Proszę czekać,
trwa ładowanie strony...

Poznański Czerwiec 1956 w dokumentach CIA
Artykuł

Poznański Czerwiec 1956 w dokumentach CIA

Autor: Piotr Grzelczak
Spektakularny społeczny protest, który 28 czerwca 1956 r. wybuchł w Poznaniu nie miał precedensu w powojennych dziejach Polski. Na jego wyjątkowy obraz składały się: skala, oddolny charakter, antysystemowa wymowa oraz jednoznaczna reakcja komunistycznych władz pociągająca za sobą liczne ofiary.
Wpadka w Bejrucie. Polska broń dla ASALA
Artykuł

Wpadka w Bejrucie. Polska broń dla ASALA

Autor: Przemysław Gasztold
W latach zimnej wojny broń produkowana w PRL była eksportowana do wielu krajów tzw. Trzeciego Świata. Płaciły one za nią w dewizach, więc sprzedaż była bardziej opłacalna niż kontrakty z państwami RWPG, które realizowane były w rublach transferowych. Wśród najważniejszych państw kupujących polską broń była Libia, Irak, Syria, Indie oraz Organizacja Wyzwolenia Palestyny. Warto zauważyć, że poza Indiami wymienione podmioty zaangażowane były we wspieranie międzynarodowego terroryzmu.
Zamach na Placu Świętego Piotra
Artykuł

Zamach na Placu Świętego Piotra

Autor: Filip Musiał
Było pogodne popołudnie, środa 13 maja 1981 r. Odkryty papamobile drugi raz okrążał Plac św. Piotra. Zatrzymał się, a Jan Paweł II nie potrafił odmówić sobie serdeczności wobec zgromadzonych.
W pułapce „Cezarego” – Dionizy Sosnowski
Artykuł

W pułapce „Cezarego” – Dionizy Sosnowski

Autor: Kamil Kruszewski
Operacja „Cezary” – jedna z największych prowokacji UB, przez ponad cztery lata fingująca istnienie V Komendy WiN – miała za cel neutralizację przeciwników systemu, infiltrację i skompromitowanie środowisk emigracyjnych, rozgrywanie wywiadów zachodnich. Dionizy Sosnowski był jedną z jej śmiertelnych ofiar.
Niewdzięczni terroryści z OWP
Artykuł

Niewdzięczni terroryści z OWP

Autor: Grzegorz Majchrzak
Kraje tzw. demokracji ludowej, na czele ze Związkiem Sowieckim wspierały mniej lub bardziej otwarcie terrorystów arabskich. Nie zawsze jednak interesy państw socjalistycznych i ugrupowań terrorystycznych były ze sobą zbieżne.
Wywiad Sił Zbrojnych w Kraju
Artykuł

Wywiad Sił Zbrojnych w Kraju

Autor: Agnieszka Kostrzewa
Wywiad ZWZ/AK dostarczał niezwykle cennych informacji brytyjskiej służbie wywiadowczej i przyczynił się do zwycięstwa aliantów w II wojnie światowej. Jego działalnością kierował Oddział II (Informacyjno-Wywiadowczy) Komendy Głównej Związku Walki Zbrojnej, przekształconego w lutym 1942 r. w Armię Krajową.
Imperialistyczny szpieg?
Artykuł

Imperialistyczny szpieg?

Autor: Joanna Żelazko
Sojusz zawarty w czasie II wojny światowej między Stanami Zjednoczonymi, Wielką Brytanią i Związkiem Sowieckim był wyrazem politycznego pragmatyzmu. Kiedy ustała jego przyczyna – upadła III Rzesza Niemiecka – stosunki wzajemne szybko zaczęły się pogarszać.
Odstraszanie przez nagłaśnianie? Historyczny kontekst amerykańskiej dyplomacji wobec Rosji w 2022 r.
Artykuł

Odstraszanie przez nagłaśnianie? Historyczny kontekst amerykańskiej dyplomacji wobec Rosji w 2022 r.

