Proszę czekać,
trwa ładowanie strony...

„Bez prawa do życia”. Sytuacja ludności romskiej w Generalnym Komisariacie Litwy w latach 1941-1944
PAMIĘTAMY
Artykuł

„Bez prawa do życia”. Sytuacja ludności romskiej w Generalnym Komisariacie Litwy w latach 1941-1944

Autor: Monika Tomkiewicz
Każdego roku, w dniu 2 sierpnia, obchodzony jest Europejski Dzień Pamięci o Holokauście Romów. Szacuje się, że z blisko miliona osób narodowości romskiej, którzy żyli w Europie przed wojną, w latach 1939–1945 zginęło od 250 000 do 500 000.
„Czekając na wolną Polskę”
Biblioteka cyfrowa

„Czekając na wolną Polskę”

Autor: Karol Polejowski, Mirosław Golon, Monika Tomkiewicz, Joanna Lubecka
Dodatek historyczny Instytutu Pamięci Narodowej do „Naszego Dziennika” ukazał się 8 maja 2025 r.
Audio/Video

Aktion Reinhardt i Zagłada polskich Żydów - w kręgu mechanizmów i sprawców

Autor: Sebastian Piątkowski, Paweł Kosiński, Monika Tomkiewicz, Roman Gieroń, Paweł Kornacki, Soraya Kuklińska, Rafał Drabik
Audio/Video

Czy tyle lat po II wojnie możemy jeszcze spróbować opisać losy blisko 40 tysięcy zamordowanych w 1939 r. przez Niemców w 400 miejscowościach woj. pomorskiego II RP? Jaka była rola miejscowego Selbstschutzu w tej zbrodni? Czy sprawców tego ludobójstwa sprawiedliwie rozliczono?

Autor: Monika Tomkiewicz
Audio/Video

Czy wiesz, że już w pierwszych miesiącach II wojny światowej tylko na Pomorzu i Kujawach Niemcy wymordowali kilkadziesiąt tysięcy Polaków? Dowiedz się więcej o tej niemieckiej zbrodni.

Autor: Grzegorz Berendt, Monika Tomkiewicz, Tomasz Ceran, Mateusz Kubicki
Dodatek historyczny IPN do „Gazety Polskiej Codziennie” w rocznicę wybuchu II wojny światowej
Biblioteka cyfrowa

Dodatek historyczny IPN do „Gazety Polskiej Codziennie” w rocznicę wybuchu II wojny światowej

Autor: Karol Nawrocki, Monika Tomkiewicz, Tomasz Sudoł, Grzegorz Bębnik
Audio/Video

Jaka była skala niemieckich zbrodni w pierwszej fazie okupacji ziem polskich? W jaki sposób postępowali sprawcy z Einsatzgruppen, czy Selbstschutz? Czy próby pociągania niemieckich zbrodniarzy do odpowiedzialności po 1945 r. zakończyły się powodzeniem?

Autor: Monika Tomkiewicz, Tomasz Ceran, Adam Pleskaczyński, Marcin Przegiętka
Międzywojenne losy Wilna. Pomiędzy dwoma „wyzwoleniami” sowieckimi
DLA WNIKLIWYCH
Artykuł

Międzywojenne losy Wilna. Pomiędzy dwoma „wyzwoleniami” sowieckimi

Autor: Monika Tomkiewicz
W 1920 r. Armia Czerwona „wyzwoliła” Wilno i przekazała je „pod administrację” Litwie. Ten „ważny gest” powtórzono w 1939 r., „uwalniając” Wilno z rąk Polaków.
Monika Tomkiewicz

Monika Tomkiewicz

Doktor habilitowany nauk humanistycznych, stypendystka Johannes Gutenberg Universität Mainz, tłumacz języka niemieckiego. W latach 2000-2018 historyk-archiwista w Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Gdańsku, od 2018 r. zatrudniona w Biurze Badań Historycznych IPN. Specjalizuje się w dziejach najnowszych, szczególnie w historii okupacyjnej byłego województwa wileńskiego i Pomorza. Jest członkiem Stowarzyszenia Polaków Naukowców Litwy i Rady Muzeum Stutthof w Sztutowie.
Niemieckie obozy na ziemiach polskich 1939-1945
TYLKO U NAS
Artykuł

