Proszę czekać,
trwa ładowanie strony...

Szletyńscy i Wocalewscy Historia dwóch niezwykłych łódzkich rodów
Artykuł

Szletyńscy i Wocalewscy Historia dwóch niezwykłych łódzkich rodów

Autor: Tomasz Toborek
Małżeństwo Stefana Szletyńskiego i Jadwigi Wocalewskiej połączyło ze sobą w 1923 r. dwie łódzkie rodziny o wspaniałych patriotycznych tradycjach. Ich losy zawsze były związane z walką o wolną Polskę, począwszy od legionowych walk o niepodległość, aż po powojenną młodzieżową konspirację.
Sztuka i architektura Niepodległej
Artykuł

Sztuka i architektura Niepodległej

Autor: Maria Chodyko
Kiedy Polska odzyskiwała niepodległość, historia sztuki formowała się jako dyscyplina akademicka oparta na heglowskiej tezie o manifestowaniu się w historii „ducha dziejów”, który przejawiając się w dojrzałej postaci jako „duch narodowy”, przybiera formy charakterystyczne dla danej społeczności.
Śladem Napoleońskich orłów
Artykuł

Śladem Napoleońskich orłów

Autor: Włodzimierz Suleja
Już w dwa lata po ostatnim traktacie rozbiorowym biały orzeł szybował śladem napoleońskich orłów. Za sprawą cesarza Francuzów pojawiła się sposobność, by odrodzić polską państwowość.
Ślązak i Polak Wojciech Korfanty (1873–1939)
Biogram / Biografia

Ślązak i Polak Wojciech Korfanty (1873–1939)

Autor: Sebastian Rosenbaum, Mirosław Węcki
Wojciech Korfanty stał się znany od pierwszych chwil swej publicznej aktywności w początkach XX w. Jednak to walka o Górny Śląsk, toczona w latach 1919–1921 metodami pokojowymi i zbrojnymi, uczyniła z niego żywą legendę.
Święto Żołnierza
Artykuł

Święto Żołnierza

Autor: Elżbieta Strzeszewska
15 sierpnia, w rocznicę Bitwy Warszawskiej 1920 r., obchodzimy Święto Wojska Polskiego. Ustanowione 30 lipca 1992 r., nawiązuje ono do tradycji II Rzeczypospolitej, do roku 1923 r., w którym gen. Stanisław Szeptycki wydał rozkaz nr 126 wprowadzający Święto Żołnierza i szczegółowo regulujący jego przebieg.
Tadeusz Gwiazdoski – dyplomata pozostający w cieniu
Biogram / Biografia

Tadeusz Gwiazdoski – dyplomata pozostający w cieniu

Autor: Kinga Czechowska
Jego ojciec Wiktor Grosstern był powstańcem styczniowym i uznanym lekarzem, ordynatorem Szpitala Starozakonnych w Warszawie. Starszy o dwa lata brat Stefan Grostern (już przez jedno „s”) został ważnym warszawskim dziennikarzem. Obaj wciąż czekają na swoje miejsce w historiografii.
Teczka „Przechowywać trwale” z Wojskowego Biura Historycznego, czyli spór o „Pierwszą Brygadę”
Artykuł

Teczka „Przechowywać trwale” z Wojskowego Biura Historycznego, czyli spór o „Pierwszą Brygadę”

Autor: Kinga Hałacińska
W 1918 r. cała Polska jak długa i szeroka rozbrzmiewała melodią, która wówczas zyskała nazwę „My, Pierwsza Brygada”. Usłyszał ją nawet wracający z Magdeburga Józef Piłsudski, gdy wychylił się z okna wagonu kolejowego. Kilka lat później anonimowy charakter utworu stał się zarzewiem sporu między dwoma domniemanymi autorami i dawnymi oficerami Legionów – Andrzejem Hałacińskim i Tadeuszem Biernackim.
Traktat, który nie zadowalał żadnej ze stron
Artykuł

Traktat, który nie zadowalał żadnej ze stron

Autor: Katarzyna Łysak
Umowa podpisana w marcu 1921 r. w Rydze kończyła formalnie wojnę polsko-bolszewicką i ustalała granicę między Polską a Rosją Sowiecką.
Trzecie – zwycięskie – powstanie śląskie
Artykuł

