Proszę czekać,
trwa ładowanie strony...

„A czy to jest prawdziwy ksiądz?” Nocne grzebanie ofiar rewolty grudniowej przez kapelanów wojskowych w Trójmieście
Artykuł

„A czy to jest prawdziwy ksiądz?” Nocne grzebanie ofiar rewolty grudniowej przez kapelanów wojskowych w Trójmieście

Autor: Daniel Gucewicz
Jednym z najbardziej kontrowersyjnych i tragicznych elementów Grudnia ’70 były pochówki ofiar. Organizowane naprędce, późnym wieczorem, czasem w nocy, także w niedzielę, urągały wszelkim zwyczajom i tradycjom.
„Arcypolskie święta”

„Arcypolskie święta”

„Wigilia na Syberii” z 1892 r. to jeden ze szczególnie przejmujących obrazów Jacka Malczewskiego. Pokazuje polskich zesłańców, którym najbardziej rodzinne w naszej tradycji święta przyszło spędzać przy niemal pustym stole – tysiące kilometrów od żon i dzieci. Także w XX w. nie brakowało momentów, kiedy polskim rodzinom trudno było z radością celebrować Boże Narodzenie.
„Cezar”- kolporter. Ksiądz Władysław Ciastoń SAC na celowniku gdańskiej bezpieki po Grudniu ’70
Artykuł

„Cezar”- kolporter. Ksiądz Władysław Ciastoń SAC na celowniku gdańskiej bezpieki po Grudniu ’70

Autor: Daniel Gucewicz
Mimo ogłoszonej w grudniu 1970 r. normalizacji stosunków między państwem a Kościołem komuniści nie zamierzali przerywać inwigilacji duchowieństwa. Przykładem jest sprawa ks. Władysława Ciastonia z domu zakonnego pallotynów w Gdańsku przy kościele św. Elżbiety – świadka i niemalże uczestnika walk pod Komitetem Wojewódzkim PZPR w Grudniu `70.
„Wybić z głowy kapłaństwo”. Służba alumnów w Ludowym Wojsku Polskim 1955–1980
Artykuł

„Wybić z głowy kapłaństwo”. Służba alumnów w Ludowym Wojsku Polskim 1955–1980

Autor: Daniel Gucewicz
Po II wojnie światowej stosunek „ludowego” państwa polskiego do Kościoła katolickiego (czy też do wiary i religii jako takich) w zasadzie nie ulegał zmianom: Kościół zawsze był traktowany jako jego wróg tak w sensie politycznym, jak i ideologicznym. Całkiem zresztą słusznie – duchowni nie mogli popierać władzy opartej na zakłamaniu i ateistycznej ideologii.
(Od)budowa. Diecezja gdańska w okresie powojennym (1946–1948)
Artykuł

(Od)budowa. Diecezja gdańska w okresie powojennym (1946–1948)

Autor: Daniel Gucewicz
Duża wymiana wiernych i częściowa duchowieństwa spowodowały, że po zakończeniu działań wojennych życie diecezji gdańskiej należało do pewnego stopnia zorganizować na nowo. Pierwsze lata po wojnie upłynęły przede wszystkim na odbudowie zniszczonych świątyń i budynków kościelnych oraz intensywnej pracy duszpasterskiej.

Grudniowa kolęda. Kościół katolicki w Trójmieście wobec Grudnia ‘70

Autor: Jarosław Szarek, Piotr Abryszeński, Daniel Gucewicz
Chrześcijańskie Stowarzyszenie Społeczne. Dywersja w ruchu katolików świeckich w PRL na przykładzie Gdańska
Artykuł

Chrześcijańskie Stowarzyszenie Społeczne. Dywersja w ruchu katolików świeckich w PRL na przykładzie Gdańska

Autor: Daniel Gucewicz
Pod koniec lat sześćdziesiątych grono kilkudziesięciu katolików z Gdańska, związanych między innymi z duszpasterstwami księży pallotynów i ojców dominikanów, podjęło starania o rejestrację Klubu Inteligencji Katolickiej w Gdańsku. Starania te spotkały się ze zdecydowaną odmową władz komunistycznych, przyniosły też zainteresowanie całym środowiskiem ze strony Służby Bezpieczeństwa.
Daniel Gucewicz

Daniel Gucewicz

Urodzony w 1983 r., historyk, archiwista, absolwent Uniwersytetu Gdańskiego, doktor nauk humanistycznych, pracownik Instytutu Pamięci Narodowej w Gdańsku. Autor publikacji głównie z zakresu dziejów Kościoła katolickiego i polityki wyznaniowej w okresie Polski Ludowej, m.in. monografii Próba sił? Rok 1966 w Gdańsku. Milenium kontra Tysiąclecie (2014), Kalwaryjska rebelia. Z historii wybranych sanktuariów Pomorza Gdańskiego w okresie Polski Ludowej (2020). Wspólnie z Piotrem Abryszeńskim redaktor tomu Marzec 1968 na Politechnice Gdańskiej w dokumentach (2018) i autor monografii Grudniowa kolęda. Kościół katolicki w Trójmieście wobec Grudnia ’70 (2020).
Diecezja Wolnego Miasta Gdańska i jej pierwszy biskup (1922–1938)
Artykuł

