Proszę czekać,
trwa ładowanie strony...

„Antek Rozpylacz”. Antoni Szczęsny Godlewski
PAMIĘTAMY
Biogram / Biografia

„Antek Rozpylacz”. Antoni Szczęsny Godlewski

Autor: Irena Siwińska
8 sierpnia 1944 r. zginął kpr. Antoni Szczęsny Godlewski (1923–1944), pseudonim „Antek Rozpylacz” – legendarny pogromca „gołębiarzy”, czyli niemieckich snajperów, w Powstaniu Warszawskim.
„Żeby Polska była Polską…”. Nowela grudniowa 1989 r.
POLECAMY
Artykuł

„Żeby Polska była Polską…”. Nowela grudniowa 1989 r.

Autor: Irena Siwińska
29 grudnia 1989 r. została uchwalona nowelizacja Konstytucji PRL z 1952 r., zwana nowelą grudniową. Był to akt w swojej wymowie niezwykle symboliczny, przywracał bowiem oficjalną nazwę państwa sprzed okresu rządów komunistycznych: Rzeczpospolita Polska, a także godło państwowe w postaci utrwalonej wielowiekową tradycją, czyli orła w koronie, której komuniści go pozbawili.
Akcja „Erntefest” w obozie na Majdanku
POLECAMY
Artykuł

Akcja „Erntefest” w obozie na Majdanku

Autor: Irena Siwińska
Dzień 3 listopada 1943 r. na Majdanku (KL Lublin) został nazwany „krwawą środą”. W zbiorowej egzekucji zamordowano wówczas 18 tys. Żydów. Był to najbardziej dramatyczny akord akcji eksterminacyjnej w dystrykcie lubelskim, której niemieccy organizatorzy nadali makabryczny kryptonim „Erntefest” – dożynki.
Co łączy Macieja Aleksego Dawidowskiego „Alka” z Janem Kilińskim, bohaterem insurekcji kościuszkowskiej?
WARTO WIEDZIEĆ
Artykuł

Co łączy Macieja Aleksego Dawidowskiego „Alka” z Janem Kilińskim, bohaterem insurekcji kościuszkowskiej?

Autor: Irena Siwińska
Losy tych dwóch wielkich polskich patriotów, mimo że wspomniane wydarzenia z ich udziałem dzieliło prawie 150 lat, splotły się 13 marca 1942 r. To właśnie tego dnia „Alek” zdekonspirował miejsce pobytu tak ważnego dla warszawiaków pomnika Kilińskiego, zdemontowanego uprzednio przez Niemców.
Getto łódzkie. Pułapka bez wyjścia
POLECAMY
Artykuł

Getto łódzkie. Pułapka bez wyjścia

Autor: Irena Siwińska
8 lutego 1940 r. Niemcy utworzyli getto w Łodzi. Była to najdłużej funkcjonująca (aż do końca sierpnia 1944 r.), najbardziej izolowana od świata, druga co do wielkości – po warszawskiej – dzielnica żydowska na okupowanych ziemiach polskich.

Irena Siwińska

Absolwentka Filologii Polskiej na Uniwersytecie Warszawskim, ze specjalnościami nauczycielską i edytorską. Wiele lat pracowała przy opracowywaniu redakcyjnym podręczników szkolnych z różnych dziedzin humanistyki oraz pomocy dydaktycznych, a także m.in. edycji dramatów współczesnych. Od 2018 r. zatrudniona w Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w Warszawie, gdzie zajmuje się redakcją edycji źródeł, tekstów naukowych i popularnonaukowych.
Katyń – pamiętamy!
POLECAMY
Artykuł

Katyń – pamiętamy!