Trzecie – zwycięskie – powstanie śląskie

Autor: Michał Wenklar
W nocy z 2 na 3 maja 1921 r. wyleciało w powietrze siedem mostów na liniach kolejowych i drogowych łączących prawobrzeżną część Górnego Śląska z resztą rejencji opolskiej i państwem niemieckim. Rozpoczęło się III powstanie śląskie, ostatni akt walki o korzystny dla Polski podział tych ziem.
Tworzenie państwa: rok pierwszy
Recenzja

Tworzenie państwa: rok pierwszy

Autor: Artur Kuprianis
Wśród prac prof. Andrzeja Chwalby opisujących proces odzyskiwania niepodległości przez Polskę, książka 1919. Pierwszy rok wolności jest pozycją wyjątkową.
U progu Wielkiej Wojny
Artykuł

U progu Wielkiej Wojny

Autor: Maciej Zakrzewski
28 lipca 1914 r. Austro-Węgry, na skutek zamachu w Sarajewie na arcyksięcia Franciszka Ferdynanda, wypowiedziały wojnę Serbii. To był początek międzynarodowego domina. W ciągu kilku najbliższych dni rozpętała się I wojna światowa. Dla Europy był to początek jednego z najkrwawszych konfliktów, dla Polaków znajdujących się od prawie od 120 lat w niewoli, nastała szansa.
Układy i sojusze
Artykuł

Układy i sojusze

Autor: Włodzimierz Suleja
W okresie premierostwa Grabskiego rozpoczęła się, wywołana przez stronę niemiecką, tzw. wojna celna. Na Kresach zaś doszło do znacznego zaognienia sytuacji, zwłaszcza po ograniczeniu praw językowych Ukraińców w 1924 r. przez wprowadzenie szkoły dwujęzycznej (utrakwistycznej). Pogorszyło się tym samym bezpieczeństwo Polski, wyznaczone systemem układów i sojuszy.
Upamiętnienie Ferdynanda Focha w polskiej przestrzeni publicznej
Artykuł

Upamiętnienie Ferdynanda Focha w polskiej przestrzeni publicznej

Autor: Konrad Białecki
Zasługi Ferdynanda Focha dla „sprawy polskiej” zarówno w trakcie I wojny światowej, jak i po jej zakończeniu, wywoływały w ówczesnych mieszkańcach naszego kraju naturalną chęć wyrażenia wdzięczności.
Ustroju państwa wizja Józefa Piłsudskiego
Artykuł

Ustroju państwa wizja Józefa Piłsudskiego

Autor: Marta Marcinkiewicz
Konstytucja z 23 kwietnia 1935 r. jak rzadko które wydarzenie lub akt prawny w historii Polski, budzi emocje i kontrowersje zarówno wśród historyków, prawników, jak i polityków. Przez lata jednak, zamiast prowadzić poważną polemikę, używano jednoznacznie negatywnych epitetów: antydemokratyczna, autorytarna, burżuazyjna, faszystowska, co jakąkolwiek dyskusję z góry czyniło bezcelową.
Utrata niepodległości
Artykuł

Utrata niepodległości

Autor: Marek Gałęzowski
Po zakończeniu konferencji teherańskiej Brytyjczycy nieustannie naciskali na rząd RP, żeby uznał linię Curzona za wschodnią granicę Polski.
W drodze do Ojczyzny. Polskie oddziały wojskowe w Chinach 1918-1920
Artykuł

W drodze do Ojczyzny. Polskie oddziały wojskowe w Chinach 1918-1920

Autor: Janusz Wróbel
Pod koniec I wojny światowej otworzyły się przed Polakami nowe możliwości realizacji marzenia o odbudowie własnego państwa. Z nadarzającej się szansy skorzystali Polacy rozsiani na całym świecie. Polskie oddziały wojskowe pojawiły się nawet w dalekich Chinach.
W Jałcie przegraliśmy II wojnę światową
Wywiad