Diecezja Wolnego Miasta Gdańska i jej pierwszy biskup (1922–1938)

Autor: Daniel Gucewicz
Na mocy traktatu wersalskiego 15 listopada 1920 r. utworzono nie w pełni suwerenne Wolne Miasto Gdańsk, mające niespełna 2 tys. km2 i, na początku, ok. 356 tys. obywateli. Zdecydowanie dominowała w nim ludność niemiecka (odsetek Polaków szacuje się na ok. 10%) i protestancka (60–65% wobec 30–35% katolików). Żyli tu również Żydzi, mennonici, baptyści i prawosławni.
Dodatki prasowe IPN z okazji rocznicy Sierpnia '80

Dodatki prasowe IPN z okazji rocznicy Sierpnia '80

Autor: Karol Nawrocki, Daniel Gucewicz, Jan Hlebowicz
W XX w. Polakom niejednokrotnie przyszło odegrać znaczącą rolę historyczną. Tak stało się m.in. w latach 1920 i 1980, kiedy Polska wywarła przełomowy wpływ na losy świata. Najpierw obroniliśmy Europę przed nawałą bolszewicką, a w sierpniu 1980 r., gdy rodził się Niezależny Samorządny Związek Zawodowy „Solidarność”, cały świat poznał cechy polskiego narodu i wyznawane przez niego wartości: wielkie pragnienie wolności, gotowość niesienia pomocy innym, upominanie się o godność każdego oraz solidaryzm społeczny.
Karol Maria Splett. Biskup gdański i II wojna światowa (1938–1945)
Artykuł

Karol Maria Splett. Biskup gdański i II wojna światowa (1938–1945)

Autor: Daniel Gucewicz
Po przejęciu władzy w Wolnym Mieście przez nazistów, zaostrzyły się antypolskie i antykatolickie działania. Ograniczono naukę religii w szkołach, oczerniano młodzież katolicką i atakowano jej zebrania, niszczono krzyże i kapliczki, rozwiązano szereg stowarzyszeń kościelnych. Biskup Edward O’Rourke złożył rezygnację ze stanowiska, którą ostatecznie przyjęto 13 czerwca 1938 r.
Komuniści wobec sanktuariów kaszubsko-pomorskich
Artykuł

Komuniści wobec sanktuariów kaszubsko-pomorskich

Autor: Daniel Gucewicz
W sporadycznych przypadkach komuniści odnosili pewne sukcesy poprzez zmniejszenie frekwencji podczas niektórych uroczystości religijnych, nigdy jednak działania te nie spowodowały trwałego ograniczenia ruchu pielgrzymkowego czy oddziaływania sanktuariów. Wręcz przeciwnie, władze nie potrafiły przeszkodzić w rozwoju nowego sanktuarium maryjnego nawet w tak dużym mieście jak Gdańsk.
Koniunktura. „Solidarność” i stan wojenny z perspektywy diecezji gdańskiej
Artykuł

Koniunktura. „Solidarność” i stan wojenny z perspektywy diecezji gdańskiej

Autor: Daniel Gucewicz
Symbolika religijna była obecna podczas strajków i manifestacji, tak sierpniowych, jak i późniejszych. W licznych kościołach i domach zakonnych modlono się w intencji robotników i ich postulatów, nie bez podstaw obawiając się siłowej interwencji władz. Podpisanie porozumień sierpniowych, w których zawarto postulaty dotyczące sfery religijnej, okazało się wielkim sukcesem protestujących.
Nie tylko studencki Marzec ’68. Wielka „zadyma” pod Politechniką Gdańską
Artykuł

Nie tylko studencki Marzec ’68. Wielka „zadyma” pod Politechniką Gdańską

Autor: Daniel Gucewicz
Trójmiejski Marzec ’68 w porównaniu z protestami w innych ośrodkach miał pewną specyfikę. W Gdańsku doszło do największej poza stolicą manifestacji i walki ulicznej ze służbami porządkowymi, a przeciw siłom komunistycznego państwa stanęli tu w przeważającej mierze nie studenci, ale młodzi robotnicy.
Ograniczony rozwój. Diecezja gdańska pod kierownictwem biskupa Edmunda Nowickiego
Artykuł

Ograniczony rozwój. Diecezja gdańska pod kierownictwem biskupa Edmunda Nowickiego

