Proszę czekać,
trwa ładowanie strony...

„2 kg ryżu i trochę mąki”
Artykuł

„2 kg ryżu i trochę mąki”

Autor: Paweł Sztama
Józef Różański, a w zasadzie Józef Goldberg ps. „Jacek”, zainteresował się komunistycznymi ideami już w młodości, jednak okres jego najsłynniejszej działalności przypada na okres stalinowski. Zasłynął wówczas jako osoba kierująca najważniejszymi śledztwami komunistycznej bezpieki.

„Dla oczyszczenia terenu z band”. LWP przeciwko żołnierzom polskiego podziemia niepodległościowego

Autor: Karol Polejowski, Kamil Anduła, Paweł Sztama, Paweł Piotrowski
„Nie matura lecz chęć szczera zrobi z Ciebie oficera…” Przypadek Jana Rutkowskiego
Artykuł

„Nie matura lecz chęć szczera zrobi z Ciebie oficera…” Przypadek Jana Rutkowskiego

Autor: Paweł Sztama
To powiedzenie doskonale obrazuje dobór kadr do komunistycznej elity, szczególnie w pierwszym okresie istnienia Polski Ludowej. Na tej zasadzie wielu awansowało na stanowiska, do których nie mieli żadnych predyspozycji. Wśród nich był m.in. Jan Rutkowski, drugi z szefów Głównego Zarządu Informacji.
„Pamięć o Niezłomnych”

„Pamięć o Niezłomnych”

Autor: Karol Polejowski, Paweł Sztama, Mirosław Surdej, Piotr Niwiński
Żołnierze powojennego podziemia niepodległościowego mieli przeciwko sobie cały aparat komunistycznego państwa. Wolna Polska powinna uczynić wszystko, by pamięć o nich trwała, także w najmłodszym pokoleniu. Dodatek historyczny Instytutu Pamięci Narodowej do „Naszego Dziennika”. Dodatek ukazał się 1 marca 2025 r.
„Pamięć o Niezłomnych”

„Pamięć o Niezłomnych”

Autor: Karol Polejowski, Paweł Sztama, Mirosław Surdej, Piotr Niwiński
Dodatek historyczny Instytutu Pamięci Narodowej do „Naszego Dziennika” ukazał się 1 marca 2025 r.

„Polski kryzys” 1980–1981 w dokumentach dyplomacji czechosłowackiej

Autor: Paweł Sztama, Mirosław Szumiło, Antoni Dudek, Przemysław Gasztold
„Pseudorozliczenia” bezpieczniaków
Artykuł

„Pseudorozliczenia” bezpieczniaków

Autor: Paweł Sztama
Stalinizm w Polsce skończył się formalnie jesienią 1956 r., gdy władzę w Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej przejął Władysław Gomułka. Demontaż skrajnej odmiany komunizmu rozpoczął się jednak już pod koniec roku 1954. Jednym z objawów tego procesu była pseudorozprawa z funkcjonariuszami Departamentu X Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego.

„Udzielne księstwo? Relacje między partią komunistyczną a służbami bezpieczeństwa w PRL” [PANEL 1]

Autor: Adam Bosiacki, Robert Spałek, Paweł Sztama, Krzysztof Madej, Adam Dziuba

Leksykon bezpieki. Kadra kierownicza aparatu bezpieczeństwa 1944–1956. Tom I

Autor: Jarosław Szarek, Witold Bagieński, Magdalena Dźwigał, Paweł Sztama, Grzegorz Wołk
Aparat Represji w Polsce Ludowej 1944-1989 nr 19 (2021)

Aparat Represji w Polsce Ludowej 1944-1989 nr 19 (2021)

Tematem wiodącym bieżącego numeru jest szeroko rozumiany wojskowy aparat represji oraz „ludowe” Wojsko Polskie, które w okresie PRL często działało represyjnie nie tylko na terenie kraju, jak choćby podczas zwalczania oddziałów antykomunistycznego podziemia, ale i poza jego granicami, czego najlepszym przykładem jest udział w inwazji na Czechosłowację.
Armia Konna na froncie polskim w 1920 r.
Artykuł

Armia Konna na froncie polskim w 1920 r.

