Proszę czekać,
trwa ładowanie strony...

Tagi Niepodległość

Niepodległość

Miłe miasto zdobyte

Miłe miasto zdobyte

Autor: Adam Stefan Lewandowski

Dnia 19 kwietnia roku 1919 oddziały polskie – w „najśmielszej z naszych operacji wojennych” – wyparły z Wilna oddziały sowieckie, przywracając Rzeczypospolitej stolicę Wielkiego Księstwa Litewskiego.

Misja sędziego Straszewicza

Misja sędziego Straszewicza

Autor: Diana Maksimiuk

Budowa niepodległego państwa polskiego to nie tylko historia walk o jego granice. To także historia tworzenia w niełatwych warunkach aparatu władzy – administracji rządowej, samorządu, wymiaru sprawiedliwości.

Mistrz Ignacy Jan Paderewski (1860–1941)

Biogram / Biografia

Mistrz Ignacy Jan Paderewski (1860–1941)

Autor: Piotr Grzelczak

„Mimo nieszczęść, jakie Naród przechodził, Opatrzność zsyłała nam zawsze ludzi wyższych, którzy narodowi świecili przykładem i byli kolumnami, na których opierało się nasze polskie życie” – tymi słowy rektor Uniwersytetu Poznańskiego prof. Stanisław Dobrzycki witał 23 listopada 1924 roku Mistrza Paderewskiego w murach poznańskiej Almae Matris w czasie jego ostatniej wizyty w Ojczyźnie.

Mit Okrzei w Polsce Niepodległej

Mit Okrzei w Polsce Niepodległej

Autor: Bartosz Wójcik

Legenda Stefana Okrzei (1886–1905) zrodziła się na długo przed powstaniem PRL. Początkowo kult młodego bojowca pielęgnowano głównie w środowiskach pepeesowskich. Z czasem jego imię nadano jednej z dywizji AK.

Młodzież w walce o granice odrodzonej Polski

Młodzież w walce o granice odrodzonej Polski

Autor: Ks. Jarosław Wąsowicz SDB

W pierwszych latach II RP młodzi ludzie brali udział w obronie Lwowa i walkach o Przemyśl, w Powstaniu Wielkopolskim, trzech Powstaniach Śląskich i walkach o Śląsk Cieszyński, w wojnie polsko-bolszewickiej i plebiscytach prowadzonych na spornych terenach.

Monarchiści II RP

Monarchiści II RP

Autor: Michał Zarychta

Monarchizm w XX wieku, był ideologią przebrzmiałą, mającą epigonów w krajach, gdzie monarchia urosła do rangi symbolu oporu wobec rewolucji. W II Rzeczypospolitej znalazła się jednak grupa polityków i publicystów, której zasady monarchizmu przypadły do gustu.

Na Belweder!

WARTO WIEDZIEĆ

Na Belweder!

Autor: Włodzimierz Suleja

Schyłek lat dwudziestych XIX w. nie zapowiadał wybuchu powstania narodowego. Sytuacja wewnętrzna w Królestwie normowała się. Mikołaj I w 1829 r. przywdział polską koronę. Sejm 1830 r. przebiegał w spokojnej, a nawet nieco sennej atmosferze.

Na paryskim bruku

Z PODRĘCZNIKA HISTORII

Na paryskim bruku

Autor: Włodzimierz Suleja

Emigracja po klęsce powstania listopadowego okazała się koniecznością dla znaczącej grupy uczestników tego ruchu. Car, co prawda, ogłosił amnestię, ale wyłączono z niej ludzi kierujących powstaniem (członków rządu i sejmu) oraz organizatorów wybuchu i uczestników wydarzeń sierpniowych.

Na straży granic i honoru

Na straży granic i honoru

Autor: Anna Kołakowska

„Ilekroć odwiedzałem graniczne szlaki Rzeczypospolitej Polskiej od granicy litewskiej, łotewskiej i rosyjskiej, ilekroć poświęcałem wielkie koszary dowództw lub małe strażnice na najbardziej wysuniętych placówkach wschodnich i północnych, tyle razy zdawało mi się, że słyszę głos starego Mohorta, wielkiego strażnika Hetmańskiego Szlaku z czasów dawnej Rzeczypospolitej Polskiej”.

Na tropach Smętka, czyli śladami rodzin Donimirskich i Sikorskich

Na tropach Smętka, czyli śladami rodzin Donimirskich i Sikorskich

Autor: Agnieszka Łuczak

W setną rocznicę odzyskania niepodległości wypada przypomnieć o roli, jaką w historii Pomorza i Kaszub XIX i XX w. odegrało kilka polskich rodzin ziemiańskich.

Najdłuższa wojna nowoczesnej Europy

Z PODRĘCZNIKA HISTORII

Najdłuższa wojna nowoczesnej Europy

Autor: Włodzimierz Suleja

Pierwszy obszar starcia polsko-niemieckiego, starcia w obronie języka, uświadomił ludności polskiej znajdującej się pod panowaniem pruskim jej odrębność, stworzył zaczątek zjawiska, które określa się mianem budzenia świadomości narodowej. Rosnący nacisk germanizacyjny napotykał z czasem coraz silniejszy opór polskiego społeczeństwa.

Najpotężniejszy szaniec wolności

Biogram / Biografia

Najpotężniejszy szaniec wolności

Autor: Tomasz Panfil

Na gruncie galicyjskim w gronie socjalistów, którzy zmierzali do restytucji Polski jako suwerennej republiki demokratycznej, znalazł się Ignacy Daszyński. Jego zasługi na tym polu sprawiły, że decyzją Sejmu Rzeczypospolitej został uznany za jednego z Ojców Niepodległości.

Narodziny Niepodległej w pamiętniku wójta Słomki

Narodziny Niepodległej w pamiętniku wójta Słomki

Autor: Tadeusz Zych

Proces dochodzenia Polski do niepodległości w 1918 r. był długi i skomplikowany. Z perspektywy lokalnej znakomicie pokazał go Jan Słomka (1842–1932).

Narodziny polskiego Sokolstwa

Narodziny polskiego Sokolstwa

Autor: Bożena Witowicz

7 lutego 1867 r. uznaje się za dzień narodzin polskiego Sokolstwa. Tego dnia zatwierdzony został we Lwowie pierwszy statut Towarzystwa Gimnastycznego. Ponieważ w jego godle widniał Sokół w locie, prasa lwowska zaczęła w skrócie nazywać je „Sokołem” (termin „Sokół” wszedł do oficjalnej nazwy w 1869 roku).