Autor: Patryk Pleskot
„USA: inwazja Rosji na Ukrainie możliwa w każdej chwili”. W połowie lutego 2022 r. taki nagłówek pojawił się w światowych mediach i portalach społecznościowych. Co ciekawe, niemal identyczny w treści komunikat Waszyngton wysłał ponad 40 lat temu. Miał jednak na myśli nie Ukrainę, lecz „ludową” Polskę.
Kazimierz Leski – narodziny asa wywiadu
Artykuł

Kazimierz Leski – narodziny asa wywiadu

Autor: Władysław Bułhak
Kiedy w czerwcu 1912 r. w Warszawie na świat przyszedł Kazimierz Natanson-Leski, miasto to było uznawane za „trzecią stolicę” wielkiego Imperium Rosyjskiego, a każdy z jego szanujących się mieszkańców miał w domu złocisty samowar.
„Specjalista”, czyli bezpieka w oparach absurdu
Artykuł

„Specjalista”, czyli bezpieka w oparach absurdu

Autor: Robert Ciupa
W rzeczywistości PRL nawet cień podejrzenia mógł skutkować wieloletnią inwigilacją. Boleśnie przekonał się o tym Kazimierz Bednarski.
„Wszyscy mówiliśmy o niej babcia od krzyża”
Artykuł

„Wszyscy mówiliśmy o niej babcia od krzyża”

Autor: Ryszard Śmietanka-Kruszelnicki
W każdym polskim zrywie wolnościowym ogromną rolę odgrywały kobiety. Żony, matki, siostry pozostawały często w cieniu wydarzeń, choć odznaczały się wielką odwagą. Nie tylko wspierały i zagrzewały mężczyzn do walki, lecz także same w niej uczestniczyły.
W pajęczynie wywiadu zimnej wojny
Artykuł

W pajęczynie wywiadu zimnej wojny

Autor: Rafał Sierchuła
W grudniu 1955 r. w gazetach wydawanych w kraju ukazały się informacje dotyczące skazania przez Wojskowy Sąd Garnizonowy w Warszawie grupy siedmiu szpiegów oskarżonych o współpracę z wywiadem brytyjskim.
Początek pięknej przyjaźni
Artykuł

Początek pięknej przyjaźni

Autor: Tomasz Kozłowski
W 1989 roku - kiedy zaczęła się w Polsce transformacja - CIA nawiązała współpracę z polskim wywiadem. Przyjęte wtedy ustalenia na lata zdefiniowały kształt naszych służb specjalnych oraz geopolitycznych sojuszy.
Zdradzili bezpiekę, dosięgła ich zemsta
Artykuł

Zdradzili bezpiekę, dosięgła ich zemsta

Autor: Monika Komaniecka-Łyp
W PRL kontrwywiad bezpieki tropił współpracowników zachodnich wywiadów również w kręgach agentury komunistycznej działającej na rzecz systemu. Do wykrywania przewerbowanych szpiegów wykorzystywano zaawansowane w owym czasie środki techniczne. W trudniejszych przypadkach pomocą służyli towarzysze z KGB.
Esbecki uniwersytet
Artykuł

Esbecki uniwersytet

Autor: Grzegorz Wołk
Do końca PRL szczycili się swoim sowieckim rodowodem. Szkoła oficerska w Legionowie była przez lata głównym miejscem szkolenia oficerów Urzędu Bezpieczeństwa, a później Służby Bezpieczeństwa.
Wybór Jana Pawła II i kontratak imperium
Artykuł

Wybór Jana Pawła II i kontratak imperium

Autor: Andrzej Grajewski
Wybór kard. Karola Wojtyły na Stolicę Piotrową był dla sowieckich służb specjalnych zaskoczeniem, ale szybko zrozumiały one istotę zagrożenia, jaką dla systemu stanowił pontyfikat papieża Polaka.
Nowe tropy w sprawie zamachu na Jana Pawła II
Artykuł

Nowe tropy w sprawie zamachu na Jana Pawła II

Autor: Andrzej Grajewski
Czterdzieści lat po zamachu na życie polskiego papieża wciąż nie znamy odpowiedzi na wiele pytań dotyczących okoliczności przygotowań tego aktu terroru, a przede wszystkim zleceniodawców zbrodni, która miała zmienić bieg historii.
Donos i podsłuch. Narzędzia działań bezpieki
Artykuł

