Proszę czekać,
trwa ładowanie strony...

„Linia przyjaznego sąsiedztwa”. Tajna umowa graniczna między PKWN a Związkiem Sowieckim
POLECAMY
Artykuł

„Linia przyjaznego sąsiedztwa”. Tajna umowa graniczna między PKWN a Związkiem Sowieckim

Autor: Bożena Witowicz
27 lipca 1944 r., ledwo kilka dni po utworzeniu, PKWN zawarł z ZSRS tajną umowę dotyczącą przebiegu powojennej wschodniej granicy Polski.
Biały koń dla Andersa
POLECAMY
Artykuł

Biały koń dla Andersa

Autor: Bożena Witowicz
Armia Andersa to potoczna nazwa Armii Polskiej w Związku Sowieckim, na której dowódcę został mianowany w dniu 10 sierpnia 1941 r. gen. Władysław Anders. Armia istniała krótko, w latach 1941-1942, jednak była niezwykle znaczącym etapem uczestnictwa Polaków w II wojnie światowej, ważna dla losów Polaków na Wschodzie oraz relacji polsko-sowieckich i polsko-alianckich.

Bożena Witowicz

Autor: Bożena Witowicz
Historyk, archiwista, rusycysta, literaturoznawca, dr nauk humanistycznych. Pracownik Archiwum IPN w Warszawie. Współautorka książki Bez winy i bez przyszłości. Losy członków rodzin zdrajców ojczyzny represjonowanych na mocy rozkazu NKWD nr 00486 (wyd. IPN, 2023).
Audio/Video

Czym była „operacja polska NKWD”? O czym mówił rozkaz 00486 i kogo dotyczył? Jak potoczyły się losy „zdrajców ojczyzny”?

Autor: Bożena Witowicz, Paweł Zielony, Rafał Dudkiewicz
Dekret Bieruta
WARTO WIEDZIEĆ
Artykuł

Dekret Bieruta

Autor: Bożena Witowicz
„Dekret Bieruta” to popularna nazwa dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy, który wydał ówczesny prezydent Krajowej Rady Narodowej. Na jego podstawie dokonano nacjonalizacji wszystkich gruntów stolicy w celu „przeprowadzenia odbudowy stolicy i dalszej jej rozbudowy zgodnie z potrzebami Narodu”.
Drugi pakt Ribbentrop-Mołotow
WARTO WIEDZIEĆ
Artykuł

Drugi pakt Ribbentrop-Mołotow

Autor: Bożena Witowicz
Pakt Ribbentrop-Mołotow (inaczej pakt Hitler-Stalin) z 23 sierpnia 1939 r. uważany jest za jeden z najbardziej zdradzieckich układów międzynarodowych. Miesiąc po jego zawarciu nowi sojusznicy podpisali kolejną umowę – doprecyzowującą ich zbrodnicze plany wobec Europy Środkowej.
Audio/Video

Fragment książki poświęconej rozkazowi sowieckiego NKWD z 1937 r. „Bez winy i bez przyszłości. Losy członków rodzin zdrajców ojczyzny represjonowanych na mocy rozkazu NKWD nr 00486”. Czym była „operacja polska NKWD”? O czym mówił rozkaz 00486 i kogo dotyczył?

Autor: Iwan Kozłowski, Mariusz Kwaśniak, Bożena Witowicz, Paweł Zielony
Audio/Video

Jak przedstawia się obraz dzieci i dzieciństwa w źródłach archiwalnych i historiografii? Jakimi źródłami z różnych epok dysponują archiwa? Jak wykorzystywać je do celów naukowych, wydawniczych i edukacyjnych na lekcjach, warsztatach i zajęciach pozaszkolnych?

Autor: Martyna Sara Górska, Klaudia Nowak, Urszula Kacperczyk, Barbara Sypko, Grażyna Spyrka, Marta Milewska, Witold Bobryk, Leszek S. Zakrzewski, Iwona Czarnecka, Paweł Zielony, Bożena Witowicz, Anna Pachowicz, Małgorzata Pachowicz, Małgorzata Felińska, Marta Jaszczyńska, Violetta Urbaniak, Adam Grzegorz Dąbrowski, Marita Jagiełłowicz, Elżbieta Strzeszewska
Kazimierz Skarżyński. W obronie prawdy
DLA WNIKLIWYCH
Biogram / Biografia

Kazimierz Skarżyński. W obronie prawdy

Autor: Bożena Witowicz
Kazimierz Skarżyński to postać niezwykle zasłużona dla sprawy wyjaśnienia Zbrodni Katyńskiej. To on jako sekretarz generalny PCK był członkiem pierwszej delegacji do Katynia w 1943 r. i autorem pierwszego raportu katyńskiego.
Komisja Burdenki. Budowa kłamstwa katyńskiego
WARTO WIEDZIEĆ
Artykuł