Autor: Irena Siwińska
Zamordowanie przez Sowietów w kwietniu i maju 1940 r. niemal 22 tys. polskich jeńców i więźniów – elit przedwojennej RP – nazywane jest umownie Zbrodnią Katyńską , ponieważ to w Lesie Katyńskim znaleziono pierwsze doły śmierci ze zwłokami ofiar wspomnianej akcji (pochowano tam ponad 4,4 tys. osób). Prace ekshumacyjne pod Katyniem, zainicjowane przez Niemców, rozpoczęły się 29 marca 1943 r.
Kazimierz Brokl. Choć nie był żołnierzem, zginął na posterunku
POLECAMY
Biogram / Biografia

Kazimierz Brokl. Choć nie był żołnierzem, zginął na posterunku

Autor: Irena Siwińska
17 września 1939 r. zginął kustosz Zamku Królewskiego w Warszawie – Kazimierz Brokl. Został śmiertelnie raniony odłamkiem niemieckiego pocisku artyleryjskiego, kiedy próbował uratować jeden z będących pod jego opieką zabytkowych przedmiotów.
Kazimierz Pużak
POLECAMY
Biogram / Biografia

Kazimierz Pużak

Autor: Irena Siwińska
Kazimierz Pużak, legendarny działacz polskiej lewicy niepodległościowej, jeden z przywódców Polskiego Państwa Podziemnego w latach okupacji. Zmarł w 1950 r. w więzieniu, odbywając wyrok wydany w pokazowym procesie przywódców ugrupowania antykomunistycznego Wolność – Równość – Niepodległość.
Lenino jako mit założycielski ludowego Wojska Polskiego
POLECAMY
Artykuł

Lenino jako mit założycielski ludowego Wojska Polskiego

Autor: Irena Siwińska
Rzekome zwycięstwo nad Niemcami w bitwie pod Lenino (obecnie na Białorusi) 12–13 października 1943 r. było wielkim propagandowym kłamstwem, przedstawianym przez wiele lat jako wspólny sukces Armii Czerwonej oraz debiutującej wówczas w boju 1. Dywizji Piechoty im. Tadeusza Kościuszki – zalążka przyszłego tzw. ludowego Wojska Polskiego.
Lord Cotbury. Stanisław Marian Sedlaczek
POLECAMY
Artykuł

Lord Cotbury. Stanisław Marian Sedlaczek

Autor: Irena Siwińska
3 sierpnia 1941 roku w obozie Auschwitz-Birkenau zginął Stanisław Marian Sedlaczek – instruktor i działacz harcerski oraz pedagog, który poświęcił życie wychowywaniu młodzieży w duchu patriotycznym i religijnym.
Mały kodeks karny
POLECAMY
Artykuł

Mały kodeks karny

Autor: Irena Siwińska
12 lipca 1946 r. wszedł w życie tzw. mały kodeks karny, czyli Dekret z 13 czerwca 1946 r. o przestępstwach szczególnie niebezpiecznych w okresie odbudowy Państwa. Był to kluczowy dokument stanowiący podstawę prawną walki z przeciwnikami ustroju komunistycznego instalowanego w powojennej Polsce.
Ministerstwo Ziem Odzyskanych
POLECAMY
Artykuł

Ministerstwo Ziem Odzyskanych

Autor: Irena Siwińska
13 listopada 1945 r. powstało Ministerstwo Ziem Odzyskanych, powołane przez Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej. Funkcjonowało ono do stycznia 1949 r.
Modlitwa i przebaczenie po zamachu na Jana Pawła II
POLECAMY
Artykuł

Modlitwa i przebaczenie po zamachu na Jana Pawła II

Autor: Irena Siwińska
Już w pierwszych chwilach po zamachu na swoje życie 13 maja 1981 r. papież Jan Paweł II (1920–2005) zadeklarował, że wybacza niedoszłemu zabójcy. Słowa przebaczenia przekazał mu później osobiście, odwiedzając go w więzieniu.
Najważniejszy spektakl teatralny w polskiej historii. „Dziady” w inscenizacji Kazimierza Dejmka
O TYM SIĘ MÓWI
Artykuł

Najważniejszy spektakl teatralny w polskiej historii. „Dziady” w inscenizacji Kazimierza Dejmka

Autor: Irena Siwińska
„Dziady” pozostają jednym z najbardziej rozpoznawalnych utworów Adama Mickiewicza i należą do fundamentów polskiej kultury. Najdonioślejszą rolę na dziejowej scenie ta sztuka odegrała jednak na przełomie lat 1967-1968, gdy ich wystawienie, a następnie zdjęcie z afisza stało się katalizatorem konfliktu między społeczeństwem a władzą.
Odbudowa Warszawy
POLECAMY
Artykuł