Autor: Paweł Sztama
Siłą przełamującą na południowym odcinku wojny polsko-bolszewickiej miała być legendarna 1. Armia Konna, wsławiona swoimi działaniami w trakcie wojny domowej w Rosji. Czy zrealizowała pokładane w niej nadzieje?
August Emil Fieldorf – Bohater 1939-1945
Biogram / Biografia

August Emil Fieldorf – Bohater 1939-1945

Autor: Paweł Sztama
Szef Kedywu był jednym z najważniejszych oficerów AK. Wykazał się wówczas niezwykłym zmysłem organizacyjnym i wyrobił sobie ogromny szacunek u podwładnych.
Bezpieczniak z obozu w Treblince
Artykuł

Bezpieczniak z obozu w Treblince

Autor: Paweł Sztama
Głównym problemem przy tworzeniu Resortu, a następnie Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego (MBP) oraz Milicji Obywatelskiej (MO), które miało miejsce latem 1944 r., było znalezienie kadr.

Bohaterowie walki o niepodległość, którzy po zajęciu Polski przez Armię Czerwoną zostali ofiarami komunistycznych zbrodni. Fieldorf, Pilecki i inni – czy po wojnie musieli zginąć?

Autor: Filip Musiał, Joanna Żelazko, Michał Gruszczyński, Paweł Sztama
Czy brat gen. Korczyńskiego był niemieckim kapusiem?
Artykuł

Czy brat gen. Korczyńskiego był niemieckim kapusiem?

Autor: Paweł Sztama
Grzegorz Korczyński, a w zasadzie Stefan Kilanowicz, jest jednym z najbardziej znanych funkcjonariuszy organów represji Polski „ludowej”. Miał młodszego brata – Jerzego Kilanowicza. W pierwszych latach II wojny światowej, gdy Korczyński działał we Francji, a Kilanowicz przebywał w Warszawie. Obaj bracia utrzymywali ze sobą ścisły kontakt.

Czy I.F. Stone pracował jako szpieg dla ZSRS? Czy wywiadowi sowieckiemu udało się zwerbować Roberta Oppenheimera? Czy wielu Amerykanów wspierało sowieckie służby wywiadowcze?

Autor: Władysław Bułhak, Paweł Sztama

Czy pomagano Żydom na terenie województwa stanisławowskiego podczas okupacji niemieckiej? Jaką formę przyjmowała pomoc? W jakich okolicznościach jej udzielano? Jakie były jej uwarunkowania? Jakie motywacje kierowały ludźmi w nią zaangażowanymi?

Autor: Tomasz Gonet, Paweł Sztama

Czy wiedza historyczna o sporcie jest nam otrzebna? Jak reagujemy na wydarzenia sportowe z przeszłości? Czy kojarzą się nam one włącznie ze sportowcami? A może komentatorami, których de facto nie kojarzymy wizualnie, ale za to doskonale znamy ich tembr głosu?

Autor: Paweł Sztama, Krzysztof Miklas

Czym była tajemnicza teozofia? Ruch powstał jeszcze w XIX w. i można go określić jako synkretyczny nurt filozoficzno-religijno-społeczny. Jego podstawy sformułowała rosyjska szlachcianka i medium spirytystyczne Helena Bławatska. Jej idee promowane były w ramach Towarzystwa Teozoficznego, założonego przez nią 7 września 1875 r. w Nowym Jorku.

Autor: Tomasz Krok, Paweł Sztama

Czym wsławił się gen. Antoni Longin Baranowski? Dlaczego płk Ignacy Bukowski związał się z komunistycznym wywiadem? Kim był w Chinach płk Florian Siwicki?

Autor: Daniel Koreś, Paweł Sztama, Bartosz Kapuściak

Dobrowolnie poszedł do Auschwitz, gdzie stworzył ruch oporu i dokonał ucieczki z grupą współwięźniów. Sporządził raport, w którym opisał sytuację wewnątrz obozu.

