloetnicznej i wielowyznaniowej – dzieje Łodzi w XX stuleciu wydawały się mniej atrakcyjne. Niesłusznie.
Czytaj dalej w tekście: Fenomen Łodzi w XX wieku
Niepodległa Polska za kilka miesięcy miała stać się pełnoletnia, ale obchodzone w niej Święto Pracy (nie było to święto państwowe) już dawno osiągnęło wiek średni. W robotniczej Łodzi demonstracje pierwszomajowe odbyły się już od 1891 r.
Czytaj dalej w tekście: 1 Maja w Łodzi – rok 1936
Od początku roku szkolnego 1938/1939 w Warszawie, Łodzi, Płocku i Piotrkowie Trybunalskim przystąpiono do przeszkolenia wszystkich pracowników szkół w zakresie obrony przeciwlotniczej. W pierwszym rzędzie obowiązkowi temu podlegali nauczyciele fizyki, chemii, biologii i przysposobienia wojskowego w szkołach średnich oraz po trzech – pięciu pedagogów z każdej szkoły powszechnej.
Czytaj dalej w tekście: A więc wojna! Ćwiczenia obrony przeciwlotniczej i przeciwgazowej w Łodzi w styczniu 1939 roku
Panorama Łodzi w okresie międzywojennym (fot. z zasobu NAC)
Mosiężna odznaka pamiątkowa PPS z napisem NIECH ŻYJE 1 MAJ 1936
Pokaz obrony przeciwgazowej w Łodzi. Oddział w maskach przeciwgazowych z karabinami na ramionach (fot. z zasobu NAC)
W czasie II wojny światowej osiedle im. Józefa Anastazego „Montwiłła” Mireckiego w Łodzi przemianowane zostało na Stadtsiedlung, a nowoczesne mieszkania stały się obiektem zainteresowania okupacyjnych władz niemieckich.
Czytaj dalej w tekście: Wysiedlenie mieszkańców osiedla im. J. „Montwiłła” Mireckiego w Łodzi zimą 1939/1940 roku
W czasie działań wojennych we wrześniu 1939 r. szczególnym zaangażowaniem w pracę pogotowia harcerskiego wykazali się chłopcy z 11. Łódzkiej Drużyny Harcerzy im. ks. Jeremiego Wiśniowieckiego, pełniący służbę na terenie dworca Łódź–Widzew.
Czytaj dalej w tekście: „Dzieci Widzewa”. Tragiczne losy członków Pogotowia Wojennego Harcerzy w Łodzi
„Czym dłużej tu byliśmy, tym bardziej dyscyplina się zaostrzała, tym łatwiej było spostrzec, że wszystko zmierza do udręczenia, umęczenia nas” – wspominał Stefan Marczewski, jeden z nastoletnich więźniów. Przez obóz sąsiadujący z łódzkim gettem przeszło od 2 do ponad 3 tys. polskich dzieci.
Czytaj dalej w tekście: Dzieci z Przemysłowej – niemiecki obóz w Łodzi
Przesiedleńcy przed budynkiem obozu (z zasobu IPN)
Harcerze 11. ŁDH jako konspiratorzy Szarych Szeregów wraz z członkami Koła Przyjaciół Harcerstwa w Parku Źródliska w Łodzi, 2 czerwca 1941 r. Fot. ze zbiorów Chorągwi Łódzkiej ZHP
Zdjęcie sygnalityczne dzieci uwięzionych w niemieckim obozie przy ul. Przemysłowej w Łodzi (fot. z zasobu AIPN)
Studenckie protesty przeciwko komunistycznej władzy kojarzą się zazwyczaj z wydarzeniami 1968 r. Mało kto wie, że już 3 maja 1946 r. młodzież akademicka Łodzi i innych wyszła na ulice, by zamanifestować swoje niezadowolenie.
Czytaj dalej w tekście: 3 maja 1946 w Łodzi
Powszechnym stereotypem w rzeczywistości bezpośrednio powojennej była klisza „Polak katolik/Niemiec-ewangelik”. Była ona dla rodzimej ludności ewangelickiej krzywdząca, bo przekładała się na atmosferę panującą zwłaszcza na ziemiach, które w trakcie wojny były wcielone przez Trzecią Rzeszę.