Nie było Jej, a jest…

Nie było Jej, a jest…

Autor: Wiesław Jan Wysocki

Dwa wydarzenia z przełomu XVIII i XIX stulecia wstrząsnęły Europą – z konsekwencjami do dziś. Pierwsze to ludobójcza w istocie rewolucja we Francji, która bardzo głęboko przeorała mentalność europejską. Drugim natomiast jest upadek Rzeczypospolitej, mocarstwa o – wydawało się – trwałym miejscu w życiu społeczności międzynarodowej.

Nie osłabiać „ducha obronnego”. Pakt Hitler-Stalin w polskiej prasie u progu wojny

Nie osłabiać „ducha obronnego”. Pakt Hitler-Stalin w polskiej prasie u progu wojny

Autor: Rafał Habielski

W przededniu II wojny światowej prasa w Rzeczypospolitej była powstrzymywana przez władze przed ostrymi wystąpieniami antyniemieckimi.

Nie tylko Legiony…

Z PODRĘCZNIKA HISTORII

Nie tylko Legiony…

Autor: Włodzimierz Suleja

28 czerwca 1914 r. austro-węgierski następca tronu, arcyksiążę Franciszek Ferdynand i jego żona zginęli od kul zamachowca, Serba z Bośni, Gawryły Principa. Wypadki w Sarajewie stały się prologiem I wojny światowej, w której starły się ze sobą mocarstwa zaborcze – po jednej stronie walczyły Niemcy i Austro-Węgry, po drugiej, wraz z Francją i Anglią, Rosja.

Niech żyje wolny polski lud! Demonstracja na Placu Grzybowskim w Warszawie 13 listopada 1904 roku

Niech żyje wolny polski lud! Demonstracja na Placu Grzybowskim w Warszawie 13 listopada 1904 roku

Autor: Marcin Jurek

Wiosną 1904 r. powstała Organizacja Bojowa Polskiej Partii Socjalistycznej, której zadaniem była ochrona organizowanych przez to ugrupowanie robotniczych demonstracji, a w dalszej perspektywie – stanowić miała zalążek siły zbrojnej zdolnej przeciwstawić się rosyjskiemu zaborcy.

Niepodległa i niepokonani

Niepodległa i niepokonani

Autor: Jarosław Szarek

Jaki był ten czas, gdy nasi przodkowie wybijali się przed stu laty na niepodległość? Pozostały wspomnienia, stare gazety, fotografie – to one pozwalają zobaczyć dziś obraz owych pamiętnych dni.

Niepodległa Sokółka – 28 kwietnia 1919 r.

Niepodległa Sokółka – 28 kwietnia 1919 r.

Autor: Diana Maksimiuk

Chociaż 11 listopada 1918 r. Polska odzyskała niepodległość, to na dołączenie do Rzeczypospolitej Sokółka musiała poczekać jeszcze kilka miesięcy. Nastąpiło to dopiero w kwietniu 1919 r. Podobnie jak w Białymstoku, który znalazł się ostatecznie w granicach państwa polskiego w lutym 1919 r., i tu trzeba było poczekać na ostateczne wycofanie się wojsk niemieckich.

Niepodległość – Demokracja – Socjalizm. O myśli politycznej Bolesława Limanowskiego słów kilka

Niepodległość – Demokracja – Socjalizm. O myśli politycznej Bolesława Limanowskiego słów kilka

Autor: Krzysztof Brzechczyn

Limanowski konsekwentnie łączył w swojej działalności publicznej, naukowej i popularyzatorskiej idee niepodległości, demokracji i socjalizmu. Wynikająca z demokratycznych i niepodległościowych przekonań krytyka bolszewizmu stanowiła barierę w badaniach nad myślą Limanowskiego w PRL, a jego poglądy gospodarcze utrudniały jego ideom znalezienie szerszego oddźwięku po 1989 r.

Niepodległość i piłka nożna

WARTO WIEDZIEĆ

Niepodległość i piłka nożna

Autor: Piotr Milczanowski

Pierwszy mecz oficjalnych rozgrywek piłkarskich w niepodległej Rzeczpospolitej odbył się 18 kwietnia 1920 r. w Krakowie. Wawel przegrał z rezerwami Cracovii na jej stadionie 1:3. Zespoły występowały w osłabionych składach, bo większość graczy była w tym czasie na froncie wojny polsko-bolszewickiej.

Niepodległość i prawa wyborcze dla Polek

WARTO WIEDZIEĆ

Niepodległość i prawa wyborcze dla Polek

Autor: Cezary Brożek

„Równość ludzi i poczucie sprawiedliwości wymagają równouprawnienia kobiet. Ci, co tego nie rozumieją, potrzebują wychowania, nie dowodów” – mówił polski prawnik Leon Petrażycki w Dumie Rosyjskiej w 1906 r. Trzeba było jeszcze 12 lat, by kobiety polskie, już w Niepodległej, uzyskały prawa wyborcze.

Niepodległość Polski w prasie Stronnictwa Ludowego w latach trzydziestych XX wieku

Niepodległość Polski w prasie Stronnictwa Ludowego w latach trzydziestych XX wieku

Autor: Marcin Bukała

Prasa partyjna odgrywała istotną rolę w życiu publicznym II RP. Pełniła nie tylko funkcje informacyjne, ale przede wszystkim miała służyć do promowania konkretnych programów politycznych. Znaleźć w niej można odniesienia do ważnych kwestii, w tym również niepodległości Polski.

Niepodległy Białystok Tadeusza Kossaka

Niepodległy Białystok Tadeusza Kossaka

Autor: Diana Maksimiuk

Nazwisko Kossak kojarzy się z wybitnym rodem malarzy i należącą do niego słynną powieściopisarką Zofią Kossak-Szatkowską (primo voto Szczucką). Dobrze stałoby się, gdyby wiązane było też z inną postacią z tego rodu – a mianowicie z majorem Tadeuszem Kossakiem. Ten brat bliźniak wybitnego artysty Wojciecha odegrał bowiem istotną rolę w odzyskaniu wyzwoleniu Białegostoku w lutym 1919 roku.