Donos i podsłuch. Narzędzia działań bezpieki

Autor: Filip Musiał
Agenci, podsłuchy, punkty obserwacyjne – aparat bezpieczeństwa gromadził wiedzę dzięki tzw. osobowym i rzeczowym źródłom informacji. Umiejętne wykorzystanie donosów, raportów z obserwacji i stenogramów podsłuchów pozwalało na krzyżową ich weryfikację oraz na skuteczniejsze działania przeciw środowiskom opozycyjnym.
SB kontra CIA. Służba Bezpieczeństwa wobec szpiegowskiej działalności Bogdana Walewskiego
Artykuł

SB kontra CIA. Służba Bezpieczeństwa wobec szpiegowskiej działalności Bogdana Walewskiego

Autor: Paweł Skubisz
Bogdan Zenon Walewski to jeden z najwyżej ulokowanych szpiegów USA, których zdemaskowano w PRL. Ten tłumacz, dyplomata i pracownik MSZ – postrzegany jako inteligentny i pracowity członek nomenklatury – pod maską sumiennego urzędnika skrzętnie ukrywał drugie oblicze agenta CIA i współpracownika SB.
Wedrzeć się do konsulatu USA
Artykuł

Wedrzeć się do konsulatu USA

Autor: Patryk Pleskot
W grudniu 1986 r. funkcjonariusze kontrwywiadu PRL włamali się do konsulatu amerykańskiego w Krakowie. Złamali szyfry do sejfu, a całą operację udokumentowali fotograficznie.
Stanisław Appenzeller. Dwa życiorysy
Biogram / Biografia

Stanisław Appenzeller. Dwa życiorysy

Autor: Dariusz Dąbrowski
Osoba z takim pochodzeniem, profesją i życiorysem musiała być postacią barwną. Znany w literaturze bardziej jako Stan Appenzeller, malarz z korzeniami szwajcarsko-polskimi był, jak się okazuje, człowiekiem o dwóch obliczach. Obu zasługujących na uznanie i pamięć.
Wschodnioniemiecka Stasi wobec MSW. Przyjaźń z rozsądku?
Artykuł

Wschodnioniemiecka Stasi wobec MSW. Przyjaźń z rozsądku?

Autor: Tytus Jaskułowski
Opinia publiczna – zarówno przed, jak i po 1989 roku – względnie rzadko dowiadywała się o działalności tajnych służb. Do wyjątków w tej kwestii należą przesilenia polityczne albo akcje w rodzaju ujawniania stosownych źródeł przez osoby wywodzące się ze wspomnianego środowiska.
Szpiedzy czy dyplomaci? Kontrwywiad PRL wobec zachodnich ambasad w Warszawie
Artykuł

Szpiedzy czy dyplomaci? Kontrwywiad PRL wobec zachodnich ambasad w Warszawie

Autor: Patryk Pleskot
Tropienie wywiadowczej działalności zachodnich placówek dyplomatycznych zaliczało się do podstawowych zadań PRL-owskich służb specjalnych. Szczególne zainteresowanie komunistycznego kontrwywiadu budziły bez wątpienia placówki amerykańska, brytyjska, zachodnioniemiecka i francuska.
Stasi wobec PRL w 1989 roku
Artykuł

Stasi wobec PRL w 1989 roku

Autor: Tytus Jaskułowski
Wschodnioniemieckie Stasi było uważane za jedną z najlepszych tajnych służb na świecie. Tymczasem nie tylko nie zapobiegło rewolucji 1989 r., ale nie zdołało też uratować NRD – państwa, które miało za zadanie utrzymywać przy życiu.
Teodor Kufel – najdłużej urzędujący szef kontrwywiadu wojskowego PRL
Biogram / Biografia

Teodor Kufel – najdłużej urzędujący szef kontrwywiadu wojskowego PRL

Autor: Bartosz Kapuściak
Urodził się 6 marca 1920 r. w Bielsku z Antoniego i Stanisławy z d. Reszczyńskiej. Ojciec wyjechał wkrótce do Francji i już nie wrócił, stąd młody Teodor wychowywał się bez ojca. W 1935 r. ukończył w rodzinnej miejscowości 7 klas szkoły podstawowej, a następnie pracował sezonowo jako robotnik.
Made in MSW
Artykuł