Czytaj dalej w tekście: Władze państwowe wobec przejmowania kościołów ewangelicko-augsburskich na terenie Łodzi w latach 1945–1956
Rok 1966 w Polsce – rok Sacrum Poloniae Millenium – był czasem potężnego ożywienia narodowego. Ogniskami tego ożywienia stały się odbywane w całym kraju uroczystości kościelne, gromadzące tłumy Polaków dających świadectwo katolickiej wierze. Uroczystości takie odbyły się także w diecezji łódzkiej.
Czytaj dalej w tekście: Obchody Milenium Chrztu Polski w diecezji łódzkiej
Afisz okolicznościowy z 1946 r. (z zasobu Biblioteki Narodowej)
Kościół Ewangelicko-Augsburski Świętej Trójcy przy Placu Wolności w Łodzi ok. 1896 r.
Przywitanie prymasa Wyszyńskiego oraz kard. Wojtyłę przez wiernych zgromadzonych przed katedrą łódzką. (fot. z zasobu Archiwum Archidiecezji Łódzkiej)
Trzeba było pięćdziesięciu lat historycznej perspektywy, by do świadomości wielu Polaków przebiło się postrzeganie marcowych wystąpień młodzieży jako szerokiego protestu pokolenia urodzonego po roku 1945, które dążyło do wolności i domagało się prawości w życiu publicznym.
Czytaj dalej w tekście: Łódzcy wichrzyciele z marca 1968 roku
Wizerunek Łodzi po 1945 r. zdominowały obrazy komunistycznego feminizmu: bojowniczki Władysławy Bytomskiej (zm. w 1938 r.), przodowniczki pracy Wandy Gościmińskiej i rządzącej miastem włókniarki Michaliny Tatarkówny-Majkowskiej. Jednocześnie wyparto z pamięci bunt łódzkich kobiet, które odegrały decydującą rolę w strajkach lokalnych fabryk w lutym 1971 r.
Czytaj dalej w tekście: Strajki w mieście włókniarek w lutym 1971 roku
Rok 1989 i miesiące go poprzedzające to nie wydarzenia prowadzące wprost do „okrągłego stołu”, a następnie wyborów czerwcowych. Był to również czas ożywionej działalności niezależnych środowisk młodzieżowych, walczących o rozwiązanie problemów bezpośrednio ich dotykających.
Czytaj dalej w tekście: „Smerfy”, „Debiutanci” i inni – łódzkie środowiska studenckie u schyłku istnienia PRL
W trakcie obrad „okrągłego stołu” zapadła przełomowa w dziejach PRL decyzja o przeprowadzeniu wyborów parlamentarnych z udziałem opozycji. W Łodzi, tak jak w całej Polsce, komunistyczne władze poniosły w nich spektakularną klęskę.
Czytaj dalej w tekście: Wybory czerwcowe 1989 roku w Łodzi
Wiec przed Biblioteką Uniwersytetu Łódzkiego, marzec 1968 r. (fot. z zasobu IPN)
Demonstracja NZS w Łodzi przy ul. Piotrkowskiej, kwiecień-maj 1989 r. (fot ze zbiorów prywatnych Pawła Perzyny)
Ulotka wyborcza informująca o poparciu udzielanym przez Niezależny Ruch Kombatantów Armii Krajowej (ze zbiorów Archiwum Państwowego w Łodzi)
HISTORIA REGIONU
Lata II wojny światowej to dla ludności okupowanej Polski okres strat nie tylko materialnych, ale przede wszystkim cierpienia, którego doświadczyli ludzie. Cierpienie to miało różnorodny charakter. Począwszy od mordowania przypadkowych osób na ulicach, osadzania w więzieniach i obozach, poprzez niezwykle ciężką pracę przymusową na rzecz III Rzeszy, po trudy dnia codziennego – głód, zimno i choroby oraz ataki żołnierzy na bezbronną ludność cywilną.
