Mirosław Szumiło

Bulbowcy kontra banderowcy. Ataman Taras Bulba-Borowec i powstanie UPA

Ukraińska Armia Powstańcza jest kojarzona jednoznacznie z nazwiskiem Stepana Bandery i ludobójstwem dokonanym na wołyńskich Polakach w 1943 r. W rzeczywistości UPA powstała już w końcu 1941 r. na Polesiu, a jej twórcą był rywal Bandery – Taras Bulba-Borowec.

Cud w Czychoszczy i męczeństwo księdza Toufara

Cud w Czychoszczy i męczeństwo księdza Toufara

11 grudnia 1949 r. we wsi Číhošť na pograniczu Czech i Moraw zdarzył się cud, który rozsławił to miejsce na cały kraj. A proboszcz tej wiejskiej parafii, 48-letni ks. Josef Toufar, mimowolnie wciągnięty w tryby wielkiej historii, w rezultacie poniósł męczeńską śmierć z rąk komunistycznych siepaczy.

Czechosłowacka Eskadra Rozpoznawcza we wrześniu 1939 r.

Czechosłowacka Eskadra Rozpoznawcza we wrześniu 1939 r.

Jednym z najmniej znanych epizodów kampanii wrześniowej 1939 r. jest udział czeskich i słowackich lotników w obronie Polski przed niemieckim najeźdźcą. Tworzyli oni jedyną sojuszniczą jednostkę lotniczą – Czechosłowacką Eskadrę Rozpoznawczą.

Czerwona elita. Komuniści u władzy w Polsce

Czerwona elita. Komuniści u władzy w Polsce

Elitę partyjną z lat 1944–1990 można podzielić na cztery pokolenia. Najstarsze roczniki to fanatyczni komuniści i patrioci Związku Sowieckiego. Dla ich młodszych kolegów ideologia miała mniejsze znaczenie, ustępując urokom korzystania z przywilejów władzy.

Audio/Video

Czy historię można poznawać wyłącznie z książek i wizyt w muzeach? A może można to robić inaczej wykorzystując nowe technologie?

Autor: Mateusz Szpytma, Adam Pleskaczyński, Grzegorz Kryger, Dariusz Piasek, Mirosław Szumiło, Krzysztof Drażba

Audio/Video

Czym była Komisja Specjalna do Walki z Nadużyciami i Szkodnictwem Gospodarczym i jaką rolę miała pełnić w Polsce „ludowej”? Czym był sabotaż oraz szkodnictwo gospodarcze i społeczne? Jak przebiegały procesy „sądowe”? Czy oskarżony miał szansę na skuteczną obronę przed komisją?

Autor: Elżbieta Pietrzyk-Dąbrowska, Piotr Fiedorczyk, Mirosław Szumiło, Tadeusz Wolsza

Demaskator bolszewizmu Richard Pipes (1923–2018)

Biogram / Biografia

Demaskator bolszewizmu Richard Pipes (1923–2018)

17 maja 2018 r. w Cambridge, MA zmarł Richard Pipes – jeden z najwybitniejszych znawców historii Rosji i komunizmu. Będzie zapamiętany przede wszystkim jako autor monumentalnej trylogii opisującej przyczyny, przebieg i skutki rewolucji 1917 roku (Rosja carów, Rewolucja rosyjska, Rosja bolszewików).

Dmytro Klaczkiwski „Kłym Sawur” – główny sprawca ludobójstwa wołyńskiego

Dmytro Klaczkiwski „Kłym Sawur” – główny sprawca ludobójstwa wołyńskiego

Do dziś trwają spory historyków wokół przyczyn zbrodni wołyńskiej dokonanej przez ukraińskich nacjonalistów w 1943 roku. Nie zachowały się pisemne rozkazy, jednakże wszystkie dowody i poszlaki wskazują, że bezpośrednią odpowiedzialność za rozpętanie fali mordów na polskiej ludności cywilnej ponosi ówczesny dowódca UPA na Wołyniu – Dmytro Klaczkiwski ps. „Kłym Sawur”.