Niespodziewane pamiątki. Przedmioty zarekwirowane rodzinie Ciołkoszów

O TYM SIĘ MÓWI

Niespodziewane pamiątki. Przedmioty zarekwirowane rodzinie Ciołkoszów

Autor: Maria Bieniek

Rodzinne fotografie, pocztówki z pozdrowieniami – codzienne i niepozorne przedmioty, stanowiące świadectwo codziennego życia wybitnego polityka Adama Ciołkosza i jego bliskich. Trafiły jednak do zbiorów IPN nie z rodzinnego archiwum, a prawdopodobnie jako przedmioty zarekwirowane przez organy bezpieczeństwa wrogom powojennego, totalitarnego porządku.

Nieustający duch insurekcji. Bunty na Syberii

Nieustający duch insurekcji. Bunty na Syberii

Autor: Marek Klecel

Po klęsce rozbiorów w końcu XVIII w. Polacy stanęli wobec niewyobrażalnej dotąd katastrofy utraty własnego państwa i wobec groźby unicestwienia całego narodu. Po pierwszym załamaniu zaczęła się mobilizacja najbardziej odpowiedzialnych warstw społecznych.

Niewiadomski: dlaczego zabił prezydenta?

Niewiadomski: dlaczego zabił prezydenta?

Autor: Patryk Pleskot

W sali wystawowej Zachęty, tuż po godzinie dwunastej dnia 16 grudnia 1922 roku, malarz, radykał i outsider Eligiusz Niewiadomski trzykrotnie strzelił ze swego browninga w plecy prezydenta Gabriela Narutowicza, wybranego zaledwie kilka dni wcześniej przez Zgromadzenie Narodowe.

Nikodem Hryckiewicz – jeden z ojców niepodległości Ziemi Sokólskiej

Biogram / Biografia

Nikodem Hryckiewicz – jeden z ojców niepodległości Ziemi Sokólskiej

Autor: Diana Maksimiuk

W listopadzie 1918 r. Polacy żyjący na wschodnich terenach przedrozbiorowej Polski nie mogli cieszyć się jak mieszkańcy Królestwa Polskiego. Na niepodległość przyszło im czekać. Tam, gdzie się to udało, niewątpliwie zawdzięczano oddanej pracy wielu lokalnych patriotów.

Noc popowstaniowa…

Noc popowstaniowa…

Autor: Włodzimierz Suleja

Lata, które nadeszły po 1864 r., na ziemiach dawnej Rzeczypospolitej włączonych do Rosji charakteryzowały się niespotykaną dotąd falą terroru, przyniosły również cały szereg ustaw wymierzonych przeciwko społeczeństwu polskiemu.

O Józefie Piłsudskim i współtwórcach niepodległej Polski

O Józefie Piłsudskim i współtwórcach niepodległej Polski

Autor: Marek Gałęzowski

Sto lat temu Polacy dysponowali grupą wybitnych polityków, którzy z determinacją dążyli do niepodległości i potrafili wyzwolić w społeczeństwie polskim niezbędną energię. Postacią pierwszoplanową był w tym gronie Piłsudski.

O pertraktacjach w sprawie traktatu handlowego II RP ze Związkiem Sowieckim

O pertraktacjach w sprawie traktatu handlowego II RP ze Związkiem Sowieckim

Autor: Marcin Kruszyński

Aż 15 z 26 artykułów pokoju ryskiego odnosiło się do zagadnień finansowych, regulujących kwestie odszkodowań czy zwrotu mienia, osobny zaś artykuł XXI, mówił o rozpoczęciu negocjacji dotyczących umowy handlowej po upływie sześciu tygodni od ratyfikacji traktatu.

O zachodnią granicę II Rzeczypospolitej. Walki z Niemcami i komunistami w Zagłębiu Dąbrowskim

O zachodnią granicę II Rzeczypospolitej. Walki z Niemcami i komunistami w Zagłębiu Dąbrowskim

Autor: Artur Kuprianis

Do 1914 r. w Zagłębiu Dąbrowskim zbiegały się granice wszystkich zaborów Polski – obszar ten nazywano Trójkątem Trzech Cesarzy. Po wybuchu I wojny światowej Rosjanie zostali wyparci z Zagłębia, a jego obszar podzielono na strefy okupacyjne: niemiecką i austriacką.

Obrona Lwowa w 1918 roku

Obrona Lwowa w 1918 roku

Autor: Paweł Naleźniak

Obrona Lwowa przed Ukraińcami w listopadzie 1918 r. jest jedną z najpiękniejszych kart w historii Polski. Poświęcenie i męstwo bohaterskiej ludności Miasta, a zwłaszcza młodzieży, pozostaje do dziś niedoścignionym wzorem polskiego patriotyzmu.

Ochotnicy 1920 roku

Ochotnicy 1920 roku

Autor: Janusz Odziemkowski

W obliczu śmiertelnego zagrożenia, kiedy już cały świat uznał Polskę za straconą, nasi przodkowie nie załamali rąk. Nie upadli na duchu i nie poszli na układy z bolszewikami, prowadzące de facto do zniewolenia kraju.

Ochotnicy polscy z Ameryki. Wkład Związku Sokołów Polskich

WARTO WIEDZIEĆ

Ochotnicy polscy z Ameryki. Wkład Związku Sokołów Polskich

Autor: Krzysztof Pawluczuk

Związek Sokołów Polskich w Ameryce w czasie trwania I wojny światowej położył wielkie zasługi dla stworzenia i przeszkolenia w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie oddziałów polskich ochotników, które przez kilka lat walczyły w Europie o odzyskanie i utrzymanie przez Polskę niepodległości.

Od Pieśni Legionów do hymnu Rzeczpospolitej. Historia Mazurka Dąbrowskiego

WARTO WIEDZIEĆ

Od Pieśni Legionów do hymnu Rzeczpospolitej. Historia Mazurka Dąbrowskiego

Autor: Marta Sankiewicz

Hymn Polski w obecnym brzmieniu został ustanowiony 26 lutego 1927 roku w okólniku wydanym przez ówczesnego Ministra Spraw Wewnętrznych Sławoja Składkowskiego. Jednak już wówczas jego pozycja jako narodowej świętości miała głębokie korzenie.