Komisja Burdenki. Budowa kłamstwa katyńskiego

Autor: Bożena Witowicz
Wobec odkrycia masowych grobów w Katyniu, Sowieci przyjęli strategię przerzucania odpowiedzialności za zbrodnię na Niemców. W odpowiedzi na „niemieckie insynuacje” powołali 13 stycznia 1944 r. – dokładnie 8 miesięcy po odkryciu grobów – własną komisję śledczą pod przewodnictwem Nikołaja Burdenki. Jej raport stał się fundamentem kłamstwa katyńskiego.
Konferencja poczdamska
POLECAMY
Artykuł

Konferencja poczdamska

Autor: Bożena Witowicz
Niekiedy nazywana też konferencją berlińską, była trzecią i ostatnią z konferencji „Wielkiej Trójki”. Zapadły na niej główne decyzje polityczne dotyczące powojennego porządku świata, szczególnie Europy, oraz rozliczenia nazistowskich zbrodni.
List 59. Głos wołającego na puszczy
POLECAMY
Artykuł

List 59. Głos wołającego na puszczy

Autor: Bożena Witowicz
Wielu wydawało się, że podpisany w Helsinkach 1 sierpnia 1975 r. akt końcowy Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie będzie stanowić nową jakość w europejskiej polityce. Tymczasem, pomimo dopiero co złożonych deklaracji, polskie władze komunistyczne zapowiedziały we wrześniu 1975 r. wprowadzenie zmian w Konstytucji PRL, które szły wbrew helsińskim ustaleniom.
Marzec ’68
POLECAMY
Artykuł

Marzec ’68

Autor: Bożena Witowicz
Marzec ’68 do dziś pozostaje wydarzeniem tyleż niedookreślonym, co tragicznym. Niemożność jednoznacznego uchwycenia jego istoty wynika z tego, że nie było jednego „marca ’68”. W Polsce był marzec studencki, marzec inteligencki, marzec żydowski, marzec elit politycznych, marzec robotniczy, które skumulowały się w jednym okresie i nałożyły na siebie, zaciemniając istotę wydarzeń.
Narodziny polskiego Sokolstwa
DLA WNIKLIWYCH
Artykuł

Narodziny polskiego Sokolstwa

Autor: Bożena Witowicz
7 lutego 1867 r. uznaje się za dzień narodzin polskiego Sokolstwa. Tego dnia zatwierdzony został we Lwowie pierwszy statut Towarzystwa Gimnastycznego. Ponieważ w jego godle widniał Sokół w locie, prasa lwowska zaczęła w skrócie nazywać je „Sokołem” (termin „Sokół” wszedł do oficjalnej nazwy w 1869 roku).
Odkłamywanie zbrodni katyńskiej
POLECAMY
Artykuł

Odkłamywanie zbrodni katyńskiej

Autor: Bożena Witowicz
Komisja Maddena to potoczna nazwa Specjalnej Komisji Śledczej Kongresu Stanów Zjednoczonych do Zbadania Faktów, Dowodów i Okoliczności Zbrodni Katyńskiej (ang. Select Committee to Investigate and Study the Facts, Evidence, and Circumstances of the Katyn Forest Massacre), której przewodniczącym był Ray J. Madden, kongresmen ze stanu Indiana.
Początek akcji „Reinhard” (niem. „<i>Einsatz Reinhardt</i>”)
WARTO WIEDZIEĆ
Artykuł

Początek akcji „Reinhard” (niem. „Einsatz Reinhardt”)

Autor: Bożena Witowicz
Akcja „Reinhard” (także „Reinhardt”) to kryptonim operacji, której celem była eksterminacja Żydów, początkowo tylko z obszaru Generalnego Gubernatorstwa, potem też z innych krajów okupowanych przez III Rzeszę, przeprowadzonej w latach 1942-1943 w ramach tzw. „ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej” (niem. „Eindlösung der Judenfrage”).
Pod sowiecką dominacją. Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej
POLECAMY
Artykuł

Pod sowiecką dominacją. Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej

Autor: Bożena Witowicz
5 lipca 1945 r. rządy Stanów Zjednoczonych Ameryki i Wielkiej Brytanii uznały Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej w Warszawie za jedyne legalne przedstawicielstwo państwa polskiego.
Pogrzeb księdza Jerzego Popiełuszki
PAMIĘTAMY
Artykuł