W Jałcie przegraliśmy II wojnę światową

Autor: Henryk Głębocki, Maciej Kwaśniewski
Czy alianci nas zdradzili? O co walczył Stalin? Czy można było zatrzymać bieg zdarzeń? Jak podsłuchy w pałacach Jałty i hollywoodzkie filmy sprzyjały Stalinowi? Czy III wojna światowa była realna? Jak długo trwała Jałta? – Z dr. hab. Henrykiem Głębockim, historykiem z Uniwersytetu Jagiellońskiego i pracownikiem Instytutu Pamięci Narodowej rozmawia Maciej Kwaśniewski.
W Wersalu i Wilnie
Artykuł

W Wersalu i Wilnie

Autor: Włodzimierz Suleja
W momencie, gdy na froncie wielkopolskim siły niemieckie sposobiły się do zdecydowanego natarcia, w stolicy Francji 18 stycznia 1919 r., w rocznicę proklamowania cesarstwa niemieckiego, zebrała się konferencja pokojowa.
Walenty Wójcik

Walenty Wójcik

Autor: Mariusz Kolmasiak
Wierny Wójcik, król żandarmów belwederskich, ulubiony przez Józefa Piłsudskiego wachmistrz z ochrony Belwederu – chorąży Walenty Wójcik doczekał się wielu określeń wynikających z pełnienia obowiązków u najważniejszej osoby międzywojennej Polski. Od wczesnych lat angażował się w działalność niepodległościową, walczył w Legionach Polskich. Po odrodzeniu Rzeczypospolitej wciąż służył Ojczyźnie. W 1922 r. został przydzielony do ochrony Józefa Piłsudskiego i przez 12 lat był jego przybocznym i zaufanym towarzyszem podczas wielu oficjalnych i prywatnych spotkań.
Walki o Lwów i w Galicji Wschodniej
Artykuł

Walki o Lwów i w Galicji Wschodniej

Autor: Artur Ochał
Konflikt polsko-ukraiński o Galicję Wschodnią rozpoczął się w mglisty poranek 1 listopada 1918 r., gdy polskich mieszkańców Lwowa zaskoczył widok błękitno-żółtej flagi zatkniętej na wieży ratusza oraz ukraińskich patroli wojskowych przemierzających ulice miasta.
Wiek niewoli
Artykuł

Wiek niewoli

Autor: Marek Gałęzowski
Proces przezwyciężania kryzysu politycznego Rzeczypospolitej w XVIII w., zapoczątkowany reformami Sejmu Czteroletniego i zwieńczony Konstytucją 3 maja, został przekreślony w 1792 r. Polscy przeciwnicy reform zawiązali konfederację w Targowicy i wezwali carycę Rosji Katarzynę II, by obaliła konstytucję uchwaloną przez suwerenne władze polskie.
Wileńszczyzna. Inkorporacja zamiast federacji
Artykuł

Wileńszczyzna. Inkorporacja zamiast federacji

Autor: Maciej Zakrzewski
Mało kto dziś pamięta, że istniało kiedyś państwo Litwa Środkowa, które zakończyło swój krótkotrwały żywot w roku 1922.
Wilhelm Wyrwiński „Wilk”, Zygmunt Wiktor Bobrowski „Zdzisław”

Wilhelm Wyrwiński „Wilk”, Zygmunt Wiktor Bobrowski „Zdzisław”

Autor: Marek Gałęzowski
Wilhelm Wyrwiński „Wilk” urodził się 30 grudnia 1882 r. Studiował na Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. W 1908 r. wstąpił do Związku Walki Czynnej, a trzy lata później zaczął działać w Związku Strzeleckim. Zygmunt Wiktor Bobrowski „Zdzisław” przyszedł na świat 17 października 1885 r. Ukończył Szkołę Mechaniczno-Techniczną Hipolita Wawelberga i Stanisława Rotwanda. W 1904 r. wstąpił do Polskiej Partii Socjalistycznej. 19 czerwca 1906 r. za udział w ruchu socjalistycznym został aresztowany przez Rosjan, uwięziony na Pawiaku, a następnie zesłany w 1907 r. na dwa lata do guberni wiackiej, skąd zbiegł.
Witold Pilecki mniej znany
Biogram / Biografia

Witold Pilecki mniej znany

Autor: Jarosław Wróblewski
O Witoldzie Pileckim napisano wiele książek w Polsce i za granicą. Był znany ze swojego niespotykanego bohaterstwa – głównie jako ochotnik do niemieckiego obozu zagłady KL Auschwitz. Dotknęło go też wiele innych życiowych doświadczeń. Pochylmy się nad kilkoma mniej znanymi fragmentami jego biografii, które ukazują bogatą osobowość i twardy charakter jednego z najdzielniejszych Polaków.
Wkład Romana Dmowskiego w odzyskanie niepodległości
Artykuł

