Proszę czekać,
trwa ładowanie strony...

„Historia jednej zbrodni” to film, który nie tylko stawia czoło trudnym pytaniom o moralność, bohaterstwo i konsekwencje wojennej brutalności, ale i zanurza odbiorców w kontrowersje dotyczące pamięci historycznej i denazyfikacji Niemiec.

Autor: Mateusz Szpytma, Maciej Korkuć
„Jego partią była Polska”

„Jego partią była Polska”

Autor: Karol Nawrocki, Mateusz Szpytma, Maciej Foks
Wincenty Witos (1874–1945), uznawany za jednego z najwybitniejszych polskich polityków, nigdy nie oderwał się od chłopskich korzeni i stał się niekwestionowanym autorytetem ruchu ludowego, również dla kolejnych pokoleń.
„Nie Tylko Ulmowie” – dodatek IPN do „Naszego Dziennika”

„Nie Tylko Ulmowie” – dodatek IPN do „Naszego Dziennika”

Autor: Mateusz Szpytma, Tomasz Domański, Paweł Błażewicz, Sebastian Piątkowski, Tomasz Gonet
„Złożyli najwyższą ofiarę, ratując bliźnich skazanych przez okupanta na zagładę” – głosi napis na obelisku upamiętniającym rodzinę Baranków z Siedlisk. Takich jak oni – Polaków, którzy za pomoc Żydom zapłacili życiem – było około tysiąca.

„Polish-Jewish Studies” – najnowszy periodyk IPN (konferencja prasowa)

Autor: Mateusz Szpytma, Grzegorz Berendt, Tomasz Domański

„Polish-Jewish Studies” (czasopismo naukowe IPN) - Polacy i Żydzi w II RP i podczas niemieckiej okupacji (debata)

Autor: Mateusz Szpytma, Alicja Gontarek, Grzegorz Berendt, Tomasz Domański, Rafał Dudkiewicz

„Przystanek Historia” w Radiu Warszawa: Historia Rodziny Ulmów z Markowej, zamordowanej w 1944 r. przez Niemców za pomoc Żydom. Audycja z udziałem zastępcy prezesa IPN dra Mateusza Szpytmy

Autor: Mateusz Szpytma
„Solidarność” Rolników Indywidualnych na Podhalu, Spiszu i Orawie w latach 1980–1981
Artykuł

„Solidarność” Rolników Indywidualnych na Podhalu, Spiszu i Orawie w latach 1980–1981

Autor: Mateusz Szpytma
Komuniści, po zdławieniu niezależności Polskiego Stronnictwa Ludowego, poddali wieś polską próbie kolektywizacji. Traumatyczne przeżycia zaowocowały spadkiem aktywności społecznej jej mieszkańców na wiele lat.

"Miłość bliźniego w nieludzkich czasach – świadectwo rodziny Ulmów z Markowej" – retransmisja video z debaty, która odbyła się podczas Podkarpackiego Kongresu Pamięci Narodowej 5 października 2023 r.

Autor: Mateusz Dzieduszycki, Aleksandra Namysło, Mateusz Szpytma, Sebastian Piątkowski, ks. Witold Burda

Polish-Jewish Studies: the latest periodical of Institute of National Remembrance

Autor: Mateusz Szpytma, Grzegorz Berendt, Tomasz Domański

24 marca 1944 r. w okupowanej przez Niemców Markowej zginęło 17 osób – Polaków i Żydów. Jedyną „winą” rodziny Ulmów była chrześcijańska postawa miłości bliźniego. Jedyną „winą” ukrywanych Żydów była chęć przeżycia Zagłady

Autor: Mirosław Biełaszka, Mateusz Szpytma
Akcja „Reinhardt” na prowincji. Przykład Markowej
Artykuł

Akcja „Reinhardt” na prowincji. Przykład Markowej

Autor: Mateusz Szpytma
Holocaust nie był przejawem spontanicznych działań takich czy innych grup narodowościowych. Był efektem działalności państwa – Rzeszy Niemieckiej – które podjęło ludobójcze decyzje i użyło całej swojej potęgi, aby wymordować naród żydowski.
Akcja Reinhardt. Rozmowa z Mateuszem Szpytmą