Od wyzwolenia Białegostoku w 1919 r. do obrony Warszawy w 1939 r. O generale Stanisławie Rawicz-Dziewulskim

Biogram / Biografia

Od wyzwolenia Białegostoku w 1919 r. do obrony Warszawy w 1939 r. O generale Stanisławie Rawicz-Dziewulskim

Autor: Waldemar Tyszuk

Stanisław Rawicz-Dziewulski znany jest przede wszystkim jako dowódca 4. Pułku Ułanów Zaniemeńskich. Związany jest jednak także z ziemią białostocką, ponieważ to dowodzone przez niego oddziały wojsk polskich wkroczyły wieczorem 19 lutego 1919 r. do Białegostoku, kończąc tym samym nie tylko okupację niemieckiej armii Ober-Ostu, lecz także okres zaborów.

Odrodzenie

Z PODRĘCZNIKA HISTORII

Odrodzenie

Autor: Włodzimierz Suleja

Rząd Moraczewskiego sprawował władzę w praktyce jedynie na terenie Kongresówki. Uznawała go cieszyńska Rada Narodowa i od trzeciej dekady listopada lokalna reprezentacja polskiej społeczności w oswobodzonym Lwowie.

Odzyskanie niepodległości przez Polskę

Biblioteka cyfrowa

Odzyskanie niepodległości przez Polskę

Pakiet zawiera m.in. zdjęcia, pisma i ulotki dotyczące działalności zbrojnej w latach 1914–1918 zmierzającej do odzyskania przez Polskę niepodległości.

Opasać sztafetą II Rzeczpospolitą. Biegi rozstawne Korpusu Ochrony Pogranicza i Straży Granicznej

Opasać sztafetą II Rzeczpospolitą. Biegi rozstawne Korpusu Ochrony Pogranicza i Straży Granicznej

Autor: Artur Ochał

Podczas wielkich imprez sportowych żołnierze KOP biegli w sztafetach wzdłuż granicy, pokonując dniem i nocą setki kilometrów leśnymi ścieżkami, przez moczary i pola. W 1928 r. dołączyła do nich Straż Graniczna.

Operacja „Zima” Współpraca polsko-łotewska w wyzwoleniu Łatgalii

Operacja „Zima” Współpraca polsko-łotewska w wyzwoleniu Łatgalii

Autor: Ēriks Jēkabsons

W latach 1918–1920 na Łotwie splatały się i ścierały interesy nowo powstałej Republiki Łotewskiej, Rosji Sowieckiej i łotewskich bolszewików, Niemców bałtyckich oraz Niemiec, antybolszewickiej Rosji, Estonii, Litwy, Polski i Finlandii, a także mocarstw zachodnich.

Orędownik sprawy polskiej Ignacy Jan Paderewski (1860–1941)

Biogram / Biografia

Orędownik sprawy polskiej Ignacy Jan Paderewski (1860–1941)

Autor: Adam Grzegorz Dąbrowski

Ignacy Jan Paderewski był wybitnym pianistą i kompozytorem, gorącym patriotą i mężem stanu, filantropem i działaczem społecznym. Jego zaangażowanie w polską sprawę było absolutnie bezinteresowne. Na trwałe wpisał się w poczet osób najbardziej zasłużonych dla odzyskania przez Polskę niepodległości.

Orędzie Wilsona. Plan dla świata, nadzieja dla Polski

Orędzie Wilsona. Plan dla świata, nadzieja dla Polski

Autor: Jarosław Tęsiorowski

Wygłoszone przed amerykańskim Kongresem orędzie prezydenta Woodrowa Wilsona, zawierające program pokojowy w związku z trwającą od ponad trzech lat wojną światową, było propozycją pod wieloma względami przełomową.

Orientacyjny spór

Z PODRĘCZNIKA HISTORII

Orientacyjny spór

Autor: Włodzimierz Suleja

W roku 1907, a zatem w momencie, gdy po fali rewolucyjnej w zaborze rosyjskim pozostały już tylko nieznaczne zawirowania, w Europie doszło do ostatecznego wykrystalizowania się dwóch bloków polityczno-militarnych.

Orły weteranów Powstania Styczniowego

Orły weteranów Powstania Styczniowego

Autor: Tomasz Zawistowski

Starsi, siwi ludzie, pochyleni wiekiem, w granatowych rogatywkach z oficerskimi gwiazdkami. Pozdrawiani na ulicach przez dzieci, salutowani przez wojskowych wszystkich stopni, zapraszani do szkół i na uroczystości państwowe. Żywe pomniki. Na ich czapkach i naramiennikach cyfry: „1863”.

Osiągnięcia i niepowodzenia II Rzeczypospolitej

Z PODRĘCZNIKA HISTORII

Osiągnięcia i niepowodzenia II Rzeczypospolitej

Autor: Marek Gałęzowski

Odbudowa państwa polskiego po przeszło wieku niewoli była procesem długotrwałym i żmudnym. II Rzeczpospolita powstawała na obszarach w znacznej części zniszczonych, w warunkach wojny trwającej dłużej niż w innych państwach europejskich.

Ostatnie lata niepodległości

Z PODRĘCZNIKA HISTORII

Ostatnie lata niepodległości

Autor: Marek Gałęzowski

12 maja 1935 r. w Warszawie zmarł Józef Piłsudski. Jego śmierć była wstrząsem dla społeczeństwa, tym bardziej że informacje o chorobie Marszałka utrzymywano w tajemnicy. W kraju ogłoszono sześciotygodniową żałobę narodową.

Pianista, polityk, mąż stanu – Ignacy Jan Paderewski (1860–1941)

Biogram / Biografia

Pianista, polityk, mąż stanu – Ignacy Jan Paderewski (1860–1941)

Autor: Piotr Grzelczak

„Mimo nieszczęść, jakie Naród przechodził, Opatrzność zsyłała nam zawsze ludzi wyższych, którzy narodowi świecili przykładem i byli kolumnami, na których opierało się nasze polskie życie”.

Pierwsze lata województwa śląskiego w II RP

WARTO WIEDZIEĆ

Pierwsze lata województwa śląskiego w II RP

Autor: Lech Krzyżanowski

Śląskie było najmniejszym ze wszystkich województw II Rzeczypospolitej. Było jednak najważniejszym regionem gospodarczym i dostawcą surowców dla rodzącego się przemysłu, a przy tym okręgiem autonomicznym – z własnym parlamentem i odrębnymi przepisami prawnymi w wielu dziedzinach.