Czytaj dalej w tekście: „Czyste ręce” Wehrmachtu – zbrodnie popełnione przez żołnierzy niemieckich na ludności cywilnej w zachodniej części woj. łódzkiego
II wojna światowa miała ogromne przełożenie na strukturę narodowościową, wyznaniową oraz ludnościową Polski. Spowodowane było to polityką demograficzną Niemiec hitlerowskich opierającą się na różnorodnych działaniach zmierzających do eksterminacji ludności żydowskiej i germanizacji ziem polskich.
Czytaj dalej w tekście: Losy łódzkiego Kościoła katolickiego podczas II wojny światowej
Jednym ze skazanych przez sąd doraźny KBW na terenie Białostocczyzny był burmistrz miasta Łapy, wydający fałszywe dokumenty tożsamości dla żołnierzy 5. Brygady Wileńskiej AK.
Czytaj dalej w tekście: Burmistrz Łap przed sądem doraźnym Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego
Złoczew. Widok ogólny na miasto zniszczone przez Niemców we wrześniu 1939 r. (fot. z zasobu AIPN)
Żołnierze niemieccy na dworcu w Łodzi, luty 1940 r. (fot. z zasobu NAC)
Afisze antykomunistyczne „Małej Dywersji”
Po spacyfikowaniu podziemia zbrojnego komuniści przystąpili do wprowadzenia w Polsce systemu opartego na wzorcach sowieckich. Spotykało się to ze sprzeciwem, również ze strony młodych harcerzy z rozwiązywanych drużyn, którzy zrzeszali się w konspiracyjne związki.
Czytaj dalej w tekście: Piotrkowscy harcerze w walce z reżimem stalinowskim
Patriotycznie usposobiona młodzież przeciwstawiała się masowej sowietyzacji również w niewielkich miejscowościach, czego przykładem może być kilkuosobowa grupa rówieśnicza z Moszczenicy w powiecie piotrkowskim.
Czytaj dalej w tekście: Młodzieżowa organizacja antykomunistyczna „Biały Orzeł” w Moszczenicy (1953)
Zakładali tajne organizacje, rozrzucali antykomunistyczne ulotki, brali udział w nielegalnych spotkaniach. Protestowali przeciwko likwidacji ich drużyny harcerskiej. Za swoje marzenia o niepodległej Ojczyźnie byli więzieni i torturowani.
Czytaj dalej w tekście: Młodzieżowe organizacje antykomunistyczne w Opocznie
Kryzys gospodarczy, który przyczynił się do powstania fali strajków latem 1980 r., w roku następnym sukcesywnie narastał. W poprawie sytuacji gospodarczej według władz miały pomóc wprowadzone w kwietniu 1981 r. kartki na mięso.
Czytaj dalej w tekście: „Kartkami narodu się nie wyżywi”. Protesty głodowe na terenie województwa piotrkowskiego w dniach 27–31 lipca 1981 r.
Ulotka wydana przez organizację antykomunistyczną „Biały Orzeł” w Moszczenicy (fot. z zasobu AIPN)
Zdjęcia sygnalityczne Wacława Krycha. (fot. z zasobu AIPN)
Oplakatowany samochód uczestniczący w proteście głodowym w Tomaszowie Mazowieckim, 30 lipca 1981 r. (fot. z zasobu AIPN)
LUDZIE I MIEJSCA
Mimo odmiennych sympatii politycznych byli bardzo kochającą się rodziną. Państwo Węgierscy wychowywali swoje dzieci w atmosferze pobożności i umiłowania Ojczyzny. Świadectwem głębokiej wiary i patriotyzmu wykazali się podczas II wojny światowej, kiedy niemiecki okupant próbował za wszelką cenę odebrać im wolność i poczucie człowieczeństwa.
Czytaj dalej w tekście: Ukochali Polskę bardziej niż życie. Historia rodziny Węgierskich z Łodzi
Budynek położony w centrum miasta, przy zbiegu ówczesnych ulic Długiej (obecnie Gdańska) i Konstantynowskiej (obecnie Legionów), został oddany do użytku 9 października 1885 r. Piętrowy czworobok otoczony od południa murem początkowo pełnił rolę aresztu śledczego, ale już pół roku później został przekształcony w więzienie – Łodzinskaja tiurma (Więzienie Łódzkie), którym był aż do 1953 r.