Odbudowa Warszawy

Autor: Irena Siwińska
3 stycznia 1945 r., a więc jeszcze przed zajęciem Warszawy przez Armię Czerwoną, Krajowa Rada Narodowa wydała decyzję o odbudowie miasta i przywróceniu mu funkcji stolicy Polski. Podobnie jak inne decyzje nowych władz komunistycznych, miała ona charakter polityczny i była podjęta pod naciskiem Stalina.
Odrzucona pomoc. Rezygnacja państw bloku wschodniego z udziału w planie Marshalla
WARTO WIEDZIEĆ
Artykuł

Odrzucona pomoc. Rezygnacja państw bloku wschodniego z udziału w planie Marshalla

Autor: Irena Siwińska
8 lipca 1947 r. Stalin odmówił udziału ZSRS w tzw. planie Marshalla – programie amerykańskiej pomocy dla państw Europy po II wojnie światowej. Rezygnację z tej pomocy wymusił także na pozostałych państwach bloku sowieckiego.
Ojciec Maksymilian Kolbe
PAMIĘTAMY
Artykuł

Ojciec Maksymilian Kolbe

Autor: Irena Siwińska
14 sierpnia 1941 r. w niemieckim obozie koncentracyjnym Auschwitz zginął śmiercią męczeńską o. Maksymilian Maria (Rajmund) Kolbe (1894–1941), franciszkanin, który ofiarował swoje życie w zamian za ocalenie współwięźnia, Franciszka Gajowniczka. Ten heroiczny czyn, jak i postawa o. Kolbego w ciągu całego życia zostały docenione na tyle, że w 1971 r. został beatyfikowany, a w roku 1982 kanonizowany.
Okrągły stół
POLECAMY
Artykuł

Okrągły stół

Autor: Irena Siwińska
5 kwietnia 1989 r., po niemal dwóch miesiącach negocjacji między przedstawicielami opozycji solidarnościowej i władz komunistycznych w Polsce, podpisano porozumienia wieńczące obrady okrągłego stołu.
Pamiętne szopki bożonarodzeniowe z lat osiemdziesiątych XX wieku
POLECAMY
Artykuł

Pamiętne szopki bożonarodzeniowe z lat osiemdziesiątych XX wieku

Autor: Irena Siwińska
Wywodzące się z XIII-wiecznej tradycji franciszkańskiej szopki bożonarodzeniowe, wystawiane w kościołach chrześcijańskich na całym świecie od kilkuset lat, są niejednokrotnie prawdziwymi dziełami sztuki. Niekiedy twórcy szopek odnoszą się również do aktualnie przeżywanych problemów społecznych. Czytelne aluzje do współczesności szczególnie nośne bywały w czasach komunistycznego zniewolenia.
Pogrzeb Józefa Piłsudskiego
POLECAMY
Artykuł

Pogrzeb Józefa Piłsudskiego

Autor: Irena Siwińska
13 maja 1935 r. zaczęły się uroczystości pogrzebowe zmarłego dzień wcześniej Józefa Piłsudskiego, mające charakter wielkiej manifestacji patriotycznej. Trwały one w sumie sześć dni, według szacunków wzięło w nich udział nawet 250 tysięcy osób. Ciało zmarłego spoczęło w Krakowie, w katedrze na Wawelu. Osobną uroczystością było pochowanie serca Marszałka – zgodnie z jego ostatnią wolą – w Wilnie.
Polski prezydent czasu wojny. Władysław Raczkiewicz (1885–1947)
POLECAMY
Artykuł

Polski prezydent czasu wojny. Władysław Raczkiewicz (1885–1947)

Autor: Irena Siwińska
Został zaprzysiężony na prezydenta Rzeczypospolitej 30 września 1939 r., po agresji sowieckiej 17 września, ewakuacji władz polskich z kraju i ich internowaniu w Rumunii. Mimo ciężkiej choroby pozostawał głową państwa formalnie do swojej śmierci w 1947 r.
Polskim zabytkom poświęcił życie. Stanisław Lorentz
POLECAMY
Biogram / Biografia