Autor: Grzegorz Kucharczyk, Jarosław Wróblewski, Paweł Sztama, Krzysztof Świątek

Dowiedz się o Polkach, które zapisały się na kartach historii polskiego sportu, o pierwszych medalistkach, olimpijkach i rekordzistkach

Autor: Karolina Wanda Olszowska, Paweł Sztama, Krzysztof Szujecki, Anna Sulińska, Urszula Kielan
Jak krakowski urwis został strzelcem Piłsudskiego… Młodość Augusta Emila Fieldorfa
Biogram / Biografia

Jak krakowski urwis został strzelcem Piłsudskiego… Młodość Augusta Emila Fieldorfa

Autor: Paweł Sztama
Gen. Fieldorf „Nil” był w okresie II wojny światowej jednym z najważniejszych oficerów Armii Krajowej. Jego ówczesna działalność została bardzo wysoko oceniona przez historię. Czy przed laty coś wskazywało na to, że ten krakus zapisze się złotymi głoskami w polskiej historii najnowszej…?
Jak miłośnik muzyki bezpieczniakiem został...?
Artykuł

Jak miłośnik muzyki bezpieczniakiem został...?

Autor: Paweł Sztama
Józef Kratko urodził krótko po wybuchu I wojny światowej w Pińsku, w ubogiej, robotniczej rodzinie. Koleje losu sprawiły, że cała jego familia osiedliła się w Chełmie Lubelskim ok. 1920 r.
Jak Sowieci szkolili przyszłych ubeków
Artykuł

Jak Sowieci szkolili przyszłych ubeków

Autor: Paweł Sztama
Stanisław Radkiewicz, kierownik resortu bezpieczeństwa publicznego w Polskim Komitecie Wyzwolenia Narodowego, opisywał w grudniu 1944 r. poważne problemy kadrowe: „Cały szereg powiatów jest obsadzonych nieodpowiednimi, słabymi ludźmi, trzeba ich zamienić, względnie wzmocnić”. Rozwiązaniem miały być organizowane w Kujbyszewie kursy dla przyszłych funkcjonariuszy aparatu terroru.

Jak wyglądała młodość Andrzeja Strejlaua? Co przerwało jego karierę piłkarską i dlaczego został trenerem? Jak rozpoczął współpracę z Kazimierzem Górskim? Jak wyglądały kulisy polskiej kadry lat 1972-1976?

Autor: Paweł Sztama, Andrzej Strejlau

Jak wyglądało uzbrojenie wojska polskiego podczas mobilizacji 1939 roku? Czym dysponowały wojska lądowe, Marynarka Wojenna oraz służby porządkowe? Jak używano różnych rodzajów broni w 1939 roku?

Autor: Paweł Mikołaj Rozdżestwieński, Jędrzej Korbal, Paweł Sztama

Jakie były warunkowania prawne działalności organów bezpieczeństwa w Polsce pod rządami komunistycznymi? Czym różniły się od siebie modele wzajemnych relacji między szefami partii a szefami „bezpieki”? Jak działała komórka partyjna na szczeblu departamentu?

Autor: Adam Bosiacki, Robert Spałek, Paweł Sztama, Krzysztof Madej, Adam Dziuba

Józef Różański – funkcjonariusz komunistycznej bezpieki

Autor: Rafał Dudkiewicz, Paweł Sztama

Kiedy polscy alpiniści po raz pierwszy pojechali zdobywać himalajskie ośmiotysięczniki? Jak wyglądała organizacja wypraw wysokogórskich w PRL? Czy alpinistami interesowała się SB? Co robiono w bazie, pod najwyższymi szczytami świata, gdy pogoda nie pozwoliła się wspinać?

Autor: Paweł Sztama, Andrzej Paczkowski, Leszek Cichy

Kim byli poznańscy kapepowcy? W jaki sposób kreowano kult KPP?

Autor: Antoni Dudek, Paweł Sztama, Przemysław Waingertner, Marcin Jurek

Kim byli sportowcy II Rzeczpospolitej? Jak walczyli w czasie II wojny światowej? Czy wiesz, że Bronisław Czech był także artystą?

