Proszę czekać,
trwa ładowanie strony...

Tagi Żydzi

Żydzi

Samuel Józef Diament (1894–1942). Przewodniczący Naczelnej Rady Starszych Ludności Żydowskiej Dystryktu Radomskiego

Samuel Józef Diament (1894–1942). Przewodniczący Naczelnej Rady Starszych Ludności Żydowskiej Dystryktu Radomskiego

Autor: Sebastian Piątkowski

Historiografia zagłady europejskich Żydów, w tym także obywateli Rzeczypospolitej, obejmuje dziesiątki tysięcy publikacji o najróżniejszym charakterze. Ważne miejsce zajmuje w nich m.in. problematyka działalności żydowskich rad starszych (judenratów), a także dróg życiowych współtworzących je osób.

Sierociniec w Vácu

Sierociniec w Vácu

Autor: Tomasz Kurpierz

Jesienią 1939 r. schronienie na Węgrzech znalazło kilkadziesiąt tysięcy polskich uchodźców, w tym kilka tysięcy Żydów. Exodus nasilił się w drugiej połowie 1941 r., po wybuchu wojny niemiecko-sowieckiej, a w latach 1942–1943 do Budapesztu i innych węgierskich miejscowości przybyło kolejnych kilka tysięcy osób.

Sieroty żydowskie należą do społeczeństwa żydowskiego. Syjonistyczne domy dziecka w województwie śląskim po 1945 r.

Sieroty żydowskie należą do społeczeństwa żydowskiego. Syjonistyczne domy dziecka w województwie śląskim po 1945 r.

Autor: Aleksandra Namysło

Jednym z najważniejszych zadań, które postawiła sobie ocalała z Zagłady społeczność żydowska tuż po zakończeniu wojny była troska o powrót dzieci do realiów życia i zapewnienie im równowagi zwłaszcza emocjonalnej.

Skąd się wzięli polscy „Sprawiedliwi wśród narodów Świata”?

O TYM SIĘ MÓWI

Skąd się wzięli polscy „Sprawiedliwi wśród narodów Świata”?

Autor: Marcin Urynowicz

Na liście tzw. Sprawiedliwych wśród Narodów Świata, ogłoszonej przez Yad Vashem i aktualizowanej co jakiś czas stronie internetowej tej instytucji, Polacy wiodą od zawsze prym.

Skreślona polskość. Los Ireny Berger

WARTO WIEDZIEĆ

Biogram / Biografia

Skreślona polskość. Los Ireny Berger

Autor: Anna Wardzińska

Irena Berger w momencie wybuchu wojny miała jedynie 23 lata. W 1940 r. zdała egzamin pielęgniarski. Ze względu na wyznanie dziadków uznana została przez Niemców za osobę narodowości żydowskiej, choć deklarowała narodowość polską.

Społeczność żydowska miasta Tyczyna w latach wojny i okupacji niemieckiej

Społeczność żydowska miasta Tyczyna w latach wojny i okupacji niemieckiej

Autor: Wojciech Hanus

W II RP Tyczyn był niewielkim miastem wielokulturowym i wielonarodowościowym związanym administracyjnie i gospodarczo z pobliskim Rzeszowem. Dla miejscowej ludności polskiej i żydowskiej miasteczko stanowiło lokalny ośrodek rzemiosła i handlu w dużej mierze nastawionym na potrzeby mieszkańców pobliskich wsi.

Sprawiedliwi wzorem człowieczeństwa

Sprawiedliwi wzorem człowieczeństwa

Autor: Mateusz Szpytma, Maciej Foks

Z dr. Mateuszem Szpytmą, zastępcą Prezesa IPN, pomysłodawcą i pierwszym szefem Muzeum Polaków Ratujących Żydów podczas II wojny światowej im. Rodziny Ulmów, a także honorowym członkiem Polskiego Towarzystwa Sprawiedliwych wśród Narodów Świata, rozmawia Maciej Foks.