Polskim zabytkom poświęcił życie. Stanisław Lorentz

Autor: Irena Siwińska
Urodzony 28 kwietnia 1899 r., historyk sztuki, konserwator i muzeolog. Był długoletnim (1935–1982, z przerwą w czasie wojny) dyrektorem Muzeum Narodowego w Warszawie, a także jednym z najgorętszych orędowników i realizatorów odbudowy Zamku Królewskiego. W czasie II wojny światowej dzięki Lorentzowi udało się Polakom uratować wiele bezcennych dzieł sztuki.
Rzeka we krwi. Przeprawa żołnierzy armii Berlinga przez Wisłę
POLECAMY
Artykuł

Rzeka we krwi. Przeprawa żołnierzy armii Berlinga przez Wisłę

Autor: Irena Siwińska
Jednym z najtragiczniejszych epizodów Powstania Warszawskiego była spóźniona, tragiczna akcja wysłania części jednostek armii Berlinga na lewą stronę Wisły. Przeprawa była misją straceńczą – na rozkaz sowieckiego dyktatora, wrogo nastawionego do walczącej stolicy Polski, wysłano tysiące żołnierzy na niemal pewną śmierć.
Sierpień ’80 w Stoczni Gdańskiej
POLECAMY
Artykuł

Sierpień ’80 w Stoczni Gdańskiej

Autor: Irena Siwińska
14 sierpnia 1980 r. rozpoczął się strajk w Stoczni Gdańskiej im. Lenina, który pociągnął za sobą dalsze protesty w zakładach pracy na Wybrzeżu i w całym kraju. Strajki te oraz związany z nimi ruch społeczny w konsekwencji przyczyniły się do stopniowego rozpadu systemu komunistycznego w Polsce.
Stanisław Broniewski „Orsza”. Dowódca spod Arsenału
POLECAMY
Biogram / Biografia

Stanisław Broniewski „Orsza”. Dowódca spod Arsenału

Autor: Irena Siwińska
30 grudnia 2000 r. zmarł Stanisław Broniewski „Orsza”, harcmistrz, podporucznik AK, w czasie II wojny światowej naczelnik Szarych Szeregów, dowódca słynnej akcji pod Arsenałem. Z zawodu był ekonomistą i urbanistą, z powołania harcerzem.
Stefan Starzyński. Chciał, by Warszawa była wielka
POLECAMY
Biogram / Biografia

Stefan Starzyński. Chciał, by Warszawa była wielka

Autor: Irena Siwińska
Według ustaleń pionu śledczego Instytutu Pamięci Narodowej Stefan Starzyński, ostatni prezydent przedwojennej Warszawy, zginął z rąk gestapowców pomiędzy 21 a 23 grudnia 1939 r. w Warszawie lub w jej okolicach.
Sue Ryder pod czujnym okiem Służby Bezpieczeństwa
WARTO ZAJRZEĆ
Artykuł

Sue Ryder pod czujnym okiem Służby Bezpieczeństwa

Autor: Irena Siwińska
Sue Ryder (1923–2000) to znana na całym świecie działaczka charytatywna. Założone przez nią fundacje i działające pod jej patronatem różnorodne instytucje medyczne czy opiekuńcze nadal pomagają tysiącom niepełnosprawnych, chorych i ubogich w wielu krajach. Po zakończeniu II wojny światowej Sue Ryder zaangażowała się w pomoc byłym więźniom niemieckich obozów koncentracyjnych, w tym również Polakom.
Sztuka i człowieczeństwo w obozowym piekle
POLECAMY
Artykuł

Sztuka i człowieczeństwo w obozowym piekle

Autor: Irena Siwińska
Warto przypomnieć piękną postać Albina Marii Bonieckiego (1908–1995), artysty plastyka, który więziony na lubelskim Majdanku (KL Lublin), wykorzystał swój talent, aby dostarczyć współwięźniom pokrzepienia i otuchy. W maju 1943 r., w KL Lublin, stanęła Kolumna Trzech Orłów, wykonana przez Bonieckiego i jego towarzyszy, których pod pretekstem udziału w pracach nad rzeźbą ocalił od śmierci.
Tragedia Górnośląska
POLECAMY
Artykuł