Niemieckie obozy na ziemiach polskich 1939-1945

Autor: Monika Tomkiewicz
Poniższy tekst ma charakter wprowadzający do tematyki funkcjonowania w latach 1939-1945 niemieckich obozów zlokalizowanych na terytorium Polski w jej obecnych granicach.
Niemieckie obozy pracy w Dziemianach na Kaszubach
TYLKO U NAS
Artykuł

Niemieckie obozy pracy w Dziemianach na Kaszubach

Autor: Monika Tomkiewicz
Miejscowość Dziemiany usytuowana na obrzeżach Wdzydzkiego Parku Krajobrazowego, wśród jezior i lasów, stanowi obecnie malowniczą atrakcję turystyczną Kaszub.
Obóz i więzienie w Prawieniszkach 1929-2021
DLA WNIKLIWYCH
Artykuł

Obóz i więzienie w Prawieniszkach 1929-2021

Autor: Monika Tomkiewicz
Obóz w Prawieniszkach był położony w granicach administracyjnych miejscowości Pravieniškės znajdującej się w odległości ok. 25 km od Kowna. Powstał w okresie funkcjonowania Republiki Litewskiej jako zakład poprawczy. W 1929 r. stanowił obóz odosobnienia dla przeciwników reżimu Antanasa Smetony.
Obóz pracy SS-Lager Sophienwalde i obóz dla kobiet żydowskich <i>Aussenarbeitslager Bruss</i>
TYLKO U NAS
Artykuł

Obóz pracy SS-Lager Sophienwalde i obóz dla kobiet żydowskich Aussenarbeitslager Bruss

Autor: Monika Tomkiewicz
W położonej w powiecie kościerskim miejscowości Dziemiany (niem. Sophienwalde) na terenie powstającego poligonu szkoleniowego wojsk SS Sophienwalde Bauleitung der Waffen-SS und Polizei Westpreussen założony został jesienią 1943 r. obóz pracy zwany SS- Lager Sophienwalde.
Audio/Video

Okupację niemiecką Polski obrazuje deklaracją Heinricha Himmlera, że zagłada Polaków jest podstawowym obowiązkiem narodu niemieckiego, a „Polacy zostaną starci z powierzchni ziemi”.

Autor: Grzegorz Bębnik, Tomasz Ceran, Tomasz Domański, Tomasz Sudoł, Monika Tomkiewicz
Audio/Video

Podwileńskie Ponary to miejsce największej niemieckiej zbrodni na północno-wschodnich Kresach II RP. Informacji o tragicznych i mało znanych wydarzeniach z czasów II wojny światowej dostarcza książka „Zbrodnia ponarska 1941-1944”

Autor: Monika Tomkiewicz
Pomorski Katyń. Zbrodnia w Lasach Piaśnickich
TYLKO U NAS
Artykuł

Pomorski Katyń. Zbrodnia w Lasach Piaśnickich

Autor: Monika Tomkiewicz
W pierwszych miesiącach II wojny światowej, około 10 km od Wejherowa, na obszarze leśnym obejmującym blisko 250 km² hitlerowcy popełnili zbrodnię uznawaną za największą na Pomorzu i jedną z pierwszych w tej skali w Europie. Stanowi ona klasyczny przykład Zbrodni Pomorskiej 1939 r.
Profesor Rudolf Spanner - dyrektor Instytutu Anatomii Akademii Medycznej w Gdańsku w latach 1940-1945
TYLKO U NAS
Artykuł

Profesor Rudolf Spanner - dyrektor Instytutu Anatomii Akademii Medycznej w Gdańsku w latach 1940-1945