Piłsudskiego projekt wschodni

Piłsudskiego projekt wschodni

Autor: Andrzej Nowak, Anna Zechenter

Józef Piłsudski był przekonany, że gnębieni przez moskiewski imperializm Polacy, Litwini i Rusini mogą razem tworzyć ogromną siłę – mówi prof. Andrzej Nowak w rozmowie z Anną Zechenter.

Plutonowy Roman Feldstein – jeden z obrońców Lwowa

Plutonowy Roman Feldstein – jeden z obrońców Lwowa

Autor: Bartosz Janczak

W toczonej od listopada 1918 r. do lipca 1919 r. wojnie polsko-ukraińskiej wzięło udział kilkadziesiąt tysięcy polskich żołnierzy. Ich dążeniem była nie tylko niepodległość Polski, ale również przyłączenie w granice nowo powstałego państwa Galicji Wschodniej ze Lwowem.

Płażyńscy – Legiony i Solidarność

Płażyńscy – Legiony i Solidarność

Autor: Adam Chmielecki

W rodzinie Płażyńskich romantyczne tradycje kresowe połączyły się z wielkopolskim pozytywizmem. Miało to miejsce na katolickiej Warmii, a zaowocowało na solidarnościowym Pomorzu.

Płk Bronisław Kowalczewski – żołnierz niezłomny

Biogram / Biografia

Płk Bronisław Kowalczewski – żołnierz niezłomny

Autor: Marek Jończyk

Przywołując dramatyczne wydarzenia i bohaterskie postawy Polaków czasu II wojny światowej, warto przypomnieć postać żołnierza niezłomnego – patrioty i bohatera, którego losy związane były z Kielecczyzną.

Początki produkcji samolotów w niepodległej Polsce (1918-1921)

Początki produkcji samolotów w niepodległej Polsce (1918-1921)

Autor: Mariusz Niestrawski

Koniec 1918 roku to czas narodzin polskiego lotnictwa wojskowego. Stawiając pierwsze kroki, funkcjonowało ono początkowo dzięki sprzętowi zdobytemu na zaborcach. Jednakże samoloty te odznaczały się wysokim stopniem zużycia bądź szybko zużywały się na rozlicznych frontach.

Początki relacji Polski i Czechosłowacji w 1918 r.

Początki relacji Polski i Czechosłowacji w 1918 r.

Autor: Sebastian Pilarski

Najistotniejszą przyczyną konfliktu między Polską i Czechosłowacją w pierwszych latach po odzyskaniu przez Rzeczpospolitą niepodległości był spór graniczny o Śląsk Cieszyński, Spisz i Orawę. Kwestia ta negatywnie wpłynęła na relacje między obu krajami także w późniejszych latach.

Podpułkownik Mikołaj Aleksander Krajnik „Grzymała” (1901-1943)

Biogram / Biografia

Podpułkownik Mikołaj Aleksander Krajnik „Grzymała” (1901-1943)

Autor: Justyna Staroń

W ramach projektu Archiwum Pełne Pamięci do zasobu Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej każdego tygodnia trafiają różnego rodzaju dary od osób prywatnych: od pojedynczych kart po pudła zawierające materiały różnej proweniencji.

Polacy a Święto Niepodległości

O TYM SIĘ MÓWI

Polacy a Święto Niepodległości

Autor: Filip Musiał

11 listopada jest datą symboliczną, to tego dnia w 1918 roku Józef Piłsudski objął naczelne dowództwo nad wojskami polskimi. Rocznicę tego wydarzenia obchodzimy jako narodowe święto, przywołując odzyskanie niepodległości po 123 latach zaborów.

Polacy przeciwko Kajzerowi. Walki Białych Legionów na froncie rosyjskim w latach 1915-1917

Polacy przeciwko Kajzerowi. Walki Białych Legionów na froncie rosyjskim w latach 1915-1917

Autor: Wojciech Jerzy Muszyński

Walki Polskich żołnierzy na polach bitew I wojny światowej u boku państw Ententy są dziś mało znane. Mało kto wie, że zanim powstała we Francji stutysięczna Błękitna Armia gen. Józefa Hallera, jeszcze w 1915 r. do walki przeciwko Niemcom wyruszył I Legion Polski.

Polacy w walce o niepodległość 1914-1918

Polacy w walce o niepodległość 1914-1918

Autor: Mirosław Szumiło

Dla Polski i Polaków I wojna światowa przyniosła skutki dwojakiego rodzaju. Z jednej strony walki toczyły się na ziemiach polskich przynosząc ogromne straty materialne, porównywalne ze stratami z okresu II wojny światowej. W armiach państw zaborczych służyło przymusowo w sumie ponad 3 mln Polaków, którzy często musieli walczyć przeciwko sobie. Co szósty z nich zginął.

Policja Państwowa 1919-1939

Biblioteka cyfrowa

Policja Państwowa 1919-1939

Autor: Iwona Jóźwiak, Dawid Zagził, Karol Sacewicz, Krzysztof Kierski, Sebastian Nowakowski

Przypadający na rok 2019 jubileusz stulecia powstania Policji Państwowej skłonił nas do opracowania nowej teki edukacyjnej Instytutu Pamięci Narodowej, traktującej o historii jednej z najważniejszych formacji stojących na straży bezpieczeństwa II Rzeczypospolitej.

Politechnika Lwowska. Kuźnia kadr II Rzeczypospolitej

Politechnika Lwowska. Kuźnia kadr II Rzeczypospolitej

Autor: Sławomir Kalbarczyk

Co łączy premierów Jędrzeja Moraczewskiego, Władysława Sikorskiego i Kazimierza Bartla oraz ministra spraw wojskowych Kazimierza Sosnkowskiego? Wszyscy ci wybitni politycy II RP byli wychowankami Politechniki Lwowskiej.

Polityka wschodnia Józefa Piłsudskiego w latach 1918-1920

Polityka wschodnia Józefa Piłsudskiego w latach 1918-1920

Autor: Mirosław Szumiło

Józef Piłsudski był jednym z najwybitniejszych polityków polskich w XX wieku, uważanym za głównego twórcę niepodległego państwa, które odrodziło się w 1918 r. po 123 latach niewoli.