Dwie wizje „nowej Polski”

W końcowej fazie II wojny światowej i w latach powojennych zderzyły się ze sobą dwie wizje „nowej Polski” wyzwolonej spod okupacji niemieckiej i odbudowywanej z pożogi wojennej. Społeczeństwo opowiadało się w ogromnej większości za programem prezentowanym przez Rząd RP na uchodźstwie i ugrupowania tworzące Polskie Państwo Podziemne. Jednakże na terenach uwolnionych od Niemców instalowano władze komunistyczne przyniesione na sowieckich bagnetach, które stopniowo wprowadzały w życie swój projekt Polski „ludowej”.

Geneza traktatu ryskiego – październikowy rozejm 1920 roku

Geneza traktatu ryskiego – październikowy rozejm 1920 roku

Zwycięstwo zbrojne nad bolszewikami w 1920 r. uratowało wprawdzie Polskę i Europę przed barbarzyńskim komunizmem, nie przyniosło jednak rozstrzygnięć politycznych, które dałyby Rzeczypospolitej trwałe fundamenty.

Gierek w szkole partyjnej

Edward Gierek – I sekretarz KC PZPR w latach 1970-1980, oficjalnie legitymował się wykształceniem wyższym, posiadając tytuł inżyniera górnika. W komunistycznej propagandzie jego ekipę określano mianem „technokratów”, czyli wykształconych fachowców. W rzeczywistości Gierek, jak sam przyznał w jednej z ankiet partyjnych, był „inżynierem zaocznym z dekretu o stopniach inżynierskich”.

Audio/Video

Jaka jest rola czasopism naukowych we współczesnym świecie? Jakie cele stawiają sobie czasopisma naukowe? Kto jest odbiorcą tekstów naukowych? Jak periodyki naukowe mogą wpływać na dyskurs intelektualny w Polsce?

Audio/Video

Jakie były relacje religijne i narodowościowe na Kresach Wschodnich II RP? Na czym polegała rywalizacja polsko-ukraińska o sympatie miejscowej ludności?

Autor: Mirosław Szumiło, Mieczysław Ryba, Przemysław Czarnek, Jan Żaryn, Andrzej Gil

Jan Paweł II a odrodzenie religijne w Czechosłowacji

NOWY NUMER BIULETYNU IPN

Jan Paweł II a odrodzenie religijne w Czechosłowacji

Przemożny wpływ Jana Pawła II na postawy Polaków i na powstanie wielomilionowego ruchu Solidarności nie ulega wątpliwości. Mniej znane jest natomiast oddziaływanie polskiego papieża na pobratymcze narody z południa – Słowaków i Czechów, którzy również pozytywnie odpowiedzieli na apel papieża: „Nie lękajcie się!”.

Audio/Video

Kim byli ludzie, którzy tworzyli komunistyczny aparat represji? Jak przebiegały ich kariery? Jak potoczyły się ich losy po zakończeniu „pracy” w „resorcie”?

Autor: Mirosław Szumiło, Rafał Kościański, Radosław Kurek, Paweł Niziołek, Magdalena Dźwigał, Witold Bagieński

Klan Jakuba Bermana – nepotyzm w elitach PRL

Klan Jakuba Bermana – nepotyzm w elitach PRL

Nepotyzm jest zjawiskiem występującym we wszystkich ustrojach politycznych i epokach historycznych. Nie inaczej było w Polsce rządzonej przez komunistów, choć wątek ten wciąż nie został opisany przez historyków.

Konstytucja kwietniowa a ciągłość państwa polskiego na uchodźstwie

Konstytucja kwietniowa a ciągłość państwa polskiego na uchodźstwie

Ustawa konstytucyjna z 23 kwietnia 1935 r., znana powszechnie jako konstytucja kwietniowa, nie cieszy się dobrą opinią wśród historyków i konstytucjonalistów. Od momentu uchwalenia była krytykowana za swoją niedemokratyczność.