Autor: Monika Tomkiewicz
Czy Rudolfa Spannera można umiejscowić w panteonie wielkich naukowców świata, czy wśród degeneratów, pozbawionych wszelkich ludzkich odczuć? Na to pytanie starali się odpowiedzieć Monika Tomkiewicz i Piotr Semków w wydana w 2010 r. w Gdyni książce zatytułowanej „Profesor Rudolf Spanner 1895-1960”.
Stowarzyszenie Lebensborn
TYLKO U NAS
Artykuł

Stowarzyszenie Lebensborn

Autor: Monika Tomkiewicz
Stowarzyszenie „Lebensborn e.V.” (niem. Lebensborn eingetragener Verein) oficjalnie było organizacją opiekuńczo-charytatywną. Nazwę Lebensborn można przetłumaczyć jako „zdrój życia”.
Wysiedlenia Polaków z Gdyni w latach II wojny światowej
DLA WNIKLIWYCH
Artykuł

Wysiedlenia Polaków z Gdyni w latach II wojny światowej

Autor: Monika Tomkiewicz
W wyniku ustaleń traktatu wersalskiego Polsce przyznano 140 kilometrów Wybrzeża. Pomorze Gdańskie, określane również mianem Nadwiślańskiego, w swej większości powróciło do Polski na mocy ustawy Sejmu z 1 sierpnia 1919 r. o tymczasowej organizacji zarządu byłej dzielnicy pruskiej, która skutkowała utworzeniem województwa pomorskiego.
Zakład Wychowawczy dla polskich chłopców w Wejherowie w latach 1939-1945
TYLKO U NAS
Artykuł

Zakład Wychowawczy dla polskich chłopców w Wejherowie w latach 1939-1945

Autor: Monika Tomkiewicz
Na początku niemieckiej okupacji na terenach włączonych do Trzeciej Rzeszy przejęto pod zarząd wszystkie polskie sierocińce i zakłady wychowawcze.
Zbiorowa egzekucja odwetowa dokonana 25 czerwca 1941 r. w Połukniu
WARTO WIEDZIEĆ
Artykuł

Zbiorowa egzekucja odwetowa dokonana 25 czerwca 1941 r. w Połukniu

Autor: Monika Tomkiewicz
Na terytorium przedwojennego województwa wileńskiego akcje odwetowe stosowane przez okupanta niemieckiego wiązały się ściśle, w głównej mierze, z działalnością partyzancką i konspiracyjną. Stanowiły one rodzaj terroru prewencyjnego, noszącego wszelkie znamiona eksterminacji bezpośredniej, wymierzonej głównie w ludność cywilną zamieszkującą tereny wiejskie.
Zbiorowa egzekucja odwetowa dokonana 25 maja 1942 r. w pobliżu Olkienik (lit. Walkininkai)
DLA WNIKLIWYCH
Artykuł

Zbiorowa egzekucja odwetowa dokonana 25 maja 1942 r. w pobliżu Olkienik (lit. Walkininkai)

Autor: Monika Tomkiewicz
W dniu 25 maja 1942 r. w położonej wówczas na terenie powiatu wileńsko-trockiego miejscowości Olkieniki (dziś Walkininkai w rejonie orańskim) doszło do zatargu rodzinnego, którego konsekwencją była obejmująca swym zasięgiem kilka miejscowości akcja odwetowa.
Zbiorowa egzekucja odwetowa dokonana 3 czerwca 1944 r. w Pirciupie (lit. Pirciupiai)
DLA WNIKLIWYCH
Artykuł

Zbiorowa egzekucja odwetowa dokonana 3 czerwca 1944 r. w Pirciupie (lit. Pirciupiai)

Autor: Monika Tomkiewicz
Na początku czerwca 1944 r. sowieccy partyzanci (prawdopodobnie z brygady trockiej, dowodzonej przez T. Moncziunkasa) napadli na samochód osobowy, przewożący siedmiu wysokich rangą funkcjonariuszy niemieckich. Na miejscu zginęło sześciu Niemców z III batalionu 16. Pułku Policji SS, a jednemu udało się uciec.
Zbrodnia pomorska 1939
Biblioteka cyfrowa