Akcja Reinhardt. Rozmowa z Mateuszem Szpytmą

Autor: Paweł Lekki, Mateusz Szpytma
Operacja Reinhardt była jedną z najbardziej odrażających Niemieckich zbrodni popełnionych w czasie II wojny światowej. Była to zaplanowana w najdrobniejszym szczególe i bezwzględnie przeprowadzona operacja wymordowania blisko dwóch milionów Żydów na terenach Generalnego Gubernatorstwa.

Aktion Reinhardt i Zagłada polskich Żydów - w kręgu mechanizmów i sprawców

Autor: Sebastian Piątkowski, Paweł Kosiński, Monika Tomkiewicz, Roman Gieroń, Paweł Kornacki, Soraya Kuklińska, Rafał Drabik
Bezużyteczne życie
Artykuł

Bezużyteczne życie

Autor: Mateusz Szpytma
Rządy Adolfa Hitlera w Niemczech i jego polityka w latach 1939-1945 to nie tylko ofiary działań zbrojnych, więzień, obozów koncentracyjnych, pacyfikacji. Jednymi z pierwszych ofiar nazizmu byli psychicznie chorzy.
Błogosławieni Sprawiedliwi. Życiorys Józefa i Wiktorii Ulmów oraz ich rodziny
Artykuł

Błogosławieni Sprawiedliwi. Życiorys Józefa i Wiktorii Ulmów oraz ich rodziny

Autor: Mateusz Szpytma
Dlaczego, ryzykując życie, zdecydowali się na tak heroiczny krok? Historykowi trudno jest odpowiedzieć na to pytanie, ponieważ – co zrozumiałe – nie dzielili się niepotrzebnie swoimi motywacjami. Pewne światło rzucają na to zakreślone w należącej do Ulmów Ewangelii przypowieści o Miłosiernym Samarytaninie oraz inny fragment o miłości bliźniego.
Błogosławieni z Markowej

Błogosławieni z Markowej

Autor: Karol Nawrocki, Mateusz Szpytma, Wojciech Hanus
Dodatek historyczny Instytutu Pamięci Narodowej z okazji beatyfikacji rodziny Ulmów, 24 marca 1944 r. zamordowanych przez Niemców za pomoc Żydom.

Co wspólnego ze Szwajcarią miał Tadeusz Kościuszko? Jakie ślady po sobie zostawili internowani w Szwajcarii żołnierze 2. Dywizji Strzelców Pieszych? Jakie były losy Kaplicy Polskiej w Zuchwilu?

Autor: Mateusz Szpytma, Matthias Dettling, Teresa Ackermann, Paweł Zielony, Radosław Pawłowski, Tomasz Stempowski

Czy historię można poznawać wyłącznie z książek i wizyt w muzeach? A może można to robić inaczej wykorzystując nowe technologie?

Autor: Mateusz Szpytma, Adam Pleskaczyński, Grzegorz Kryger, Dariusz Piasek, Mirosław Szumiło, Krzysztof Drażba

Czym jest dyplomacja historyczna i czemu służy? Jaką rolę w tej dyplomacji powinien odgrywać IPN? Co obywatele innych krajów wiedzą o dziejach Polski i naszych bohaterach narodowych?

Autor: Karolina Wanda Olszowska, Marzenna Adamczyk, Agnieszka Jędrzak, Arkady Rzegocki, Mateusz Szpytma, Piotr Wilczek
Dodatek historyczny IPN poświęcony rodzinie Ulmów

Dodatek historyczny IPN poświęcony rodzinie Ulmów

Autor: Karol Nawrocki, Mateusz Szpytma, Maria Kobylińska
24 marca 1944 r. Wiktoria i Józef Ulmowie zostali zamordowani wraz z siedmiorgiem dzieci za pomoc udzieloną Żydom pod okupacją niemiecką.