Made in MSW

Autor: Grzegorz Majchrzak
Służba Bezpieczeństwa, czy szerzej resort spraw wewnętrznych, nigdy nie uczestniczył w tak dużym stopniu w działalności środków masowego przekazu, jak w stanie wojennym.
Czesi, Słowacy i SOE. Uwagi na temat nowej publikacji Bartłomieja Szyprowskiego
Recenzja

Czesi, Słowacy i SOE. Uwagi na temat nowej publikacji Bartłomieja Szyprowskiego

Autor: Waldemar Grabowski
Liczna w ostatnich latach literatura na temat działań specjalnych w okresie II wojny światowej została wzbogacona o książkę B. Szyprowskiego zatytułowaną Czechosłowackie grupy SOE i zamach na Heydricha HHhH.
Incydent na „Batorym”
Artykuł

Incydent na „Batorym”

Autor: Janusz Wróbel
W długiej historii kontaktów Polonii amerykańskiej ze starym krajem ogromną rolę odgrywały polskie statki pasażerskie kursujące na linii północnoatlantyckiej. Wśród nich największą popularnością cieszył się m/s „Batory”.
SB na tropie „Autora”
Artykuł

SB na tropie „Autora”

Autor: Monika Komaniecka-Łyp
W pierwszej połowie lat 60. warszawska i krakowska SB trafiły na trop szpiega, który w listach wysyłanych pocztą do RFN przemycał tajnopisy z informacjami o obiektach wojskowych w Krakowie i okolicach. Pomimo zaangażowania ogromnych sił i środków SB nigdy nie zdołała ustalić autora tych meldunków.
Jak miłośnik muzyki bezpieczniakiem został...?
Artykuł

Jak miłośnik muzyki bezpieczniakiem został...?

Autor: Paweł Sztama
Józef Kratko urodził krótko po wybuchu I wojny światowej w Pińsku, w ubogiej, robotniczej rodzinie. Koleje losu sprawiły, że cała jego familia osiedliła się w Chełmie Lubelskim ok. 1920 r.
Akcje <i>Special Operations Executive</i> na terenie okupowanej Polski – zrzuty sprzętu i ludzi
Artykuł

Akcje Special Operations Executive na terenie okupowanej Polski – zrzuty sprzętu i ludzi

Autor: Wiesław Kaczmarczyk
Intensyfikacja walki podziemnej w kraju skłoniła polskie władze na uchodźctwie już w marcu 1940 r. do poszukiwania skutecznych metod dostarczania sprzętu i ludzi na teren okupowanej Polski. Do października 1940 r. rozpoznano i przygotowano 642 lokalizacje nadające się na miejsca odbioru zrzutów.
Meldunki informacyjne „Ady” w zasobie archiwum Instytutu Pamięci Narodowej
Artykuł

Meldunki informacyjne „Ady” w zasobie archiwum Instytutu Pamięci Narodowej

Autor: Waldemar Grabowski
Zagadnienie współpracy wywiadowczej Armii Krajowej z władzami Związku Sowieckiego zostało opisane przez prof. Andrzeja Pepłońskiego w wydanej w roku 1995 pracy Wywiad Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie 1939-1945. Autor ów korzystał z dokumentów i opracowań dostępnych w Polsce.
„Zdrada” Andrzeja Krzysztofa Wróblewskiego
Artykuł

„Zdrada” Andrzeja Krzysztofa Wróblewskiego

Autor: Grzegorz Majchrzak
W sierpniu 1968 r. Polacy, wbrew głoszonym do dzisiaj przez niektórych opiniom, nie poparli masowo inwazji wojsk Układu Warszawskiego na Czechosłowację. Mało tego, to właśnie wówczas deklarowaną „bratnią przyjaźń” zastąpiła prawdziwa, przez nikogo niewymuszona solidarność polsko-czechosłowacka.
Polska Solidarności w oczach dyplomatów USA
Wywiad