Autor: Paweł Sztama

Kobieta-zbrodniarz z MBP

Autor: Rafał Dudkiewicz, Paweł Sztama

Kontrwywiadowcze zabezpieczenie obiektów specjalnych w PRL (na przykładzie kopalni uranu). Wydział II (ds. szczególnej wagi) Departamentu Śledczego MBP wobec polskiego wywiadu emigracyjnego w latach 1945–1954

Autor: Robert Klementowski, Paweł Sztama, Bartosz Kapuściak

Kto dopuścił się zbrodni w Markowej? Jaki był los żandarmów, którzy zamordowali rodzinę Ulmów i Żydów, których ukrywali? Czy zostali ukarani za swoje czyny? Obejrzyj program i posłuchaj rozmowy o książce Wydawnictwa IPN.

Autor: Wojciech Hanus, Paweł Sztama

Kto sfałszował referendum ludowe w czerwcu 1946 r.?

Autor: Paweł Sztama

Letnie Igrzyska Olimpijskie w Barcelonie w 1992 r., odbyły się tuż po upadku Związku Sowieckiego. Uczestniczyło w nich ponad 200 reprezentantów Polski, występujących z białym orłem w koronie na piersi

Autor: Paweł Sztama, Jerzy Brzęczek, Tomasz Jagodziński

O miłości m.in. do piłki nożnej, wybitnych zawodnikach, niezapomnianych meczach, zwycięstwach, ale również o porażkach, które trudno wyprzeć z pamięci

Autor: Paweł Sztama, Robert Mazurek, Bogdan Rymanowski
Obrona Wizny
Artykuł

Obrona Wizny

Autor: Paweł Sztama
Niemiecki plan ataku na Polskę o kryptonimie „Fall Weiss” (Biały Plan) wszedł w życie 1 września 1939 r. o godz. 4.45. Siły dwóch ogromnych niemieckich związków operacyjnych Grupy Armii „Północ” oraz Grupy Armii „Południe” przekroczyły granicę II RP.

Ofiarami brutalności Niemców i Sowietów, stały się niemal wszystkie warstwy społeczne i narodowościowe II RP. Tragiczne losy nie ominęły także polskich sportowców.

Autor: Paweł Sztama, Robert Gawkowski, Stefan Szczepłek

Opricznicy PRL: Służba Bezpieczeństwa (1975-1990). Kadry

Autor: Wojciech Frazik, Paweł Sztama, Łucja Marek, Janusz Oszytko, Paweł Glugla
Paweł Sztama

Paweł Sztama

Urodzony w 1985 r., historyk, doktorant UMCS w Lublinie, pracownik Biura Badań Historycznych IPN. Autor książek: Generał August Emil Fieldorf. Biografia wojskowa (2016), Inteligenci w bezpiece: Brystygier, Humer, Różański (2017).

Pod koniec II wojny światowej ok. 48 tys. mieszkańców Górnego Śląska zostało deportowanych do ZSRS, by jako tzw. „żywe wojenne reparacje” pracować przymusowo w ramach kary zbiorowej za spustoszenia hitlerowskich najeźdźców na ziemiach sowieckich.

Autor: Dariusz Węgrzyn, Paweł Sztama

Podczas Igrzysk Olimpijskich w Montrealu Irena Szewińska po raz kolejny zachwyciła świat. Pobiła wówczas rekord świata w biegu na 400 metrów, pokonując ten dystans w czasie 49 sekund i 30 setnych. Był to jej trzeci tytuł olimpijski.

Autor: Paweł Sztama, Maciej Petruczenko
Polowanie na Wyklętych. Rozmowa z Pawłem Sztamą

Polowanie na Wyklętych. Rozmowa z Pawłem Sztamą

Autor: Paweł Lekki, Paweł Sztama
Po wejściu Armii Czerwonej rozpoczęły się aresztowania, tortury i mordy. Tysiące żołnierzy AK trafiło na zsyłkę, wielu poległo w starciach z NKWD. Armia Krajowa została rozwiązana w styczniu 1945 roku, ale nie był to koniec oporu i walki z nowym – sowieckim – okupantem.

Poznaj losy obywateli ewakuowanych ze Związku Sowieckiego w 1942 roku. W jaki sposób obywatele polscy opuszczali „nieludzką ziemię”? Jak przyczyniła się do tego Armia dowodzona przez gen. Władysława Andersa? Co wiesz o działaniach Armii Polskiej na Wschodzie w latach 1942-1944?