Duskusja o Stanisławie Mierzwie (1905–1985) – wybitnym działaczu ruchu ludowego, adwokacie i społeczniku, który poświęcił swoje życie walce o prawa polskich chłopów oraz zachowaniu niezależności ruchu ludowego w czasach PRL.

Autor: Wojciech Mierzwa, Radosław Kurek, Mateusz Szpytma, Agnieszka Oszczyk

Dzieje ruchu ludowego w obrazach (projekt IPN „Archiwum Pełne Pamięci”)

Autor: Mateusz Szpytma, Marzena Kruk, Radosław Kurek, Wojciech Mierzwa, Rafał Dyrcz, Andrzej Kosiniak-Kamysz

Groza niemieckiej okupacji i uwięzienia w obozie koncentracyjnym - wstrząsające świadectwo, cenzurowane w PRL, po raz pierwszy w pełnej wersji

Autor: Stanisław Karczewski, Włodzimierz Suleja, Mateusz Szpytma, Krzysztof Ziemiec
Heroizm przezwyciężył lęk
Wywiad

Heroizm przezwyciężył lęk

Autor: Mateusz Szpytma, Jan M. Ruman
„Ulmowie pokazują represyjność machiny niemieckiej wobec Polaków. U nas śmierć była karą za wiele czynów. Jest nadzieja, że ludzie na całym świecie za pośrednictwem Ulmów poznają też inne historie Polaków ratujących Żydów” – mówi Mateusz Szpytma, wiceprezes Instytutu Pamięci Narodowej.

Interdyscyplinarna konferencja naukowo-edukacyjna „MAŁE ofiary. Dzieci czasu wojny”, poświęcona losom dzieci podczas II wojny światowej i długofalowym skutkom, jakie niosły ze sobą ich traumatyczne doświadczenia

Autor: Mateusz Szpytma, Dorota Sadowska, Adam Pleskaczyński

IPN na Narodowy Dzień Pamięci Polaków ratujących Żydów pod okupacją niemiecką (2021)

Autor: Jarosław Szarek, Mateusz Szpytma, Jacek Papis, Mateusz Matyszkowicz

Jak Niemcy realizowali swój plan całkowitej zagłady Żydów? Co groziło Polakom, którzy pomagali swoim żydowskim współobywatelom? Jakie postawy dominowały wśród społeczeństwa polskiego?

Autor: Filip Musiał, Mateusz Szpytma, Martyna Grądzka-Rejak, Sebastian Piątkowski

Jak Wincenty Witos wyobrażał sobie granice i ustrój niepodległej Polski? Co Niemcy zaproponowali mu w czasie okupacji? Czego chcieli od niego komuniści?

Autor: Mateusz Szpytma, Maciej Foks

Jaka była droga polityczna Wincentego Witosa? Jaką rolę odegrał w 1920 roku? Jak miała wyglądać wymarzona przez niego Polska naprawdę ludowa? Witos bohaterem komiksu?

Autor: Mateusz Szpytma, Tomasz Bereza, Marcin Bukała, Michał Wenklar

Jaka jest współcześnie wiedza o skali oporu zbrojnego społeczności żydowskiej? Jakie było postrzeganie żydowskich grup zbrojnych przez polską konspirację niepodległościową i komunistyczną? Jakie były reakcje polskiego podziemia na zbrojenie Żydów w gettach?

Autor: Grzegorz Berendt, Alicja Gontarek, Sebastian Piątkowski, Mateusz Szpytma, Tomasz Domański

Jakie były formy i możliwości oporu Żydów przeciwko Niemcom w czasie II wojny światowej? Co nowego wiemy o walce Żydów w getcie warszawskim? Jak wyglądał opór cywilny i zbrojny w gettach zorganizowanych przez niemieckie władze okupacyjne?

Jakie były motywacje Polaków ratujących Żydów? Kim byli uczestnicy zbrodni w Markowej? Czy sprawcy zbrodni na rodzinie Ulmów zostali ukarani?