Polska czy Prusy Wschodnie? Przegrany plebiscyt

Polska czy Prusy Wschodnie? Przegrany plebiscyt

Autor: Waldemar Brenda

„Sto pięćdziesiąt lat rządu pruskiego i kilka ostatnich miesięcy gwałtów i fałszów zrobiły swoje” – tak porażkę opcji polskiej na Warmii, Mazurach i Powiślu komentował ks. Antoni Ludwiczak.

Polska i Gruzja w 1920 roku

Polska i Gruzja w 1920 roku

Autor: Paweł Libera

Na początku 1920 r. cała uwaga społeczeństwa polskiego była skupiona na wojnie z bolszewikami oraz na walce o granice na zachodzie i południu kraju. W tym samym czasie w Ministerstwie Spraw Zagranicznych trwały przygotowania do wysłania na Kaukaz specjalnej misji.

Polski Biały Krzyż

Polski Biały Krzyż

Autor: Aleksandra Rybińska-Bielecka

Polski Biały Krzyż jest stowarzyszeniem zapomnianym. Większość osób zapytanych o organizację społeczną, która w II RP zajmowała się udzielaniem pomocy humanitarnej w czasie klęsk i wojen, wskazuje na Polski Czerwony Krzyż…

Polski Biały Krzyż

Polski Biały Krzyż

Autor: Robert Buliński

Na początku lutego 1918 r. w USA powstała organizacja charytatywna pod nazwą Polski Biały Krzyż. Inicjatorami jej utworzenia było małżeństwo Paderewskich, cieszące się ogromnym autorytetem wśród Polonii w Ameryce Północnej.

Polski czas Wiosny Ludów

Z PODRĘCZNIKA HISTORII

Polski czas Wiosny Ludów

Autor: Włodzimierz Suleja

W Europie zbliżał się czas szczególny, czas „wiosny ludów”. Jej polskim prologiem stały się wydarzenia 1846 r. We Francji za szybkim sygnałem do powstania opowiadał się typowany na jego wodza Ludwik Mierosławski. W kraju zaś Dembowski, po przeniesieniu się z kolei do Galicji, wiązał nici spiskowe.

Audio/Video

Polskie Państwo Podziemne a zagrożenia egzystencjalne czasu II wojny światowej (instytucje kultury, uniwersytety, „prace przyszłościowe”)

Polsko-czechosłowacki konflikt w 1919 r.

Polsko-czechosłowacki konflikt w 1919 r.

Autor: Sebastian Pilarski

Walka o granice odrodzonej Rzeczypospolitej to nie tylko zbrojne zmagania z Niemcami, bolszewikami i Ukraińcami. Z bronią w ręku Polacy musieli stanąć do boju przeciw Czechom, odpierając agresję przeprowadzoną w styczniu 1919 r.

Polsko-francuski sojusz wojskowy w latach 1919–1939

Polsko-francuski sojusz wojskowy w latach 1919–1939

Autor: Aneta Nisiobęcka

Sojusz wojskowy z Paryżem odgrywał strategiczną rolę w polityce zagranicznej II RP. Po I wojnie światowej zwycięska Francja, pogromca dwóch zaborców Polski, znalazła się w gronie najważniejszych architektów Europy. W zarysowującym się nowym układzie politycznym Warszawa liczyła na wspólne interesy z zachodnim sojusznikiem, głównie w kontekście sprawy Niemiec i ich rozbrojenia.

Poszli nasi w bój bez broni…

Poszli nasi w bój bez broni…

Autor: Włodzimierz Suleja

Wiosna Ludów zachwiała dwoma zaborczymi tronami, rozerwała łańcuch „świętego przymierza”, nie osłabiła jednak potęgi Rosji, nadal pozostającej więzieniem dla podbitych narodów. Carat, o czym świadczyła chociażby interwencja na rzecz Austrii w tłumieniu powstania węgierskiego, wziął na siebie, i to z powodzeniem, rolę żandarma Europy.

Powrót Pomorza do Polski – ogromny sukces Niepodległej u progu roku 1920

Powrót Pomorza do Polski – ogromny sukces Niepodległej u progu roku 1920

Autor: Mirosław Golon

Dwa niewielkie, niezwykle urocze i z przebogatą historią pomorskie miasta, Puck i Golub (w 1951 roku powiększony o Dobrzyń i znany dziś pod nazwą: Golub-Dobrzyń), pięknie symbolizują wielkie zwycięstwo polityczne odradzającej się Polski.

Powstania Śląskie

Powstania Śląskie

Autor: Sebastian Rosenbaum, Mirosław Węcki

Powstania Śląskie z lat 1919-1921 zajmują w dziejach polskich insurekcji miejsce osobne. Bo i osobne jest usytuowanie Górnego Śląska w polskiej historii.

Powstania śląskie i plebiscyt w obiektywie. „Rysowanie za pomocą światła” a sprawa Śląska

Powstania śląskie i plebiscyt w obiektywie. „Rysowanie za pomocą światła” a sprawa Śląska

Autor: Mirosław Węcki

Lata 1919-1921 to szczególny okres w dziejach Górnego Śląska przede wszystkim ze względu na ówczesne polityczne, propagandowe i wojskowe zmagania o państwową przynależność tego regionu.

Powstanie sejneńskie 1919

Powstanie sejneńskie 1919

Autor: Wiesław Jan Wysocki

Na tablicach warszawskiego Grobu Nieznanego Żołnierza upamiętniających chwałę oręża polskiego i momenty narodowych dramatów znajduje się hasło: „Sejny (2–10 i 22 IX 1920)”.

Powstanie sejneńskie 1919 roku

WARTO WIEDZIEĆ

Powstanie sejneńskie 1919 roku

Autor: Jarosław Wasilewski

Jutrzenka niepodległości, która zajaśniała nad Warszawą późną jesienią 1918 roku, dawała też nadzieję na wolność Polakom zamieszkującym peryferia dawnej Rzeczypospolitej.

Powstanie województwa białostockiego (1919 r.)

WARTO WIEDZIEĆ

Powstanie województwa białostockiego (1919 r.)