Pogrzeb księdza Jerzego Popiełuszki

Autor: Bożena Witowicz
Niezwykła brutalność zabójstwa spowodowała, że ksiądz Popiełuszko urósł do rangi symbolu dławienia kościoła przez władze komunistyczne, a jego męczeńska śmierć „za wiarę” z czasem doprowadziła do procesu beatyfikacji. Pogrzeb duchownego w dniu 3 listopada 1984 r. stał się wielką demonstracją polityczną, społeczną, antyrządową i antykomunistyczną.
Powstanie PKWN
WARTO ZAJRZEĆ
Artykuł

Powstanie PKWN

Autor: Bożena Witowicz
Lipiec 1944 r. przyniósł ze strony Sowietów kolejne kroki na rzecz uzurpacji władzy w Polsce. Do najważniejszych z nich należy niewątpliwie powołanie Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego. Twór ten dał początek powojennej sowietyzacji Polski.
Profesor Anna Maria Cienciała
POLECAMY
Biogram / Biografia

Profesor Anna Maria Cienciała

Autor: Bożena Witowicz
Anna Maria Cienciała należy do grona najwybitniejszych polskich historyków na obczyźnie. Specjalizowała się w historii XX wieku, szczególnie polskiej polityki zagranicznej, relacjach polsko-niemieckich i polsko-sowieckich, a także polityce wielkich mocarstw wobec Polski.
Rozliczenia w rękach komunistów
WARTO ZAJRZEĆ
Artykuł

Rozliczenia w rękach komunistów

Autor: Bożena Witowicz
W procesie norymberskim skazana została jedynie niewielka liczba nazistowskich zbrodniarzy wojennych. Ostatecznie poszkodowane kraje postanowiły osądzić odpowiedzialnych za działania niemieckiego systemu we własnym zakresie. Ze strony podporządkowanego komunistom państwa polskiego zająć się tym miał Najwyższy Trybunał Narodowy.
Sąd nad katami. Kazimierz Olszewski w procesie załogi KL Ravensbrück
POLECAMY
Artykuł

Sąd nad katami. Kazimierz Olszewski w procesie załogi KL Ravensbrück

Autor: Bożena Witowicz
KL Ravensbrück był miejscem kaźni dziesiątek tysięcy więźniów, głównie kobiet i dzieci. Najliczniejszą grupę pośród jego ofiar stanowili Polacy, więc podczas procesu obozowych oprawców w składzie sędziowskim również nie mogło zabraknąć kogoś polskiej narodowości. Rolę tę przeznaczono Kazimierzowi Olszewskiemu.
Sobibór. Machina śmierci
WARTO WIEDZIEĆ
Artykuł

Sobibór. Machina śmierci

Autor: Bożena Witowicz
Otoczony drutem kolczastym i polem minowym teren niemieckiego obozu zagłady w Sobiborze w szczytowym okresie zajmował obszar ponad 31 hektarów. Szacuje się, że śmierć w nim poniosło około 170–180 tys. osób. Przy życiu pozostawiano tylko osoby niezbędne do funkcjonowania „machiny śmierci”.
Spotkanie Byłych Korespondentów Norymberskich
POLECAMY
Artykuł

Spotkanie Byłych Korespondentów Norymberskich

Autor: Bożena Witowicz
20 listopada 1945 r. rozpoczął się pierwszy i główny z procesów norymberskich, podczas którego sądzeni byli najważniejsi nazistowscy przywódcy polityczni i wojskowi. Proces ten wywołał ogromne zainteresowanie międzynarodowe. Wiele krajów postanowiło wysłać na niego swoich sprawozdawców.
Sprawy śledcze Polaków represjonowanych w ZSRS. Sprawa Apolinarego Burkowskiego
POLECAMY
Artykuł

Sprawy śledcze Polaków represjonowanych w ZSRS. Sprawa Apolinarego Burkowskiego

Autor: Bożena Witowicz
Sprawa Apolinarego Burkowskiego jest nie tylko przykładem tego, jak w latach Wielkiego Terroru 1937-1938 tworzono sprawy z niczego, ale także jak sowieckie organy represji ukrywały wobec rodzin informacje o losie ich bliskich, zwodziły je i udzielały fałszywych informacji, by zataić swoją zbrodniczą działalność.
Sprawy śledcze Polaków represjonowanych w ZSRS. Sprawa Fortunata Baczyńskiego
POLECAMY
Artykuł

Sprawy śledcze Polaków represjonowanych w ZSRS. Sprawa Fortunata Baczyńskiego

Autor: Bożena Witowicz
Gdy w latach Wielkiego Terroru w ZSRS 1937-1938 realizowane były operacje systemowego metodycznego unicestwiania poszczególnych mniejszości narodowych – niemieckiej, greckiej, koreańskiej, fińskiej, łotewskiej etc. – ofiarami padli też Polacy.
Sprawy śledcze Polaków represjonowanych w ZSRS. Sprawa Janiny Orłowskiej
POLECAMY
Artykuł