Stanisławowski „młyn śmierci”

O TYM SIĘ MÓWI

Stanisławowski „młyn śmierci”

Autor: Tomasz Gonet

Jednym z miejsc związanych z eksterminacją Żydów w Stanisławowie w okresie II wojny światowej był czterokondygnacyjny, niedokończony budynek młyna zlokalizowany przy ul. Halickiej, który przed wojną należał do Samuela Rudolfa (tzw. Rudolfsmühle).

Stella czyli gwiazda. O Stelli Zylbersztajn-Tzur

Biogram / Biografia

Stella czyli gwiazda. O Stelli Zylbersztajn-Tzur

Autor: Szymon Pietrzykowski

Sylwetka ocalonej z Holokaustu, 95-letniej obecnie Stelli Zylbersztajn-Tzur wymyka się prostym klasyfikacjom. Ona sama określa siebie mianem Polki żydowskiego pochodzenia.

Stosunek ZSRS do obywateli polskich narodowości żydowskiej

WARTO WIEDZIEĆ

Stosunek ZSRS do obywateli polskich narodowości żydowskiej

Autor: Marek Hańderek

Przed wojną Żydzi stanowili ok. 9% całej populacji ziem zajętych w 1939 r. przez Armię Czerwoną. Po wybuchu wojny na tamte tereny napłynęło jeszcze 250-300 tys. uchodźców z Polski zachodniej i centralnej. Tym samym pod okupacją sowiecką znalazło się 1,4-1,5 mln. Żydów, którzy stanowili wówczas 11% całej ludności Kresów Wschodnich.

Szarytki otworzyły drzwi Żydom

Szarytki otworzyły drzwi Żydom

Autor: Anna Zechenter

Nie sposób policzyć Żydów uratowanych pod niemiecką okupacją przez zakonnice ze Zgromadzenia Sióstr Miłosierdzia św. Wincentego à Paulo, znane jako szarytki. Ze strzępów ocalałych świadectw wyłania się imponujący obraz udzielanej przez nie pomocy.

Tajemnice paszportów

O TYM SIĘ MÓWI

Tajemnice paszportów

Autor: Ewa Tylus, Jacek Papis

W latach 1942–1943 w Poselstwie RP w szwajcarskim Bernie funkcjonowała nieformalna grupa złożona z polskich dyplomatów i działaczy organizacji żydowskich. Jej celem było ratowanie ludności żydowskiej, która znalazła się na terenach kontrolowanych przez Rzeszę.

Tajny referat Jakuba Bermana, czyli fałszywka

Tajny referat Jakuba Bermana, czyli fałszywka

Autor: Robert Spałek

Jakub Berman był współtwórcą podstaw państwa totalitarnego w powojennej Polsce. W pamięci społecznej uosabia i symbolizuje zbrodnie komunistów na narodzie polskim. Wspomina się go jako wszechwładnego dogmatycznego komunistę i nadzorcę katów bezpieki.

Taka sobie zwyczajna rodzina. Brzozowscy ratujący Żydów

Taka sobie zwyczajna rodzina. Brzozowscy ratujący Żydów

Autor: Jerzy Dąbrowski

Rodzice Ewy Piotrowskiej, jak wielu ludzi z ich pokolenia, niechętnie wracali do wojennych wspomnień. Dopiero z lektury trzystu pożółkłych stron przekazanych jej przez Instytut Pamięci Narodowej na początku 2021 r. dowiedziała się o wielu faktach z życia rodziny. Jej babkę Zofię Brzozowską Niemcy rozstrzelali za ukrywanie Żydów, a rodzice narażali życie, udzielając im pomocy.

Triumf wojny

Triumf wojny

Autor: Tomasz Stempowski

Przerażenie. Strach. Groza. Jedno z tych uczuć – a może wszystkie – maluje się na twarzy kobiety uwiecznionej na zdjęciu. Obiektyw aparatu uwięził w kadrze wykrzywione rysy, jakby kobieta skamieniała. Zdjęcie wykonano 12 września 1939 roku w Końskich.