Czytaj dalej w tekście: Łódzki adres – Gdańska 13
Małżeństwo Stefana Szletyńskiego i Jadwigi Wocalewskiej połączyło ze sobą w 1923 r. dwie łódzkie rodziny o wspaniałych patriotycznych tradycjach. Ich losy zawsze były związane z walką o wolną Polskę, począwszy od legionowych walk o niepodległość, aż po powojenną młodzieżową konspirację.
Czytaj dalej w tekście: Szletyńscy i Wocalewscy Historia dwóch niezwykłych łódzkich rodów
Rodzina Węgierskich. Od lewej siedzą Leokadia, Wanda i Jan, stoją Janina i Kazimierz (fot. ze zbiorów Marka Paradeckiego)
Upamiętnienie na ścianie budynku przy al. Karola Anstadta 7 w Łodzi (fot. IPN)
Tablica upamiętniająca więźniów osadzonych w więzieniu przy ul. Sterlinga 16 w Łodzi w latach 1939-1945 (fot. A. Ossowski, IPN)
Mecz towarzyski piłki nożnej Niemcy - Polska w Chemnitz. W koszulce reprezentacji Polski Antoni Gałecki w starciu z niemieckim obrońcą, 18 września 1938 r. (fot. z zasobu NAC)
Jesienią 1949 r. siedemnastoletnia Alicja Perz, uczennica XV Państwowego Gimnazjum i Liceum przy ul. Drewnowskiej w Łodzi, zaproponowała czwórce swych przyjaciół utworzenie tajnego związku, którego głównym celem miało być odkłamywanie komunistycznej propagandy obecnej w edukacji szkolnej oraz zwalczanie Związku Młodzieży Polskiej, organizacji indoktrynującego uczniów i nauczycieli. Sprzeciw budziła również zależność Polski od Związku Sowieckiego i uprzywilejowanie w życiu codziennym członków partii komunistycznej. Nazwę organizacji zaproponowała Perz, dla której inspiracją była powieść Stanisława Piaseckiego o tym tytule.
Czytaj dalej w tekście: Ojciec mój był w niewoli rosyjskiej, potem w obozie w Katyniu… „Związek Białej Tarczy” w Łodzi jako przykład ideowej antykomunistycznej organizacji młodzieżowej
W okresie kilkudziesięciu lat swego istnienia budynek przy Anstadta 7 w Łodzi kilka razy zmieniał przeznaczenie. Budowano go, aby umieścić w nim szkołę i obecnie też pełni taką funkcję, choć wśród mieszkańców miasta adres ten był szczególnie znany w latach 1939-1956, kiedy cieszył się złą sławą.
Czytaj dalej w tekście: Od szkoły do szkoły – trudna historia budynku przy al. Anstadta 7 w Łodzi
Zygmunt Markiewicz był jednym z wielu byłych żołnierzy AK tych, którym „władza ludowa” odpłaciła za ich wojenne poświęcenie represjami i więzieniem. Nasz bohater pozostawił jednak po sobie wyczerpujące wspomnienia z lat 1945-1953, które warto przypomnieć, bo mówią bardzo wiele o życiu w stalinowskiej Polsce.
Czytaj dalej w tekście: Zygmunt Markiewicz (1901-1961)
Występował w najważniejszych meczach reprezentacji Polski na olimpiadzie w Berlinie w 1936 r. oraz w słynnym meczu z Brazylią na mundialu we Francji w 1938 r. Taką kartę Antoni Gałecki – jeden z najwybitniejszych piłkarzy Łódzkiego Klubu Sportowego w okresie międzywojennym – zapisał na boisku. Oprócz tego walczył podczas II wojny światowej, docierając pod Tobruk i Monte Cassino.
Czytaj dalej w tekście: Antoni Gałecki - z igrzysk pod Tobruk i Monte Cassino
* * *
Zainteresowanych dłuższym rejsem przez polską historię zachęcamy do śledzenia także innych materiałów publikowanych codziennie w portalu przystanekhistoria.pl.
Więcej do czytania, słuchania i oglądania znaleźć można w wybranych zbiorach tematycznych.