Autor: Daniel Gucewicz
Rok 1956 przyniósł zmiany polityczne i upadek stalinizmu, dzięki czemu diecezję gdańską mógł objąć pierwszy od ponad dziesięciu lat biskup. Był nim Edmund Nowicki (1900–1971), pochodzący z Wielkopolski, wyświęcony na księdza w 1924 r. w Gnieźnie.
Pierwsza próba sił w Gdańsku. Obchody Milenium Chrztu Polski nad Motławą
Artykuł

Pierwsza próba sił w Gdańsku. Obchody Milenium Chrztu Polski nad Motławą

Autor: Daniel Gucewicz
Gdy pod koniec maja 1966 roku do Gdańska przybył prymas Polski kardynał Stefan Wyszyński, aby z całą diecezją gdańską świętować obchody Milenium Chrztu Polski, na ulicach miasta doszło do manifestacyjnego sprzeciwu ludzi wobec komunistycznej propagandy. Po raz pierwszy do akcji wkroczyły jednostki ZOMO, a na uczestników demonstracji spadły surowe kary...
Pogrudniowa kolęda w Trójmieście. Wizyty duszpasterskie 1970/1971
Artykuł

Pogrudniowa kolęda w Trójmieście. Wizyty duszpasterskie 1970/1971

Autor: Piotr Abryszeński, Daniel Gucewicz
„Kolęda Wybrzeża” stworzona na melodię popularnej kolędy „Hej w dzień narodzenia” to przykład poezji ulicznej, która stała się wyrazem kumulujących się emocji po brutalnym stłumieniu strajków przez władze komunistyczne w Grudniu 1970 r.
Symboliczny pomnik Ofiar Grudnia ’70. Kościół na gdańskim Przymorzu
Artykuł

Symboliczny pomnik Ofiar Grudnia ’70. Kościół na gdańskim Przymorzu

Autor: Daniel Gucewicz
Skutkiem przemian Października ’56 była chwilowa uległość władz w kwestii budownictwa sakralnego. W całym kraju wydano kilkaset zezwoleń na wzniesienie nowych świątyń bądź erygowanie parafii. W Gdańsku w 1957 roku pozwolono na utworzenie tylko jednej nowej placówki – parafii Najświętszej Maryi Panny Królowej Różańca Świętego i wybudowanie dla niej kościoła na gdańskim Przymorzu.
Trwanie. Biskupstwo gdańskie wobec stalinizmu (1949–1956)
Artykuł

Trwanie. Biskupstwo gdańskie wobec stalinizmu (1949–1956)

Autor: Daniel Gucewicz
Pierwsze lata powojennych stosunków między państwem a Kościołem upłynęły pod znakiem wzajemnego mijania się. Starcie było jednak nieuniknione, ponieważ nowe władze realizowały założenia marksizmu-leninizmu, w myśl których każda religia to „opium dla ludu”, który należy od owego narkotyku uwolnić. Rozpoczęła się walka o rząd polskich dusz, trwająca do 1989 r.
Umacnianie pozycji. Diecezja gdańska w okresie rządów Edwarda Gierka
Artykuł

Umacnianie pozycji. Diecezja gdańska w okresie rządów Edwarda Gierka

Autor: Daniel Gucewicz
Nazajutrz po śmierci bp. Edmunda Nowickiego, konsultorzy diecezjalni wybrali na wikariusza kapitulnego, czyli tymczasowego zarządcę diecezji, bp. Lecha Kaczmarka, który na mocy bulli z 1 grudnia 1971 r. został czwartym biskupem gdańskim. 19 grudnia odbył ingres do katedry oliwskiej.
Zdobycie Gdańska przez Armię Czerwoną z perspektywy diecezji gdańskiej
Artykuł

Zdobycie Gdańska przez Armię Czerwoną z perspektywy diecezji gdańskiej

Autor: Daniel Gucewicz
W marcu 1945 r. Sowieci przystąpili do zdobywania zamienionego przez Niemców w twierdzę Gdańska. 23 marca wkroczyli do Sopotu, dzień później do Pruszcza Gdańskiego, a 25 marca, w Niedzielę Palmową, do Oliwy. Zmasowane ostrzały i bombardowania Gdańska zamieniło śródmieście w morze ruin. Początek Wielkiego Tygodnia był zarazem początkiem końca niemieckiego Danzig.
Żołnierz czy ksiądz? O duszpasterstwie wojskowym ludowego Wojska Polskiego
Artykuł

Żołnierz czy ksiądz? O duszpasterstwie wojskowym ludowego Wojska Polskiego

Autor: Daniel Gucewicz
Do walki z Kościołem katolickim komuniści używali różnych sposobów: przez propagandę, represje administracyjne czy podatkowe, inwigilację, po terror i morderstwa. Jednym ze środków próby opanowania i ograniczenia działalności Kościoła było stworzenie rozłamu wśród duchowieństwa.