Uratowali mnie Polacy. Opowieść uciekiniera z obozu w Sobiborze

Uratowali mnie Polacy. Opowieść uciekiniera z obozu w Sobiborze

Autor: Filip Białowicz, Maciej Foks

Filip Białowicz (Philip Bialowitz) (1925-2016) kawaler Krzyża Oficerskiego Orderu Zasługi RP, w 1943 zbiegł z obozu w Sobiborze i do zakończenia wojny ukrywany był na wsi przez rodzinę Mazurków. Po wojnie mieszkał w USA. Opublikował wspomnienia A Promise at Sobibór (wyd. pol.: Bunt w Sobiborze).

Warszawa w kontekście <i>Einsatz Reinhardt</i>

Warszawa w kontekście Einsatz Reinhardt

Autor: Marcin Urynowicz

Okupowana Warszawa spędzała Niemcom sen z powiek z co najmniej dwóch powodów: jako najliczniejsze, ponadmilionowe skupisko polskie o najbardziej rozwiniętych strukturach konspiracji oraz jako centralny ośrodek polskich Żydów i największe w Europie, blisko czterystutysięczne getto.

Warszawska hekatomba. Getto

Warszawska hekatomba. Getto

Autor: Włodzimierz Suleja

Historia każdego narodu ma swoje symbole. W latach II wojny światowej takim symbolem o wyjątkowej randze stała się dla Polaków Warszawa. Tu koncentrował się opór. Rozwijała konspiracja. I z dnia na dzień rosły, coraz dotkliwsze, straty.

Wielka szpera

WARTO WIEDZIEĆ

Wielka szpera

Autor: Paulina Fronczak-Chruściel

Wielka szpera (niem. Allgemeine Gehsperre) – całkowity zakaz wychodzenia z domu – to jedno z najtragiczniejszych wydarzeń i graniczny moment w historii istnienia getta łódzkiego. W ciągu kilku dni, między 5 a 12 września 1942 r., z terenów dzielnicy zamkniętej wysiedlono do obozu zagłady w Chełmnie nad Nerem ok. 15 tys. dzieci, osób starszych, chorych, niezdolnych do pracy.

Władysław Günter-Schwarzburg a uchodźcy żydowscy w Grecji podczas II wojny światowej – epizod z działań Poselstwa RP w Atenach

WARTO WIEDZIEĆ

Władysław Günter-Schwarzburg a uchodźcy żydowscy w Grecji podczas II wojny światowej – epizod z działań Poselstwa RP w Atenach

Autor: Alicja Gontarek

Gdy wybuchła druga wojna światowa, Grecja ogłosiła neutralność, lecz w październiku 1940 r. dyktator włoski Mussolini zażądał od gen. Ioanisa Metaxasa, który wprowadził w kraju dyktaturę wojskową, zgody na wkroczenie do Grecji włoskich wojsk.

Władysław Szpilman (1911-2000)

Biogram / Biografia

Władysław Szpilman (1911-2000)

Autor: Irena Siwińska

6 lipca 2000 r. zmarł kompozytor i pianista Władysław Szpilman (pseud. „Al Legro”). Na kanwie jego wspomnień z okupowanej stolicy, opisanych uprzednio w książce, powstał scenariusz obsypanego nagrodami filmu Romana Polańskiego pt. „Pianista” (2002).

Wokół pogromu krakowskiego

Wokół pogromu krakowskiego

Autor: Roman Gieroń

W czasie II wojny światowej zginęło ok. 3 mln polskich obywateli narodowości żydowskiej. W 1945 r. tymi, którzy ocaleli, wstrząsnęło zdarzenie, do którego doszło 11 sierpnia w Krakowie. Podczas zajść antyżydowskich zginęła 56-letnia Róża Berger, a co najmniej kilkanaście osób zostało poszkodowanych.