Tragedia Górnośląska

Autor: Irena Siwińska
3 lutego 1945 r. Państwowy Komitet Obrony ZSRS wydał dyrektywę o nakazie pracy przymusowej obywateli III Rzeszy w wieku od 17 do 50 lat, którzy znaleźli się na tyłach I, II i III Frontu Białoruskiego oraz I Frontu Ukraińskiego Armii Czerwonej. Dla ponad 46 tys. mieszkańców Górnego Śląska oznaczało to deportację do łagrów na terenie Związku Sowieckiego.
Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej
POLECAMY
Artykuł

Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej

Autor: Irena Siwińska
5 lutego 1947 r. zakończył działalność Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej, a Bolesław Bierut objął urząd prezydenta RP. Dzień ten można uznać za datę symbolicznie zamykającą okres przejściowy w instalowaniu władz komunistycznych w naszym kraju. Nazajutrz bowiem – 6 lutego – powstał pierwszy rząd w powojennej Polsce powołany przez komunistów z zachowaniem pozorów legalności.
Władysław Szpilman (1911-2000)
POLECAMY
Biogram / Biografia

Władysław Szpilman (1911-2000)

Autor: Irena Siwińska
6 lipca 2000 r. zmarł kompozytor i pianista Władysław Szpilman (pseud. „Al Legro”). Na kanwie jego wspomnień z okupowanej stolicy, opisanych uprzednio w książce, powstał scenariusz obsypanego nagrodami filmu Romana Polańskiego pt. „Pianista” (2002).
Wyścig Pokoju po katastrofie
POLECAMY
Artykuł

Wyścig Pokoju po katastrofie

Autor: Irena Siwińska
22 maja 1986 r. zakończył się XXXIX Wyścig Pokoju – wieloetapowy wyścig kolarski organizowany od 1948 r. w krajach Europy Środkowo-Wschodniej. W roku 1986 rozgrywany był on wkrótce po katastrofie w elektrowni jądrowej pod Czarnobylem na terenie ZSRS, w pobliżu granicy między ówczesnymi republikami ukraińską i białoruską.
Wyzwolenie Ankony
WARTO WIEDZIEĆ
Artykuł

Wyzwolenie Ankony

Autor: Irena Siwińska
18 lipca 1944 r. wojska 2. Korpusu Polskiego odbiły z rąk Niemców Ankonę, portowe miasto nad Adriatykiem – ważny strategicznie punkt na froncie włoskim.
Zniszczenie pomnika księcia Józefa Poniatowskiego
DLA WNIKLIWYCH
Artykuł

Zniszczenie pomnika księcia Józefa Poniatowskiego

Autor: Irena Siwińska
W grudniu 1944 r. Niemcy wysadzili w powietrze pomnik księcia Józefa Poniatowskiego. Wódz ten, zasłużony m.in. w wojnach napoleońskich, dla kolejnych pokoleń Polaków był ucieleśnieniem bohaterskiej walki o wolność Ojczyzny – walki, w której oddał życie.
TEKSTY
TEMATY
Biblioteka cyfrowa
Audio/Video
English content
Księgarnia
Aktualności
Autorzy
O nas
Kontakt
Edukacja
postacie IPN
Spotkasz ich na Przystanku Historia
Józef Piłsudski, Anna Walentynowicz, mały Powstaniec – te trzy postacie przyjęliśmy jako symbolicznych reprezentantów trzech epok historii Polski w XX wieku – II Rzeczypospolitej, Polski pod rządami komunistów ale też Polski czasów II wojny światowej. Nasi bohaterowie kształtowali nie tylko dzieje Polski, ale też nasze wyobrażenia o wartościach moralnych: poświęcenia, odpowiedzialności, odwagi – dziś są już częścią historii, którą opisujemy. Temu ma służyć Przystanek Historia (autor zdjęcia małego Powstańca - Cezary Piwowarski)
Dowiedz się więcej
Redakcja portalu dokłada wszelkich starań, aby dotrzeć do wszystkich właścicieli (i dysponentów praw autorskich) zdjęć i innych materiałów, które są wykorzystywane na niniejszym portalu. Wszelkie osoby i instytucje, do których nie udało nam się dotrzeć prosimy o kontakt z redakcją.
IPN
Copyright © 2026 Instytut Pamięci Narodowej - Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu - Wszelkie prawa zastrzeżone. ISSN 2719-8510