Ks. Franciszek Blachnicki i ruch oazowy na Słowacji

Nowy numer Biuletynu IPN

Ks. Franciszek Blachnicki i ruch oazowy na Słowacji

Mało znanym aspektem życia i działalności ks. Franciszka Blachnickiego są jego kontakty ze Słowakami, które zaowocowały powstaniem ruchu oazowego w komunistycznej Czechosłowacji. Ponieważ działalność ta odbywała się w konspiracji, bardzo trudno znaleźć w archiwach jakiekolwiek dokumenty na ten temat. Zdani jesteśmy przede wszystkim na wspomnienia i relacje Słowaków, którzy uczestniczyli w oazach.

Audio/Video

Książka Mirosława Szumiły przybliża młodzieńcze lata Gierka spędzone na emigracji we Francji i Belgii oraz kolejne etapy kariery politycznej w kraju. Ukazuje jego ukrywane związki z Moskwą, intrygi w elicie władzy i kulisy spisku mającego na celu obalenie Gomułki

Autor: Rafał Dudkiewicz, Mirosław Szumiło

Kurierzy Bożego Słowa

Zainteresowani historią Polacy wiedzą o „taternikach” przemycających do PRL przez granicę polsko-czechosłowacką wydawnictwa paryskiej „Kultury”. Mało kto słyszał natomiast o działających na znacznie większą skalę „kurierach Bożego słowa” przerzucających z Polski na Słowację literaturę religijną.

Audio/Video

Ludowe Wojsko Polskie. Polskie czy sowieckie?

Autor: Mirosław Szumiło, Paweł Piotrowski, Jan Żaryn

Audio/Video

Miloš Doležal Jakby nam już dzisiaj przyszło umrzeć. Dramat życia, kapłaństwa i męczeńskiej śmierci czyhoskiego proboszcza ks. Josefa Toufara

Mirosław Szumiło

Dr hab., profesor w Instytucie Historii UMCS, główny specjalista w Biurze Badań Historycznych IPN. Redaktor naczelny półrocznika naukowego „Pamięć i Sprawiedliwość”. Jego zainteresowania badawcze koncentrują się wokół stosunków polsko-ukraińskich i systemu rządów komunistycznych w Polsce. Opublikował m.in. monografię: Roman Zambrowski 1909-1977. Studium z dziejów elity komunistycznej w Polsce (Warszawa 2014), wyróżnioną nagrodą KLIO II stopnia oraz nagrodą im. Jerzego Giedroycia.

Biblioteka cyfrowa

nr 1 (41) 2023

Autor: Daniel Czerwiński, Rafał Łatka, Marta Marcinkiewicz, Rafał Opulski, Sylwia Szyc, Mirosław Szumiło

Polityka PRL wobec rozpadu imperiów kolonialnych państw europejskich, widziana w kontekście całego bloku sowieckiego, jest tematem wiodącym 41. numeru „Pamięci i Sprawiedliwości”.

O niepodległą Ukrainę – Symon Petlura (1879–1926)

Biogram / Biografia

O niepodległą Ukrainę – Symon Petlura (1879–1926)

Urodzony w maju 1879 roku Symon Petlura – przywódca Ukraińskiej Republiki Ludowej – odegrał w historii Ukrainy rolę równie doniosłą, jak Józef Piłsudski w historii Polski. W drogach życiowych obu tych żołnierzy i polityków najdziemy zresztą wiele cech wspólnych.

Biblioteka cyfrowa

Opozycja epistolarna

Autor: Filip Musiał, Maciej Zakrzewski, Michał Wenklar, Cecylia Kuta, Monika Komaniecka-Łyp, Henryk Głębocki, Mirosław Szumiło, Rafał Opulski

Polacy, którzy sprzeciwiali się reżimowi komunistycznemu, wykorzystywali wszelkie dostępne narzędzia. Jednym z nich było pisanie listów i petycji do władz. Dodatek prasowy, przygotowany przez krakowski oddział Instytutu Pamięci Narodowej, ukazał się 20 grudnia 2024 r. w „Dzienniku Polskim” i „Gazecie Krakowskiej”.