Autor: Bartosz Janczak, Paweł Sztama

Rozpoczynając karierę sportową Halina Konopacka wprawiła swoje otoczenie w prawdziwe osłupienie, a wiele osób trwało wręcz całymi latami w oburzeniu jej wyborem życiowym.

Autor: Aleksandra Rybińska-Bielecka, Paweł Sztama

Tadeusz „Teddy" Pietrzykowski był jenym z pierwszych więźniów niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz. Trafił tam mając 23 lata. Przeżył dzięki niezwykłej sile i determinacji. Szacunek zdobył, tocząc walki bokserskie m.in. ze zdrowymi i silnymi Niemcami

Autor: Paweł Sztama, Eleonora Szafran Pietrzykowski, Marcin Marczak
Twarze pionu śledczego MBP
Artykuł

Twarze pionu śledczego MBP

Autor: Paweł Sztama
Opisując swoje śledztwo, prowadzone przez funkcjonariuszy z Departamentu Śledczego Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego, ordynariusz kielecki bp Czesław Kaczmarek wspominał: „Płk Różański np. opowiedział mi kiedyś z uśmiechem, że «zachęcił» tak świadka [Tadeusza] Chromeckiego do «szczerości», iż ten napisał aż 1500-stronnicowy (sic!) elaborat, mający świadczyć o mojej winie”.
Ubek z Ameryki
Artykuł

Ubek z Ameryki

Autor: Paweł Sztama
Był jednym z najbardziej bezwzględnych funkcjonariuszy Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego. Ludzie, których przesłuchiwał zapamiętali go jako brutalnego śledczego, pomimo, że z wykształcenia był prawnikiem, a przed wojną ukończył trzy lata studiów na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim.

Uciekają wszyscy bez względu na płeć, wiek, wykształcenie, kierując się zasadą „byle szybciej, byle dalej”. Setki tysięcy przerażonych osób paraliżują ruchy wojska i szerzą panikę jeżącymi włos na głowie świadectwami o niemieckim terrorze. Czy przed wojną da się jednak uciec?

Autor: Bartłomiej Noszczak, Paweł Sztama

W którym roku zdobył olimpijskie złoto? Ile razy bił rekordy świata i Polski? Jak potoczyły się jego losy po wybuchu II wojny światowej? Dowiedz się więcej o życiu, motywacjach, sportowych wyczynach, sukcesach ale i porażkach Janusza Kusocińskiego

Autor: Aleksandra Rybińska-Bielecka, Przemysław Babiarz, Paweł Sztama

W okresie Polski Ludowej wielu polskich sportowców odnosiło międzynarodowe sukcesy. Polacy zdobywali medale Igrzysk Olimpijskich, mistrzostwa świata i Europy w bardzo różnych dyscyplinach.

Autor: Paweł Sztama, Janusz Pyciak-Peciak

W okresie Polski Ludowej wielu polskich sportowców reprezentowało ojczyznę na różnego rodzaju zawodach. Niemniej jednak, w tamtym czasie znalazła się grupa polskich zawodników, którzy zdecydowali się uciec z Polski rządzonej przez komunistów.

Autor: Paweł Sztama, Witold Bagieński, Sebastian Pilarski
Witold Pilecki – Bohater 1939-1945
Biogram / Biografia

Witold Pilecki – Bohater 1939-1945

Autor: Paweł Sztama
15 marca 1948 r. zakończył się pokazowy proces, który wytoczono przeciwko osobom określanym jako „grupa Witolda”. Ogłoszono wyrok. Oskarżony Witold Pilecki został skazany na karę śmierci.

Zbrodniarze rehabilitują, czyli polityka karna PRL przełomu Bieruta i Gomułki

Autor: Paweł Sztama, Paweł Sasanka, Arkadiusz Kutkowski

Zwycięzca „Double Iron Triathlon w Huntsville” o sobie samym. Jak wyglądała jego młodość? Jak znalazł się w czeluściach nałogów? Dlaczego postanowił rozpocząć terapię? Jak to się stało, że zaczął brać udział w najbardziej morderczych wyścigach triathlonowych?

Autor: Paweł Sztama, Jerzy Górski, Janusz Kalinowski