Wrzesień 1939 oczami młodej Żydówki z Przeworska

Wrzesień 1939 oczami młodej Żydówki z Przeworska

Autor: Łukasz Chrobak

Przeworsk, niewielkie miasteczko, przed 1939 r. znajdowało się na terenie województwa lwowskiego, było też siedzibą powiatu. Na ponad 7 tys. mieszkańców 1449 osób stanowiła ludność żydowska. Niemniej jednak oba środowiska w miarę zgodnie ze sobą współżyły. W okresie międzywojennym działało tam kilkanaście żydowskich stowarzyszeń.

Współpraca Rady Pomocy Żydom i Międzyorganizacyjnego Biura Dokumentarnego

Współpraca Rady Pomocy Żydom i Międzyorganizacyjnego Biura Dokumentarnego

Autor: Tomasz Roguski

Podstawowym celem wyznaczonym Radzie Pomocy Żydom było niesienie pomocy ludności żydowskiej. W związku z tą pracą pojawiła się także konieczność pozyskiwania dokumentów tożsamości wymaganych przez niemieckiego okupanta.

Z Polski na Mauritius. Losy uchodźców żydowskich podczas II wojny światowej

Z Polski na Mauritius. Losy uchodźców żydowskich podczas II wojny światowej

Autor: Alicja Gontarek

Obecnie na Mauritiusie mieszka niewielka grupka Żydów, ledwie przekraczająca liczbę 150 osób. Historię ich obecności na rajskiej wyspie, należącej do archipelagu Maskarenów, datuje się dopiero na 1940 r.

Zagłada w obiektywie. Film z getta w Kutnie

Zagłada w obiektywie. Film z getta w Kutnie

Autor: Radosław Poboży

Zacieranie zbrodni było ważnym elementem mechanizmów przeprowadzania Holocaustu przez niemiecki aparat państwowy. Tym cenniejsze są znaleziska takie, jak przedstawiający getto w Kutnie film ze zbiorów Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich. Choć składa się na niego jedynie kilka ujęć, to stanowi bezcenną ilustrację tych tragicznych wydarzeń.

Zagłada Żydów na Pomorzu i Kujawach

Zagłada Żydów na Pomorzu i Kujawach

Autor: Tomasz Ceran

W powszechnej opinii zagłada Żydów rozpoczęła się po 1942 r. i słynnej konferencji w Wannsee. Żydzi na Pomorzu i Kujawach byli jednak mordowani od początku wojny. „Kwestia żydowska” z perspektywy okupantów została „rozwiązana” już w pierwszych miesiącach okupacji.

Zagłada Żydów na prowincji. O potrzebie wspomnień nieznanych

Zagłada Żydów na prowincji. O potrzebie wspomnień nieznanych

Autor: Marcin Urynowicz

O ile ogólne zjawisko zagłady Żydów europejskich w okresie II wojny światowej zostało już dość dobrze rozpoznane i opisane przez badaczy, o tyle lokalne uwarunkowania i mechanizm terroru okupacyjnego wciąż często pozostaje mało znany.

Zbiegowie z gett i obozów dla Żydów na terenie Polski w latach 1942–1944

Zbiegowie z gett i obozów dla Żydów na terenie Polski w latach 1942–1944

Autor: Grzegorz Berendt

Większość z ok. 3 mln polskich Żydów zmarła w nieludzkich warunkach stworzonych przez Niemców lub została przez nich wymordowana jeszcze przed końcem 1942 r. Niektórym jednak udało się uciec z gett, obozów pracy, transportów lub miejsc kaźni.

Życie i śmierć w getcie białostockim (1941–1943)

Życie i śmierć w getcie białostockim (1941–1943)

Autor: Paweł Kornacki

Po wybuchu wojny niemiecko-sowieckiej 22 czerwca 1941 r. oddziały Wehrmachtu zajęły Białostocczyznę w ciągu kilku dni, a do opuszczonego przez Sowietów Białegostoku Niemcy weszli już 27 czerwca 1941 r. Od samego początku zastosowali brutalny terror.

Życiorysy bliźniacze – życiorysy splątane

Życiorysy bliźniacze – życiorysy splątane

Autor: Paweł Kornacki

Poniższy artykuł przedstawia losy trojga polskich Żydów. Są to trzy odrębne, lecz splątane historie osób, które się znały i pragnęły działać wspólnie.