Audio/Video

Petlura. Kim był, jaką rolę odegrał w latach 1917-1921, jak budował relacje z Polską

Autor: Mirosław Szumiło, Jan Jacek Bruski, Aleksandra Hnatiuk, Paweł Libera

Petlurowcy. Armia ukraińska w obronie Polski

Petlurowcy. Armia ukraińska w obronie Polski

Następstwem sojuszu między II RP i Ukraińską Republiką Ludową znanego jako pakt Piłsudski-Petlura był udział sprzymierzonej armii ukraińskiej w wojnie z bolszewikami. Żołnierze ukraińscy latem 1920 r. ramię w ramię z Wojskiem Polskim bronili naszej Ojczyzny przed barbarzyńskim najeźdźcą ze wschodu.

Pierwsza agresja – geneza i początek wojny z bolszewikami

Pierwsza agresja – geneza i początek wojny z bolszewikami

W powszechnej świadomości wojna polsko-bolszewicka kojarzona jest z rokiem 1920 i Bitwą Warszawską. Jednakże w rzeczywistości wybuchła już na przełomie 1918 i 1919 r. w rezultacie zderzenia bolszewickiego marszu na Europę z planami federacyjnymi Józefa Piłsudskiego.

Polacy w walce o niepodległość 1914-1918

Polacy w walce o niepodległość 1914-1918

Dla Polski i Polaków I wojna światowa przyniosła skutki dwojakiego rodzaju. Z jednej strony walki toczyły się na ziemiach polskich przynosząc ogromne straty materialne, porównywalne ze stratami z okresu II wojny światowej. W armiach państw zaborczych służyło przymusowo w sumie ponad 3 mln Polaków, którzy często musieli walczyć przeciwko sobie. Co szósty z nich zginął.

Audio/Video

Polak, Żyd czy komunista? Problem tożsamości elity władzy w powojennej Polsce

Autor: Barbara Stanisławczyk-Żyła, Grzegorz Berendt, Mirosław Szumiło

Polityka wschodnia Józefa Piłsudskiego w latach 1918-1920

Polityka wschodnia Józefa Piłsudskiego w latach 1918-1920

Józef Piłsudski był jednym z najwybitniejszych polityków polskich w XX wieku, uważanym za głównego twórcę niepodległego państwa, które odrodziło się w 1918 r. po 123 latach niewoli.

Audio/Video

Polska pojałtańska: władza komunistyczna wobec Żydów; próby odbudowy społeczności żydowskiej; determinanty współistnienia (dyskusja)

Autor: Aleksandra Namysło, Marcin Zaremba, Mirosław Szumiło, Marcin Urynowicz, Martyna Grądzka-Rejak

Audio/Video

Promocja 38. numeru półrocznika „Pamięć i Sprawiedliwość”

Autor: Włodzimierz Suleja, Marek Sioma, Marcin Kruszyński, Mirosław Szumiło

Prymas Wyszyński i pomoc dla słowackiego Kościoła

Prymas Wyszyński i pomoc dla słowackiego Kościoła

Kościół zarówno w Polsce, jak i Czechosłowacji, stał się jednym z głównych wrogów systemu komunistycznego, atakowanym i prześladowanym zaciekle przez komunistów. Głównym celem ataku, obok ateizacji społeczeństwa, było podporządkowanie Kościoła władzom państwowym i przejęcie nad nim całkowitej kontroli.