Zbrodnia pomorska 1939

Autor: Tomasz Ceran, Izabela Mazanowska, Monika Tomkiewicz
Według Jochena Böhlera w 1939 r. na Pomorzu Gdańskim zamordowano ok. 30 tys. osób, 10 tys. osób zostało zamordowanych w Okręgu Rzeszy Kraju Warty, 1,5 tys. w prowincji śląskiej i 1 tys. w rejencji ciechanowskiej.
Zbrodnia Pomorska 1939 roku
TYLKO U NAS
Artykuł

Zbrodnia Pomorska 1939 roku

Autor: Tomasz Ceran, Izabela Mazanowska, Monika Tomkiewicz
Pojęcie „Zbrodni Pomorskiej 1939 roku” obejmuje akty eksterminacji bezpośredniej dokonane na ludności polskiej od września do grudnia 1939 r. (w niektórych miejscach do początku 1940 r.) przez oddziały Volksdeutscher Selbstschutz, przy aktywnym wsparciu Wehrmachtu i SS.
Audio/Video

Zbrodnia ponarska 1941-1944

Autor: Monika Tomkiewicz, Janusz Ślęzak, Leszek Bednarczuk
Zbrodnia święciańska – jedna z akcji odwetowych zastosowanych przez Niemców na terenie Wileńszczyzny
PAMIĘTAMY
Artykuł

Zbrodnia święciańska – jedna z akcji odwetowych zastosowanych przez Niemców na terenie Wileńszczyzny

Autor: Monika Tomkiewicz
Akcje odwetowe stosowane przez Niemców w latach 1941-1944 na terytorium byłego województwa wileńskiego wiązały się ściśle z działalnością partyzancką i konspiracyjną. Był to rodzaj terroru bezpośredniego wymierzonego w ludność cywilną zamieszkującą obszary wiejskie.
Zbrodnie popełnione na Romach w Oszmianie w latach 1941-1943
TYLKO U NAS
Artykuł

Zbrodnie popełnione na Romach w Oszmianie w latach 1941-1943

Autor: Monika Tomkiewicz
Represyjna polityka wobec osób narodowości romskiej na terenie Komisariatu Rzeszy Ostland wynikała z uznania ich za „element szkodliwy, wymagający szczególnego uporządkowania”. Już w 1941 r. Niemcy objęli tą ludność szeregiem obostrzeń.
TEKSTY
TEMATY
Biblioteka cyfrowa
Audio/Video
English content
Księgarnia
Aktualności
Autorzy
O nas
Kontakt
Edukacja
postacie IPN
Spotkasz ich na Przystanku Historia
Józef Piłsudski, Anna Walentynowicz, mały Powstaniec – te trzy postacie przyjęliśmy jako symbolicznych reprezentantów trzech epok historii Polski w XX wieku – II Rzeczypospolitej, Polski pod rządami komunistów ale też Polski czasów II wojny światowej. Nasi bohaterowie kształtowali nie tylko dzieje Polski, ale też nasze wyobrażenia o wartościach moralnych: poświęcenia, odpowiedzialności, odwagi – dziś są już częścią historii, którą opisujemy. Temu ma służyć Przystanek Historia (autor zdjęcia małego Powstańca - Cezary Piwowarski)
Dowiedz się więcej
Redakcja portalu dokłada wszelkich starań, aby dotrzeć do wszystkich właścicieli (i dysponentów praw autorskich) zdjęć i innych materiałów, które są wykorzystywane na niniejszym portalu. Wszelkie osoby i instytucje, do których nie udało nam się dotrzeć prosimy o kontakt z redakcją.
IPN
Copyright © 2026 Instytut Pamięci Narodowej - Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu - Wszelkie prawa zastrzeżone. ISSN 2719-8510