Żydowscy uchodźcy w okresie Holokaustu. Przypadek Włocławka i Kutna

Żydowscy uchodźcy w okresie Holokaustu. Przypadek Włocławka i Kutna

Autor: Kinga Czechowska

W wojennej zawierusze wielu szukało ucieczki do miejsca, które byłoby bardziej bezpieczne. I tak Żydzi włocławscy uchodzili do Kutna, a także dalej, do Łowicza czy Warszawy. Padali też ofiarą przymusowych wysiedleń prowadzonych przez Niemców.

Żydowskie Księgi Pamięci

Żydowskie Księgi Pamięci

Autor: Marcin Urynowicz

Księgi pamięci (żyd. jizkor buch), poświęcone historii lokalnych społeczności żydowskich, weszły już na dobre do kategorii źródeł historycznych. Są one nie tylko ważnymi publikacjami odnośnie do dziejów Żydów, ale także niezbędnym uzupełnieniem historii Polski.

Żydowskie świeckie domy dziecka w województwie śląskim po II wojnie światowej

Żydowskie świeckie domy dziecka w województwie śląskim po II wojnie światowej

Autor: Aleksandra Namysło

Według danych powstałego w listopadzie 1944 r. Centralnego Komitetu Żydów w Polsce, dla którego opieka nad dziećmi była priorytetem, w połowie 1945 roku w komitetach żydowskich w całym kraju zarejestrowanych było od 3,7 tys. do 5 tys. dzieci ocalałych na ziemiach polskich okupowanych przez Niemcy.

Żydzi jako uchodźcy polscy w Mozambiku podczas II wojny światowej

Żydzi jako uchodźcy polscy w Mozambiku podczas II wojny światowej

Autor: Alicja Gontarek

Dzieje Mozambiku nierozerwalnie od 1498 r. łączą się z Portugalią. Pod koniec XV w. Portugalczycy rozpoczęli kolonizację tutejszego wybrzeża. W ramach kolonizacji Mozambik stał się częścią Portugalskiej Afryki Wschodniej.

Żydzi w Stryju pod okupacją niemiecką

Żydzi w Stryju pod okupacją niemiecką

Autor: Angelika Blinda

W dwudziestoleciu międzywojennym ludność żydowska była nieodłącznym elementem krajobrazu Kresów Wschodnich. Stryj był trzecim miastem województwa stanisławowskiego pod względem liczby ludności wyznania mojżeszowego, która w oparciu o spis powszechny z 1931 r. wynosiła ok. 35% mieszkańców.

poprzednia < 1

TEKSTY

TEMATY

Biblioteka cyfrowa

Audio/Video

English content

Księgarnia

Aktualności

Autorzy

O nas

Kontakt

Edukacja

postacie IPN

Spotkasz ich na Przystanku Historia

Józef Piłsudski, Anna Walentynowicz, mały Powstaniec – te trzy postacie przyjęliśmy jako symbolicznych reprezentantów trzech epok historii Polski w XX wieku – II Rzeczypospolitej, Polski pod rządami komunistów ale też Polski czasów II wojny światowej. Nasi bohaterowie kształtowali nie tylko dzieje Polski, ale też nasze wyobrażenia o wartościach moralnych: poświęcenia, odpowiedzialności, odwagi – dziś są już częścią historii, którą opisujemy. Temu ma służyć Przystanek Historia (autor zdjęcia małego Powstańca - Cezary Piwowarski)

Dowiedz się więcej

Polityka prywatności Mapa strony Deklaracja dostępności Ochrona danych osobowych English content

Redakcja portalu dokłada wszelkich starań, aby dotrzeć do wszystkich właścicieli (i dysponentów praw autorskich) zdjęć i innych materiałów, które są wykorzystywane na niniejszym portalu. Wszelkie osoby i instytucje, do których nie udało nam się dotrzeć prosimy o kontakt z redakcją.

IPN