Polska Solidarności w oczach dyplomatów USA

Autor: Rafał Leśkiewicz, Patryk Pleskot
O reakcjach dyplomatów USA na „Karnawał Solidarności” z dr. hab. Patrykiem Pleskotem, autorem książki Karnawał po amerykańsku. Placówki dyplomatyczne USA w PRL wobec polskich wydarzeń od sierpnia 1980 do grudnia 1981 r. rozmawia dr Rafał Leśkiewicz, redaktor naczelny portalu "Przystanek Historia"
Generał Kukliński
Artykuł

Generał Kukliński

Autor: Filip Frąckowiak
W 1984 r. płk Ryszard Kukliński został przez sąd wojskowy w Warszawie skazany na karę śmierci za zdradę i zdegradowany. 11 listopada 2016 r. miałem zaszczyt odebrać z rąk prezydenta Andrzeja Dudy nominację generalską dla śp. Ryszarda Kuklińskiego.
Wolność jest  na wyciągnięcie ręki. Trzecia pielgrzymka  Jana Pawła II do Polski w ocenie KGB
Artykuł

Wolność jest na wyciągnięcie ręki. Trzecia pielgrzymka Jana Pawła II do Polski w ocenie KGB

Autor: Andrzej Grajewski
Nie byłoby wolnej Polski bez trzech pielgrzymek papieża Jana Pawła II. Pierwsza zbudowała wspólnotę i obudziła nadzieję, druga nas umocniła i wymusiła zniesienie stanu wojennego, trzecia – w czerwcu 1987 r. – otwarła drogę do przełomu w roku 1989. Fakt ten dostrzegł także wywiad sowieckiego KGB.
Korea Północna pod koniec lat 80. XX wieku w raportach wywiadu wojskowego PRL
Artykuł

Korea Północna pod koniec lat 80. XX wieku w raportach wywiadu wojskowego PRL

Autor: Rafał Leśkiewicz
Od wielu lat, co kilka tygodni czasem miesięcy oczy całego świata zwracają się w stronę jednego z ostatnich bastionów współczesnego totalitaryzmu – Korei Północnej. Militarne aspiracje nieobliczalnego Kim Dzong Una spędzają sen z powiek przywódcom największych potęg współczesnego świata.
Agent premierem
Artykuł

Agent premierem

Autor: Michał Wenklar
W sierpniu 1955 r. premierem Rządu RP na uchodźstwie został Hugon Hanke, od 3 lat agent Departamentu I MBP – „Ważny”. Miesiąc później na polecenie bezpieki wyjechał do kraju, gdzie wziął udział w kampanii szkalującej polski Londyn. Był to jeden z największych sukcesów komunistów w walce z emigracją.
Sprawa Hermanna Fielda
Artykuł

Sprawa Hermanna Fielda

Autor: Robert Spałek
W sierpniowy wieczór 1949 r. funkcjonariusze MBP uprowadzili z warszawskiego lotniska Okęcie amerykańskiego obywatela i wsadzili go na pięć i pół roku do piwnicy tajnego więzienia. Amerykańska ambasada i rząd otrzymały oficjalne noty od rządu Polski Ludowej, że poszukiwany nie przebywa nad Wisłą.
Arnošt Valenta
Artykuł

Arnošt Valenta

Autor: Dariusz Dąbrowski
Rozpad Czecho-Słowacji w marcu 1939 roku zmusił wielu jego obywateli nie godzących się z zajęciem swojej ojczyzny przez III Rzeszę do podjęcia ryzykownej i często dramatycznej decyzji dotyczącej emigracji.
Terroryzm w Warszawie
Artykuł

Terroryzm w Warszawie

Autor: Przemysław Gasztold
Stolica Polski w okresie zimnej wojny była miejscem, które przyciągało wielu członków międzynarodowych organizacji terrorystycznych. Nad Wisłą czuli się bezpiecznie, nikt ich nie ścigał, a niekiedy nawet cieszyli się parasolem ochronnym aparatu bezpieczeństwa PRL.
Sieroty po Kiszczaku
Artykuł

Sieroty po Kiszczaku

Autor: Tomasz Kozłowski
W 1990 r. zakończyły prace komisje weryfikujące funkcjonariuszy SB. Pozytywnie ocenieni zostali przyjęci w szeregi UOP oraz Policji.