Autor: Mateusz Szpytma, Wojciech Hanus, Marcin Wikło, ks. Witold Burda

Jakie były podstawy programowo-ideologiczne ruchu ludowego? Czy utworzenie Stronnictwa Ludowego w 1895 r. stanowi początek nowoczesnego ruchu ludowego? Jaka było rola ludowców w procesie kształtowania nowoczesnego narodu polskiego?

Autor: Mateusz Szpytma, Tomasz Sikorski, Jakub Wojewod
Jan Antoł – gazda z pięćdziesiątego województwa
Artykuł

Jan Antoł – gazda z pięćdziesiątego województwa

Autor: Mateusz Szpytma
Jak to się stało, że Jan Antoł – związany ze Zjednoczonym Stronnictwem Ludowym, organizacją satelicką wobec Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej – został regionalnym i ogólnopolskim liderem niezależnych solidarnościowych związków rolniczych?

Józef Ulma był ogrodnikiem i działaczem społecznym. Jako fotograf amator dokumentował życie rodzinnej wsi Markowa na Podkarpaciu. Na wielu zdjęciach uwiecznił swoją żonę Wiktorię oraz małe dzieci.

Autor: Mateusz Szpytma
Mateusz Szpytma

Mateusz Szpytma

Autor: Mateusz Szpytma
Urodzony w 1975 r., historyk, dr, zastępca prezesa IPN, autor książek: Sprawiedliwi i ich świat. Markowa w fotografi i Józefa Ulmy (2007, 2015); The Risk of Survival. The Rescue of the Jews by the Poles and the Tragic Consequences for the Ulma Family from Markowa (2009); ZSL w województwie krakowskim (1949–1956) . Geneza – ludzie – działalność (2013) i in.

Na czym polegały działania ratownicze dyplomacji polskiej na rzecz Żydów podczas II wojny? Z czym wiązała się pomoc Żydom świadczona indywidualnie? Jaki charakter miała pomoc zorganizowana, w tym Kościoła katolickiego i Żegoty

Autor: Alicja Gontarek, Mateusz Szpytma, Tomasz Domański, Rafał Dudkiewicz

Narodowy Dzień Pamięci Polaków Ratujących Żydów pod okupacją niemiecką (24 marca) jest wyrazem hołdu dla tych, którzy w trudnym okresie okupacji niemieckiej, mimo grożącej kary śmierci, zdecydowali się pomóc współobywatelom narodowości żydowskiej. Dzięki poświęceniu Polaków śmierci z rąk okupantów uniknęło kilkadziesiąt tysięcy Żydów. Około tysiąc z pomagających zapłaciło za swój heroizm życiem.

Autor: Mateusz Szpytma, Krzysztof Świątek

Nie tylko o Ulmach: rozmowa w rok po beatyfikacji. Posłuchaj historii o Polakach ratujących Żydów pod okupacją niemiecką. Dowiedz się do jak wielkiego dobra zdolny jest człowiek.

Autor: Mateusz Szpytma, Grzegorz Berendt, Paweł Kornacki, Rafał Dudkiewicz

Ofiara życia Rodziny Ulmów za ratowanie Żydów - zbrodnia w Markowej (odc. 4)

Autor: Mateusz Szpytma, Łukasz Kamiński

Opowieść o s. Matyldzie Getter, heroicznie ratującej żydowskie dzieci podczas Holocaustu. Kierowane przez nią Zgromadzenie Sióstr Franciszkanek Rodziny Maryi ocaliło ich ponad 500. [Fabularyzowany dokument w 80. rocznicę powołania Rady Pomocy Żydom przy Delegaturze Rządu RP na Kraj „Żegota”]

Porwanie ludobójcy
Artykuł

Porwanie ludobójcy

Autor: Mateusz Szpytma
11 maja 1960 r. Mosad porwał w Argentynie Adolfa Eichmanna. Jego proces w Izraelu odegrał niezwykle ważną rolę w demaskowaniu innych Niemców zaangażowanych w Zagładę Żydów oraz w zbrodnie na Polakach.

