„Przystanek Historia”, odcinek 28. Wokół Zbrodni Katyńskiej
Wiosną 1940 r. funkcjonariusze sowieckiego NKWD zamordowali w Lesie Katyńskim 4415 polskich jeńców. Byli to głównie oficerowie Wojska Polskiego – żołnierze II RP, jednak w tym gronie znaleźli się także przedstawiciele innych służb mundurowych oraz administracji państwowej. W tym samym czasie dokonywano też egzekucji w innych miejscach Związku Sowieckiego. W sumie liczba ofiar tej tragedii sięga 22 tysięcy osób.
Spiżowa pamięć o Katyniu. Relacja Maksymiliana Biskupskiego
Absolwent Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, opozycjonista w okresie PRL, rzeźbiarz, autor pomników wystawionych w Polsce i poza jej granicami, twórca dzieł o wymowie patriotycznej, martyrologicznej i antykomunistycznej. Szczególne miejsce w jego twórczości zajmuje upamiętnianie ofiar Zbrodni Katyńskiej.
„Tu wam nie Katyń”. Bogdan Bednarski i codzienność przemocy w więzieniach podległych MBP (1945–1947)
Od 1941 roku działał w Batalionach Chłopskich, gdzie ukończył kurs podoficerski. Brał udział w licznych akcjach zbrojnych przeciwko Niemcom. W ostatnim okresie wojny znalazł się w strukturach podporządkowanych Armii Ludowej, co ułatwiło mu odnalezienie się w nowych realiach politycznych. Po wkroczeniu Armii Czerwonej należał do grona osób, które szybko weszły w struktury nowej władzy.
Szkic do portretu Józefa Czapskiego, świadka XX wieku
Józef Czapski, legendarny „kurier z Katynia”, poszukujący polskich oficerów w stalinowskiej Rosji, znał dobrze zarówno Rosję dawną, jak i nową, carską i bolszewicką – jako weteran Wielkiej Wojny, rewolucji bolszewickiej i wojny polsko-sowieckiej 1920 r.
Pamiętając o tym, co działo się w pamiętnym Marcu 1968 r. – zarówno w Gdańsku, jak i całej Polsce – warto zatrzymać się na chwilę przy jednej z osób represjonowanych w tym czasie – profesorze Damazym Jerzym Tilgnerze. Za wyrażenie swych opinii w żartobliwym w tonie (w prywatnym liście) został dyscyplinarnie zwolniony z Politechniki Gdańskiej, co w praktyce równało się skazaniu na śmierć cywilną.
Bronisław Gniazdowski „Mazur”. Ostatni towarzysz „Roja”
13 kwietnia 1951 r. zginął st. sierż. Mieczysław Dziemieszkiewicz „Rój”, dowódca Komendy Powiatu NZW kryptonim „Wisła” i oddziału partyzanckiego operującego na terenie północnego Mazowsza. U boku komendanta poległ jeden z jego ostatnich podwładnych – kapral Bronisław Gniazdowski „Mazur”.
Dosięgła go katyńska kula. Andrzej Hałaciński (1891–1940)
„Słuchałem dziś wierszy ppłk. Hałacińskiego. Jeden z nich, ostatni, o rocznicy Niepodległości, wywołał nastrój bardzo smutny i rozrzewniający” – zapisał pod datą 28 października ppor. Dobiesław Jakubowicz. Po 17 września 1939 r., jak tysiące innych polskich wojskowych, trafił do sowieckiej niewoli. Tęsknił za żoną, córeczką, dla nich prowadził zapiski.
Satyry patetyczne czyli Marian Hemar
Telegram: Lwów 1901 – 1972 Dorking, Surrey. Poeta, dramaturg („Piękna Lucynda”), autor tekstów przebojowych piosenek („Ten wąsik”), kompozytor i humorysta. Wysublimowany tłumacz „Sonetów” Williama Szekspira i „Ód” Horacjusza.
Inwazja III Rzeszy na Jugosławię i Grecję
6 kwietnia 1941 r. Niemcy uderzyły jednocześnie na Jugosławię i Grecję. Tego samego dnia na Jugosławię uderzyły również Włochy, już wcześniej prowadzące wojnę z Grecją. 11 kwietnia do wojny przeciwko Jugosławii włączyły się Węgry. Z kolei po stronie Grecji walczył Brytyjski Korpus Ekspedycyjny (BKE).
Zgodnie z przyjętymi zasadami, na okres świąt Bożego Narodzenia i Wielkanocy, urlopowano żołnierzy wyznań chrześcijańskich, a żołnierze wyznania mojżeszowego otrzymywali urlop na czas Wielkanocy i Święta Szałasów. W razie pokrywania się świąt żołnierze urlopowani byli równomiernie, bez uszczerbku dla toku służby granicznej i koszarowej.
Wielkanoc w więzieniu mokotowskim
Elżbieta Amalia Ostrowska, jedna z najmłodszych więźniarek politycznych okresu stalinowskiego, niespełna 16-letnia dziewczyna, spędziła kilkanaście miesięcy w celi aresztu śledczego na warszawskim Mokotowie.
„Iluż kolegów świąt nie doczekało”. Ostatnia Wielkanoc Władysława Grudzińskiego „Pilota”
Dla Władysława Grudzińskiego „Pilota”, dowódcy jednego z patroli NZW podlegających st. sierż. Mieczysławowi Dziemieszkiewczowi „Rojowi”, były to święta szczególne. Spędził je w Popowie Borowym – w domu rodzinnym jego bliskiej współpracownicy i narzeczonej Anastazji Glinickiej.