Autor: Jarosław Wasilewski

Zrywając z przeszłością zaborów i nawiązując do wprowadzonego u schyłku średniowiecza i stosowanego aż do rozbiorów w 1795 r. podziału Polski na województwa, 2 sierpnia 1919 r. Sejm Ustawodawczy przyjął ustawę tymczasową o organizacji władz administracyjnych II instancji.

Praca dla Polski. Józef Franciszek Bazgier (1887–1942)

Biogram / Biografia

Praca dla Polski. Józef Franciszek Bazgier (1887–1942)

Autor: Leszek Kędziora

Drugim z trzech burmistrzów Sejn w okresie międzywojennym był Józef Franciszek Bazgier, nauczyciel, działacz Polskiej Macierzy Szkolnej i Straży Kresowej, kawaler Krzyża Niepodległości. Angażował się na rzecz niepodległości Polski i jej umocnienia. Za udział w konspiracji zapłacił życiem.

Problemy gospodarcze i sytuacja międzynarodowa w pierwszych latach niepodległości

Problemy gospodarcze i sytuacja międzynarodowa w pierwszych latach niepodległości

Autor: Marek Gałęzowski

W maju 1923 r. partie skupione w koalicji Chrześcijańskiego Związku Jedności Narodowej (ChZJN) zawarły porozumienie z PSL „Piast”. Stało się ono bazą II gabinetu Witosa, tzw. rządu Chjeno-Piasta, po którym spodziewano się zapewnienia krajowi dłuższego okresu stabilności politycznej.

Problemy oświaty w II Rzeczypospolitej w latach 1919-1921

WARTO WIEDZIEĆ

Problemy oświaty w II Rzeczypospolitej w latach 1919-1921

Autor: Marta Milewska

Jedną z kwestii, która wymagała uregulowania po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku była oświata. Działania prowadzone przez władze w II Rzeczypospolitej na rzecz oświaty w latach 1919-1921 napotykały na wiele trudności.

Prolog niepodległości

WARTO WIEDZIEĆ

Prolog niepodległości

Autor: Włodzimierz Suleja

Jesienią 1917 r. niemieckie i austro-węgierskie władze okupacyjne postanowiły wreszcie przekazać część atrybutów władzy państwowej w polskie ręce. Stało się to 12 września, kiedy ogłoszony został specjalny patent powołujący do życia Radę Regencyjną.

Przed stu laty. Gdy w Polsce byli sami milionerzy. Hiperinflacja w Polsce 1923-1924

O TYM SIĘ MÓWI

Przed stu laty. Gdy w Polsce byli sami milionerzy. Hiperinflacja w Polsce 1923-1924

Autor: Tomasz Panfil

Hiperinflacja obniżała poziom życia obywateli – bo płace nie nadążały za cenami towarów, zwłaszcza importowanych – podrywała ich zaufanie do państwa, osłabiała jego instytucje. Polską targały strajki i demonstracje głodujących ludzi. Stopa inflacji w roku 1920 wynosiła 423%, spadła nieco w roku następnym, w 1922 podskoczyła do 509%, a w 1923 sięgnęła astronomicznych 35 715%!

Przełamywał barierę strachu. Arcybiskup Ignacy Tokarczuk. Pisarze Niepodległości

Przełamywał barierę strachu. Arcybiskup Ignacy Tokarczuk. Pisarze Niepodległości

Autor: Mariusz Krzysztofiński

Ordynariusz przemyski był wielkim orędownikiem rodzącej się w Polsce opozycji demokratycznej, a później Solidarności. Wspierał je od samego początku. Na terenie jego diecezji, za jego aprobatą i z jego pomocą rodził się druk wolnego słowa.

Rada Regencyjna. Aleksander Kakowski, Zdzisław Lubomirski, Józef Ostrowski

Rada Regencyjna. Aleksander Kakowski, Zdzisław Lubomirski, Józef Ostrowski

Autor: Arkadiusz Cisek

Była przykładem aktywności tego nurtu w polskiej myśli politycznej, który uznawał za usprawiedliwioną nawet działalność publiczną ściśle kontrolowaną przez zaborców. Warunkiem podjęcia takich działań była jednak szansa na uzyskanie realnych, wymiernych korzyści dla Polaków.

Radio Wolna Europa. Głos wolności, głos nadziei

Radio Wolna Europa. Głos wolności, głos nadziei

Autor: Rafał Opulski

30 czerwca 1994 r. Rozgłośnia Polska Radia Wolna Europa nadała ostatnią audycję. Przez ponad 40 lat była naszym głosem wolności.

Rewolucja czy niepodległość?

Z PODRĘCZNIKA HISTORII

Rewolucja czy niepodległość?

Autor: Włodzimierz Suleja

W styczniu 1886 r. na stokach warszawskiej Cytadeli stanęły cztery szubienice. Na mocy wyroku sądu carskiego zawisły na nich ciała czterech ludzi, członków Socjalno-Rewolucyjnej Partii Proletariat, zwanej najczęściej „Wielkim Proletariatem”. Na ziemiach polskich byli to pierwsi męczennicy idei, która u jednych budziła przerażenie, u innych zaś nadzieję. Ideą tą był socjalizm.

Rękopis wspomnień o Ignacym Janie Paderewskim wyrzucony na śmieci w centrum Krakowa

Źródło historyczne

Rękopis wspomnień o Ignacym Janie Paderewskim wyrzucony na śmieci w centrum Krakowa

Autor: Radosław Kurek

Na początku 2021 r. do krakowskiego Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej przekazane zostały w ramach projektu Archiwum Pełne Pamięci materiały historyczne znalezione przypadkowo przez Pana Marcina Kapustę oraz jego syna.

Rodzina Szczygłowskich w walce o niepodległą Polskę

Rodzina Szczygłowskich w walce o niepodległą Polskę

Autor: Paweł Żołądek

W Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej Delegatura w Kielcach znajduje się skromny zbiór pamiątek dotyczących rodziny Szczygłowskich, z której ojciec, matka i córka aktywnie angażowali się w walkę o niepodległą Polskę.

Romantyzm

Z PODRĘCZNIKA HISTORII

Romantyzm

Autor: Włodzimierz Suleja

Polacy nie byli w stanie zniwelować przewagi wrogiego oręża. Potrafili natomiast posługiwać się wyjątkowo skutecznie inną, w odmiennej sferze funkcjonującą bronią. Dostarczał jej romantyzm.