Audio/Video

Przełomowe wydarzenia w historii PRL w refleksji prymasa Stefana Wyszyńskiego

Autor: Mirosław Szumiło, Bartłomiej Noszczak, Ewa K. Czaczkowska, Paweł Skibiński

Audio/Video

Roman Zambrowski

Autor: Rafał Dudkiewicz, Mirosław Szumiło

Seks, komuna i donosy. Wychowanie nowego człowieka w Związku Sowieckim

Seks, komuna i donosy. Wychowanie nowego człowieka w Związku Sowieckim

Każda rewolucja społeczna, burząca stary porządek, szukała poparcia przede wszystkim wśród młodzieży. Przywódca bolszewików Włodzimierz Lenin wielokrotnie podkreślał, że nowy ustrój – komunizm – zostanie zbudowany przez nowe pokolenie wychowane w duchu komunistycznym.

Słowacy wobec pierwszej pielgrzymki Jana Pawła II do Polski

NOWY NUMER BIULETYNU IPN

Słowacy wobec pierwszej pielgrzymki Jana Pawła II do Polski

Pielgrzymka papieża-Polaka do Ojczyzny w 1979 r. była prawdziwie epokowa i przełomowa w dziejach Polski. Rozpoczęła bieg wydarzeń, który doprowadził do upadku komunizmu. Mniej znany jest fakt, że z wielkim entuzjazmem przyjmowali Jana Pawła II również Słowacy, dla których był on bliskim sąsiadem, synem bratniego narodu. Toteż wizyta Ojca Świętego wywołała duże zainteresowanie wśród katolików z południowej strony Tatr.

Sojusz polsko-ukraiński w 1920 roku

22 kwietnia 1920 roku została podpisana w Warszawie umowa między Rzeczpospolitą Polską a Ukraińską Republiką Ludową, która przeszła do historii jako „Sojusz Piłsudski–Petlura”. Połączyła ona dwa państwa, które walczyły o utrzymanie swojej niepodległości w obliczu najazdu wspólnego wroga ze wschodu.

Stepan Bandera – przywódca Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów

Biogram / Biografia

Stepan Bandera – przywódca Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów

Działalność OUN ukierunkował na indywidualny terror przeciwko przedstawicielom polskiej władzy i Ukraińcom uznawanym za kolaborantów. Na zachodniej Ukrainie Bandera uznawany jest za bohatera ruchu narodowowyzwoleńczego.

Towarzysze na wakacjach w Łańsku

W sferze propagandowej w PRL panował egalitaryzm, w rzeczywistości zaś ludzie związani z władzą tworzyli odrębną, uprzywilejowaną klasę społeczną – nomenklaturę partyjną (zwaną też „nową klasą”).

Audio/Video

W jaki sposób Moskwa sterowała doborem kadr kierujących PPR/PZPR? Jaka była rola POP-ów (pełniących obowiązki Polaka), instruktorów i doradców sowieckich? Jak zmieniały się mechanizmy kontroli nad Polską "ludową"? Jak zadziałały "bezpieczniki" w Październiku 1956 r.? Jakie znaczenie miały bezpośrednie kontakty części partyjniaków z "towarzyszami radzieckimi"?

Autor: Filip Musiał, Przemysław Gasztold, Mirosław Szumiło

Audio/Video

W latach 1957-1964 trzech Słowaków z zakonu werbistów ukrywało się w PRL. SB - policja polityczna komunistów - kilkukrotnie wpadła na ich trop

Autor: Rafał Łatka, Mirosław Szumiło, Dominik Zamiatała

Audio/Video

Wojna 1920: operacja ukrainna Wojska Polskiego, obrona Zamościa i radiowywiad Polaków

Autor: Rafał Leśkiewicz, Grzegorz Nowik, Mirosław Szumiło, Juliusz Tym

Z bolszewikami nie walczyć…

Rankiem 17 września 1939 r. agresja sowiecka zadała cios w plecy Wojsku Polskiemu walczącemu z Niemcami. Wśród zaskoczonych dowódców polskich jednostek panowała wówczas dezorientacja. Wydana wieczorem tego feralnego dnia dyrektywa naczelnego wodza przyniosła zaś tragiczne skutki.

Zatrzymać polską zarazę! Czechosłowacja wobec solidarnościowej rewolucji

Zatrzymać polską zarazę! Czechosłowacja wobec solidarnościowej rewolucji