Wkład Romana Dmowskiego w odzyskanie niepodległości

Autor: Krzysztof Kawalec
Dmowski miał pełne prawo uważać Polskę Odrodzoną – państwo, którego kształt precyzyjnie określił i do którego stworzenia wytrwale dążył – za własne dzieło.
Wojciech Józef Gromczyński

Wojciech Józef Gromczyński

Autor: Tomasz Dziki
Wojciech Gromczyński urodził się 22 kwietnia 1861 r. w Warszawie, a jego chrzest odbył się 21 czerwca 1863 r. Ceremonię zorganizowano w warszawskiej Parafii Rzymskokatolickiej św. Andrzeja Apostoła (obecnie ulica Chłodna 9). Ochrzczony został razem z siostrą Pelagią, urodzoną 28 maja 1863 r., która zmarła w niemowlęctwie (16 grudnia 1863 r.). Na chrzcie świętym otrzymał imiona: Wojciech Józef. Jego rodzicami byli Maksymilian i Barbara.
Wojciech Korfanty – W Poznaniu, Warszawie, na Górnym Śląsku (1918-1919)
Artykuł

Wojciech Korfanty – W Poznaniu, Warszawie, na Górnym Śląsku (1918-1919)

Autor: Grzegorz Bębnik, Sebastian Rosenbaum, Mirosław Węcki
Prawdopodobnie 11 listopada 1918 r. Korfanty wraz z rodziną opuścił Berlin, gdy w Compiègne podpisano zawieszenie broni, kończące walki I wojny światowej. Znów był aktywnym graczem, jak kilka lat wcześniej.
Wojciech Korfanty jako parlamentarzysta
Artykuł

Wojciech Korfanty jako parlamentarzysta

Autor: Sebastian Rosenbaum, Mirosław Węcki
Jednym z głównych atrybutów autonomii województwa śląskiego w okresie międzywojennym był Sejm Śląski. W latach 1922-1929 na głównego gracza na forum tego lokalnego parlamentu wyrósł Wojciech Korfanty – były polski komisarz plebiscytowy i dyktator III powstania śląskiego.
Wojna o Małopolskę (Galicję) Wschodnią w 1920 roku
Artykuł

Wojna o Małopolskę (Galicję) Wschodnią w 1920 roku

Autor: Paweł Naleźniak
Przegrana 5 czerwca 1920 r. bitwa pod Samhorodkiem, Ozierną i Śnieżną przesądziła o niepowodzeniu tzw. operacji kijowskiej, której celem było stworzenie nad Dnieprem państwa ukraińskiego.
Wojna polsko-bolszewicka
Artykuł

Wojna polsko-bolszewicka

Autor: Marek Gałęzowski
Walka o kształt odzyskanego państwa stanowiła zasadniczą treść działalności polskich władz w pierwszych latach po odzyskaniu niepodległości. W sprawie przebiegu wschodniej granicy Polski, ze względu na toczącą się tam wojnę, nie można było czekać na decyzje dyplomatyczne. Ostatecznie jej los rozstrzygnąć się miał na polach bitew, a nie w politurze gabinetów.
Wokół symboli narodowych i Święta Trzeciego Maja
Artykuł

Wokół symboli narodowych i Święta Trzeciego Maja

Autor: Filip Musiał
Początek maja przynosi aż trzy święta państwowe – Święto Pracy, formalnie – Międzynarodowy Dzień Solidarności Ludzi Pracy i znacznie ważniejsze z perspektywy tradycji niepodległościowej – Dzień Flagi Rzeczypospolitej Polskiej, a także Święto Narodowe Trzeciego Maja.
Wolność – fundament polskiej tożsamości
Artykuł

Wolność – fundament polskiej tożsamości

Autor: Filip Musiał
Utrata niepodległości przez Polskę w 1795 r. rozpoczęła trwające ponad wiek starania o jej przywrócenie. Przyjmując, że pokolenie rodzi się co trzydzieści lat, pod zaborami żyły cztery pokolenia naszych przodków… A mimo to polska tożsamość, nasza tradycja i kultura przetrwały.
Wolność tragiczna i wspólnota polskiego losu. Kazimierz Wierzyński (1894–1969)
Artykuł