Rozejm w Trewirze. Wielkie zwycięstwo sprawy polskiej

WARTO WIEDZIEĆ

Rozejm w Trewirze. Wielkie zwycięstwo sprawy polskiej

Autor: Piotr Grzelczak

Z punktu widzenia prawa międzynarodowego Powstanie Wielkopolskie mogło być postrzegane jako sprawa wewnętrzna Niemiec. Zmieniły to dopiero ustalenia rozejmu podpisanego 16 lutego 1919 r. w Trewirze. Jego zapisy stanowiły wielki sukces w dążeniu do ustalenia korzystnej dla Polski granicy zachodniej.

Socjalista, premier, marszałek Sejmu RP Ignacy Daszyński (1866-1936)

Biogram / Biografia

Socjalista, premier, marszałek Sejmu RP Ignacy Daszyński (1866-1936)

Autor: Tomasz Panfil

Nie wiadomo, kogo na przełomie XIX i XX wieku konserwatyści bali się bardziej: diabłów czy socjalistów. Dla wielu zresztą nie było tu różnicy. Tymczasem prawdziwi socjaliści widzieli niesprawiedliwość świata i chcieli z nią walczyć. Taki był Ignacy Daszyński – uczciwy socjalista i polski patriota.

Sokoli Klub Szybowcowy – „W zdrowym ciele, zdrowy duch”

Sokoli Klub Szybowcowy – „W zdrowym ciele, zdrowy duch”

Autor: Justyna Staroń

Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” stanowiło w Polsce wzór nowoczesnej organizacji społecznej, łączącej dbałość o kulturę fizyczną i narodową. Ruch sokolski zawędrował również do Stanów Zjednoczonych, gdzie wysiłki instruktorów zaowocowały również barwnym epizodem budowy własnego klubu szybowcowego.

Spór o kształt ustrojowy II RP

Spór o kształt ustrojowy II RP

Autor: Włodzimierz Suleja

Ze zmagań militarnych, toczonych nieprzerwanie od listopada 1918 r., II Rzeczpospolita wyłoniła się jako państwo rozległe, liczące 388.600 km², ale mało zwarte, jego granice wynosiły bowiem ponad 5,5 tys. km. Pod względem powierzchni zajmowała szóste miejsce w Europie; zamieszkiwało ją, według danych spisowych z 1921 r., 27 milionów mieszkańców.

Sprawa polska – od nieistnienia do warunku pokoju europejskiego

Z PODRĘCZNIKA HISTORII

Sprawa polska – od nieistnienia do warunku pokoju europejskiego

Autor: Marek Gałęzowski

Kiedy wybuchła I wojna światowa, Michał Sokolnicki, jeden ze współpracowników Józefa Piłsudskiego, zapisał: „Nikt na całym świecie Polski nie chce”.

Stanisław Długosz „Tetera”

Biblioteka cyfrowa

Stanisław Długosz „Tetera”

Autor: Krzysztof Karol Daszyk

Historia krótkiego życia Stanisława Długosza „Tetery” – młodego poety legionisty, podporucznika I Brygady Legionów Polskich.

Stanisław Michałowski – wzór urzędnika II RP

Biogram / Biografia

Stanisław Michałowski – wzór urzędnika II RP

Autor: Jarosław Wasilewski

Jednym z najważniejszych zadań, przed którą stanęła u progu swego odrodzenia II Rzeczypospolita, było zbudowanie sprawnej administracji opartej na kompetentnej kadrze urzędników. Wzorem dla zaczynających tę niełatwą karierę mógł być Stanisław Michałowski.

Starania Polaków z Wileńszczyzny o włączenie ich ziem do Polski w 1919 roku

Starania Polaków z Wileńszczyzny o włączenie ich ziem do Polski w 1919 roku

Autor: Jarosław Wasilewski

Jednym z czynników, które przesądziły o porażce koncepcji federacyjnej Józefa Piłsudskiego – próby odbudowania Rzeczypospolitej w formule wieloetnicznej – stało się dążenie Polaków b. Wielkiego Księstwa Litewskiego do włączenia swoich małych ojczyzn do odradzającego się państwa etnicznie polskiego.

Stefan August Macko (1899–1967). Żołnierz, pedagog, świadek historii

Stefan August Macko (1899–1967). Żołnierz, pedagog, świadek historii

Autor: Sebastian Pilarski

Profesor Stefan Macko, żołnierz Legionów Polskich, wybitny botanik, wieloletni wykładowca Uniwersytetu Wrocławskiego, jeden z pomysłodawców utworzenia Karkonoskiego Parku Narodowego, pozostawił po sobie zbiór fotografii dokumentujących czyn niepodległościowy z lat 1915–1920.

Symbol narodowej wolności

Symbol narodowej wolności

Autor: Robert Buliński

W zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej przechowywana jest cenna pamiątka z czasu I wojny światowej: biało-czerwona kokarda, która była noszona 3 maja 1916 r. podczas wielkiej demonstracji narodowej w Warszawie.

poprzednia < 1 3 następna >

TEKSTY

TEMATY

Biblioteka cyfrowa

Audio/Video

English content

Księgarnia

Aktualności

Autorzy

O nas

Kontakt

Edukacja

postacie IPN

Spotkasz ich na Przystanku Historia

Józef Piłsudski, Anna Walentynowicz, mały Powstaniec – te trzy postacie przyjęliśmy jako symbolicznych reprezentantów trzech epok historii Polski w XX wieku – II Rzeczypospolitej, Polski pod rządami komunistów ale też Polski czasów II wojny światowej. Nasi bohaterowie kształtowali nie tylko dzieje Polski, ale też nasze wyobrażenia o wartościach moralnych: poświęcenia, odpowiedzialności, odwagi – dziś są już częścią historii, którą opisujemy. Temu ma służyć Przystanek Historia (autor zdjęcia małego Powstańca - Cezary Piwowarski)

Dowiedz się więcej

Polityka prywatności Mapa strony Deklaracja dostępności Ochrona danych osobowych English content

Redakcja portalu dokłada wszelkich starań, aby dotrzeć do wszystkich właścicieli (i dysponentów praw autorskich) zdjęć i innych materiałów, które są wykorzystywane na niniejszym portalu. Wszelkie osoby i instytucje, do których nie udało nam się dotrzeć prosimy o kontakt z redakcją.

IPN