Sprawy śledcze Polaków represjonowanych w ZSRS. Sprawa Janiny Orłowskiej

Autor: Bożena Witowicz
Ofiarami „operacji polskiej” byli głównie mężczyźni, powstało więc pytanie, co zrobić z rodzinami represjonowanych, głównie żonami i dziećmi, którzy dla reżimu sowieckiego stawali się „elementem społecznie niebezpiecznym” z racji pokrewieństwa z „wrogami ludu” – ich uprzednio skazanymi ojcami, mężami i braćmi.
Sprawy śledcze Polaków represjonowanych w ZSRS. Sprawa Józefa Zalewskiego
DLA WNIKLIWYCH
Artykuł

Sprawy śledcze Polaków represjonowanych w ZSRS. Sprawa Józefa Zalewskiego

Autor: Bożena Witowicz
Akta Józefa Zalewskiego przedstawiają jedną z typowych spraw, jakie Sowieci wszczynali w okresie II wojny światowej przeciwko Polakom oskarżonym o tzw. „nielegalne przekroczenie granicy”.
Sprawy śledcze Polaków represjonowanych w ZSRS. Sprawa Leonardy Mazurek
POLECAMY
Artykuł

Sprawy śledcze Polaków represjonowanych w ZSRS. Sprawa Leonardy Mazurek

Autor: Bożena Witowicz
Sprawa Leonardy Mazurek jest przykładem tego, jak w okresie Wielkiego Terroru lat 1937-1938 sowieckie organy bezpieczeństwa państwowego w ramach różnych operacji narodowościowych, stosując represje na ogromną skalę, w tym wobec Polaków, doprowadzały do dramatów niewinnych ludzi.
Ucieczka Józefa Światło do Berlina Zachodniego
O TYM SIĘ MÓWI
Artykuł

Ucieczka Józefa Światło do Berlina Zachodniego

Autor: Bożena Witowicz
Ucieczka podpułkownika Józefa Światło – w latach 1950-1954 wicedyrektora Departamentu X (Biura Specjalnego) Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego – „na Zachód” podczas podróży służbowej do Berlina stanowiła jeden z najbardziej kompromitujących epizodów historii PRL.
Zamach Stanisława Jarosa na Nikitę Chruszczowa i Władysława Gomułkę
POLECAMY
Artykuł

Zamach Stanisława Jarosa na Nikitę Chruszczowa i Władysława Gomułkę

Autor: Bożena Witowicz
Stanisław Jaros pamiętany jest głównie jako sprawca zamachu na Władysława Gomułkę w 1961 r., w którym były ofiary śmiertelne i za który poniósł karę śmierci. Mniej znana jest, natomiast pierwsza próba zamachu podjęta 15 lipca 1959 r.
Żeligowski – nie tylko „bunt”
WARTO WIEDZIEĆ
Biogram / Biografia

Żeligowski – nie tylko „bunt”

Autor: Bożena Witowicz
Był jedną z ważniejszych postaci w historii polskiej wojskowości i w życiu politycznym II Rzeczypospolitej. Pułkownik piechoty w Armii Imperium Rosyjskiego, generał broni Wojska Polskiego, minister spraw wojskowych, poseł na Sejm RP, a po 1939 r., przewodniczący Komisji Wojskowej Rady Narodowej RP – zmarł 9 lipca 1947 r. na emigracji w Wielkiej Brytanii.
TEKSTY
TEMATY
Biblioteka cyfrowa
Audio/Video
English content
Księgarnia
Aktualności
Autorzy
O nas
Kontakt
Edukacja
postacie IPN
Spotkasz ich na Przystanku Historia
Józef Piłsudski, Anna Walentynowicz, mały Powstaniec – te trzy postacie przyjęliśmy jako symbolicznych reprezentantów trzech epok historii Polski w XX wieku – II Rzeczypospolitej, Polski pod rządami komunistów ale też Polski czasów II wojny światowej. Nasi bohaterowie kształtowali nie tylko dzieje Polski, ale też nasze wyobrażenia o wartościach moralnych: poświęcenia, odpowiedzialności, odwagi – dziś są już częścią historii, którą opisujemy. Temu ma służyć Przystanek Historia (autor zdjęcia małego Powstańca - Cezary Piwowarski)
Dowiedz się więcej
Redakcja portalu dokłada wszelkich starań, aby dotrzeć do wszystkich właścicieli (i dysponentów praw autorskich) zdjęć i innych materiałów, które są wykorzystywane na niniejszym portalu. Wszelkie osoby i instytucje, do których nie udało nam się dotrzeć prosimy o kontakt z redakcją.
IPN
Copyright © 2026 Instytut Pamięci Narodowej - Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu - Wszelkie prawa zastrzeżone. ISSN 2719-8510