Wolność tragiczna i wspólnota polskiego losu. Kazimierz Wierzyński (1894–1969)

Autor: Marek Klecel
Wierzyński należał do tego pierwszego szczęśliwego pokolenia pisarzy, którzy doczekali odzyskania upragnionej niepodległości. Część z nich, jak właśnie on, brała także czynny udział w jej ponownym zdobywaniu w czasie I wojny światowej.
Wróg Niemiec, przyjaciel Polaków
Biogram / Biografia

Wróg Niemiec, przyjaciel Polaków

Autor: Michał Wenklar
Bez przesady można stwierdzić, że Ferdynand Foch odegrał kluczową rolę w zwycięstwie strony alianckiej na froncie zachodnim I wojny światowej.
Wszystkie barwy życia. Zofia Niewiarowska (1887–1940)
Artykuł

Wszystkie barwy życia. Zofia Niewiarowska (1887–1940)

Autor: Piotr Orzechowski
Ślub sanitariuszki Zofii Krauze z lekarzem 2. Pułku Strzelców Polskich, Marianem Niewiarowskim (w kościele w Rohaczowie, 7 I 1918), błogosławił ks. Tadeusz Jachimowski, późniejszy dziekan Wojska Polskiego na Wschodzie, naczelny kapelan ZWZ i AK. Świadkami byli płk Lucjan Żeligowski oraz kpt. Werner.
Wyzwolenie Krakowa, Galicji i Śląska Cieszyńskiego
Artykuł

Wyzwolenie Krakowa, Galicji i Śląska Cieszyńskiego

Autor: Marcin Chorązki
Z inicjatywy polityków socjalistycznych, ludowych i narodowych 28 października 1918 r. powołało w Krakowie Polską Komisję Likwidacyjną. Postawiła sobie za cel przejęcie z rąk austriackich władzy w Galicji i na Śląsku Cieszyńskim.
Z Boga ordynansu Konfederacja Barska (1768-1772)
Artykuł

Z Boga ordynansu Konfederacja Barska (1768-1772)

Autor: Piotr Szubarczyk
Była pierwszym zrywem niepodległościowym i patriotycznym o szczególnie religijnym i narodowym charakterze. W PRL określano ją jako „wsteczny ruch szlachty polskiej, który doprowadził do I rozbioru Polski”. Po rozpadzie sowieckiego komunizmu warto w jej świetle spojrzeć na naszą nowożytną historię.
Zakazane święto reakcji
Artykuł

Zakazane święto reakcji

Autor: Mariusz Żuławnik
„Dzień 11 listopada, jako rocznica odzyskania przez Naród Polski niepodległego bytu państwowego i jako dzień po wsze czasy związany z wielkim imieniem Józefa Piłsudskiego, zwycięskiego Wodza Naczelnego w walkach o wolność Ojczyzny – jest uroczystym Świętem Niepodległości” – głosiła ustawa z 1937 r.
Zamek Królewski w Warszawie
Artykuł

Zamek Królewski w Warszawie

Autor: Piotr Majewski
Nieprzypadkowo Zamek Królewski w Warszawie nazwany został przez współtwórcę koncepcji jego odbudowy i pierwszego dyrektora Aleksandra Gieysztora „dziełem sztuk scalonych”.
Zamordowany obrońca granicy RP
Biogram / Biografia

Zamordowany obrońca granicy RP

Autor: Marcin Krzek-Lubowiecki
Wschodnia granica Rzeczypospolitej zawsze stanowiła strefę zagrożoną. Dlatego szczególne miejsce w szeregach obrońców Polski zajmują ci, którzy na różne sposoby tworzyli tam szańce obrony państwa. Do takich ludzi zalicza się Feliks Olas – jeden ze współtwórców Straży Celnej i Straży Granicznej II RP.
Zanim padły pierwsze strzały
Artykuł