Postawy ludności II RP pod okupacją

Autor: Mateusz Szpytma, Grzegorz Berendt, Sławomir Kalbarczyk, Maciej Korkuć, Marcin Przegiętka, Tomasz Domański

Prezentacja książki: „Listy amerykańskie 1953–1983 Stefana Korbońskiego”

Autor: Roman Rybicki, Bartosz Nowożycki, Wojciech Roszkowski, Mateusz Szpytma, Tomasz Łabuszewski

Rolnicza „Solidarność” (odc. 57)

Autor: Cezary Gmyz, Mateusz Szpytma
Solidarna wieś

Solidarna wieś

Autor: Mateusz Szpytma, Marzena Grosicka, Stanisław Durlej
Dodatek prasowy na czterdziestolecie narodzin w Polsce niezależnego ruchu chłopskiego, który pod koniec 1980 r. otworzył drogę do późniejszej rejestracji związku. Po likwidacji przez komunistów Polskiego Stronnictwa Ludowego, polscy chłopi pozostali na długie lata osamotnieni w walce o ziemię i obronę swoich praw. Zmieniły to dopiero wydarzenia z początku lat 80. XX wieku.
Sprawiedliwi wzorem człowieczeństwa
Wywiad

Sprawiedliwi wzorem człowieczeństwa

Autor: Mateusz Szpytma, Maciej Foks
Z dr. Mateuszem Szpytmą, zastępcą Prezesa IPN, pomysłodawcą i pierwszym szefem Muzeum Polaków Ratujących Żydów podczas II wojny światowej im. Rodziny Ulmów, a także honorowym członkiem Polskiego Towarzystwa Sprawiedliwych wśród Narodów Świata, rozmawia Maciej Foks.

Stronnictwa ludowe między niepodległością a kapitulacją

Autor: Mateusz Szpytma, Marzena Grosicka, Filip Musiał

W 1942 r. Ulmowie przyjęli pod swój dach poszukującą pomocy ośmioosobową rodzinę Grünfeldów, Didnerów i Goldmanów. 24 marca 1944 r. wszystkich, 17 Polaków i Żydów, Niemcy zamordowali. Jedyną „winą” Ulmów była chrześcijańska miłość bliźniego, a ukrywanych Żydów - chęć przeżycia Zagłady

Autor: Mateusz Szpytma
Wincenty Witos i Stanisław Mierzwa. Ludowcy w służbie Rzeczypospolitej
Artykuł

Wincenty Witos i Stanisław Mierzwa. Ludowcy w służbie Rzeczypospolitej

Autor: Mateusz Szpytma
Małopolska od końca XIX wieku była bastionem ruchu ludowego. Partie ludowe cieszyły się tu dużym zaufaniem nie tylko wśród chłopów. Najwybitniejszymi ich działaczami byli Wincenty Witos i Stanisław Mierzwa. Obaj, działając w niekorzystnych dla nich czasach, nie mogli wprowadzić swych idei w życie.

Wokół I tomu publikacji "Represje za pomoc Żydom na okupowanych ziemiach polskich w czasie II wojny światowej"

Wyzwolenie obozu KL Auschwitz-Birkenau w styczniu 1945 roku ujawniło tragiczną prawdę o niemieckim nazizmie i jego totalitarnej naturze – masowe mordy, realizację polityki ludobójstwa na skalę przemysłową oraz całkowite odebranie człowieczeństwa ofiarom.

Autor: Mateusz Szpytma, Rafał Dudkiewicz

Zielona „Solidarność”: nowa opozycja na wsi czy nawiązanie do PSL?

Autor: Mateusz Szpytma, Tomasz Kozłowski, Dariusz Iwaneczko, Filip Musiał

Życie i działalność Wincentego Witosa w świetle archiwaliów IPN. W 150. rocznicę urodzin Ojca Niepodległości – spotkanie z cyklu „Archiwalne środy”

Autor: Mateusz Szpytma, Marzena Kruk, Michał Zajda, Radosław Kurek