Wywiad i kontrwywiad Narodowych Sił Zbrojnych

Autor: Sebastian Bojemski
Wywiad PRL w Rzymie
Artykuł

Wywiad PRL w Rzymie

Autor: Witold Bagieński
Rezydentura Departamentu I MSW w Rzymie była uważana za jedno z czołowych przedstawicielstw wywiadu PRL za granicą. Głównym obiektem zainteresowania tej placówki była Stolica Apostolska. Zapotrzebowanie władz w Warszawie na informacje z Watykanu wyraźnie wzrosło w czasie pontyfikatu Jana Pawła II.

Czy polskiej bankowości potrzebna jest lustracja?

Z PRL po „swobodę życia” – czyli ucieczka płk. Władysława Tykocińskiego
Artykuł

Z PRL po „swobodę życia” – czyli ucieczka płk. Władysława Tykocińskiego

Autor: Marek Hańderek
W okresie PRL ucieczkę na Zachód wybierali nie tylko ludzie nie godzący się z panującymi realiami czy zagrożeni represjami. Czasem decyzję o nielegalnym opuszczeniu kraju podejmowały osoby mocno zakorzenione w strukturach kierowniczych komunistycznej Polski. Jedną z nich był Władysław Tykociński.
Porwanie ludobójcy
Artykuł

Porwanie ludobójcy

Autor: Mateusz Szpytma
11 maja 1960 r. Mosad porwał w Argentynie Adolfa Eichmanna. Jego proces w Izraelu odegrał niezwykle ważną rolę w demaskowaniu innych Niemców zaangażowanych w Zagładę Żydów oraz w zbrodnie na Polakach.
Operacja „Papież”
Wywiad

Operacja „Papież”

Autor: Michał Skwara, Jakub Gołębiewski
Po zamachu na Jana Pawła II służby komunistyczne fałszowały dokumenty i wysyłały pogróżki do włoskich śledczych, by skierować sprawę na ślepy tor – mówił w 2016 roku prokurator Michał Skwara, współautor książki „Agca nie był sam”, w rozmowie z Jakubem Gołębiewskim.
"…a akta zniszczyć"

"…a akta zniszczyć"

Po zakończeniu II wojny światowej granice państw w Europie uległy zmianie. Bułgaria, Czechosłowacja, Polska, Rumunia, Węgry, a także część Niemiec znalazły się pod polityczną i wojskową dominacją ZSRS. Władze sowieckie wraz z miejscowymi komunistami wprowadzały stopniowo system polityczny oparty na wzorze moskiewskim. Pod całkowitym nadzorem NKWD tworzone były organy bezpieczeństwa oparte na modelu sowieckim. Stanowiły one podstawowe narzędzie władzy sprawowanej przez partie komunistyczne w poszczególnych krajach bloku wschodniego.
Kraj bez wyjścia? Migracje z Polski 1949–1989

Kraj bez wyjścia? Migracje z Polski 1949–1989

Autor: Dariusz Stola
PRL powstała jako państwo zamknięte, otoczone tysiącami kilometrów drutu kolczastego. Na wyjazdy zagraniczne władze zezwalały tylko w drodze wyjątku, np. w 1952 r. paszport na prywatny wyjazd na Zachód dostało około 50 osób.
Sprawa współpracy Wojciecha Jaruzelskiego z Informacją Wojskową. Rekonesans archiwalny.

Sprawa współpracy Wojciecha Jaruzelskiego z Informacją Wojskową. Rekonesans archiwalny.

Autor: Paweł Piotrowski
W czerwcu 2006 roku stacja TVN ogłosiła odkrycie w zasobie archiwalnym IPN dokumentu wskazującego na agenturalne powiązania generała broni Wojciecha Jaruzelskiego z organami Informacji Wojskowej. W Instytucie Pamięci Narodowej podjęto wówczas decyzję o dogłębnym wyjaśnieniu tej sprawy. Poniższy tekst stanowi efekt dotychczasowych poszukiwań materiałów archiwalnych dotyczących owej współpracy.