Zanim padły pierwsze strzały

Autor: Adam Pleskaczyński
Gdy 27 grudnia 1918 roku w Poznaniu wybuchło powstanie wszyscy zdawali się być tym faktem zaskoczeni. A przecież w ciągu kilku miesięcy poprzedzających jego wybuch opracowano przynajmniej kilka planów zbrojnej irredenty przeciwko niemieckiemu zaborcy.
Zapisali się w historii Polski. Węgrzy w Legionach
Artykuł

Zapisali się w historii Polski. Węgrzy w Legionach

Autor: Barbara Świtalska-Starzeńska
Podczas uroczystości odsłonięcia pomnika Legionistów Polskich w Budapeszcie w 1935 r. płk Władysław Belina-Prażmowski, były dowódca 1. Pułku Ułanów Legionowych, powiedział do gospodarzy: „Zapisaliście się w historii Polski”.
Zapomniany mecenas odrodzonej Rzeczypospolitej Maurycy Zamoyski (1871–1939)
Biogram / Biografia

Zapomniany mecenas odrodzonej Rzeczypospolitej Maurycy Zamoyski (1871–1939)

Autor: Aneta Mintzberg
Maurycy Ignacy Teodor Klemens Zamoyski, XV ordynat ordynacji Zamoyskich, członek Narodowej Demokracji i Ligi Narodowej, poseł I Dumy Rosyjskiej, współtwórca Macierzy Polskiej miał jedno marzenie – aby Polska stała się krajem niepodległym.
Złoty polski
Artykuł

Złoty polski

Autor: Paweł Głuszek
1 kwietnia 1924 roku rząd Rzeczypospolitej przyjął ustawę, w wyniku której nową walutą w naszym kraju został złoty polski. Rząd Władysława Grabskiego wprowadził tego dnia reformę, która miała powstrzymać szalejącą w Polsce hiperinflację.
Zręby Niepodległej
Artykuł

Zręby Niepodległej

Autor: Włodzimierz Suleja
Wznosiliśmy naszą państwowość jeszcze w czasie Wojny, co najmniej od lata 1915 roku. W jej ostatnim roku w polskie ręce definitywnie przeszło sądownictwo i szkolnictwo. Przygotowywano do pracy kadrę urzędniczą dla wszystkich działów administracji. Dzięki temu w listopadzie 1918 roku byliśmy gotowi.
Zygmunt Radoński „Żarski”

Zygmunt Radoński „Żarski”

Autor: Marek Gałęzowski
Zygmunt Radoński „Żarski” urodził się 30 stycznia 1896 r. w Rzeżewie w powiecie włocławskim. Kształcił się w Szkole Handlowej w Kaliszu, Szkole Handlowej we Włocławku i w Cesarsko-Królewskiej II Wyższej Szkole Realnej w Krakowie.
Żeligowski – nie tylko „bunt”
Biogram / Biografia

Żeligowski – nie tylko „bunt”

Autor: Bożena Witowicz
Był jedną z ważniejszych postaci w historii polskiej wojskowości i w życiu politycznym II Rzeczypospolitej. Pułkownik piechoty w Armii Imperium Rosyjskiego, generał broni Wojska Polskiego, minister spraw wojskowych, poseł na Sejm RP, a po 1939 r., przewodniczący Komisji Wojskowej Rady Narodowej RP – zmarł 9 lipca 1947 r. na emigracji w Wielkiej Brytanii.
Życie polityczne w Polsce pierwszych lat niepodległości
Artykuł

Życie polityczne w Polsce pierwszych lat niepodległości

Autor: Marek Gałęzowski
Jeden z nielicznych elementów życia społecznego, których nie trzeba było budować w Polsce od podstaw, stanowił system partyjny. Poszczególne nurty ideowe tworzyły wcześniej swoje ugrupowania polityczne we wszystkich trzech zaborach.
Życiorys zawikłany. Józef Torwiński (1890–1980)
Biogram / Biografia

Życiorys zawikłany. Józef Torwiński (1890–1980)

Autor: Sebastian Pilarski
Urodził się 19 marca 1890 r. we Lwowie. Tam pobierał nauki w VIII Gimnazjum, po czym wstąpił na Wydział Prawa Uniwersytetu Franciszkańskiego. W 1914 r. złożył wymagane egzaminy państwowe, ale wybuch I wojny światowej uniemożliwił mu podjęcie pracy. Przez rok służył w armii austro-węgierskiej.